វចនានុក្រមខ្មែរ

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី-សុ-វ៉ាត់] reatrei

សួស្ដីក្នុងវេលាយប់; ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាក្នុងវេលាយប់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាយប់!

រាត្រី នាម

[រា-ត្រី] reatrei

ឈើតូចមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូបតែក្នុងវេលាយប់, ជាពួកភូតគ្រាម កាច់ដើមដោតបណ្ដុះបាន, ជាឈើចាញ់ទឹក :

រាថយ

ទច់ មិនរុលទៅមុខ, ឈប់ហើយថយ មិនទៅមុខ :

រាថយ កិរិយាសព្ទ

[រា-ថយ] reathay

ទច់ មិនរុលទៅមុខ, ឈប់ហើយថយ មិនទៅមុខ :

រាធន៍

សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន, សេចក្ដីរុងរឿង។

រាធន៍ នាម

[រាត] reathon

សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន, សេចក្ដីរុងរឿង។

រាន នាម

[រាន] rean

គ្រែវាលឬមានដំបូល មានសសរដាំក្នុងដី សម្រាប់អង្គុយលំហើយឬសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់លក់ជាដើម។

រាន នាម

[រាន-មាន់] rean

រានធ្វើឱ្យមាន់នៅ។

រាន កិរិយាសព្ទ

[លក់-រាន] rean

ដាក់អីវ៉ាន់លើរានលក់។

រាន កិរិយាសព្ទ ១)

[រាន] rean

កាប់គាស់រម្លើងទីដី, ព្រៃ ឱ្យកើតបានជាស្រែ, ចម្ការ, ភូមិលំនៅ :

រាន កិរិយាសព្ទ ២)

[រាន] rean

ជម្នះចូលឱ្យបានជឿនទៅមុខ :

រាន កិរិយាសព្ទ

[រាន-ទន់-ទ្រាន] rean

ទន្ទ្រានចូលឥតញញើត។

រាន កិរិយាសព្ទ

[រាន-ព្រៃ] rean

កាប់ឆ្ការព្រៃ យកដី :

រាន នាម

[រាន-ភ្លើង] rean

រានវាលខ្ពស់ដាក់ពំនូកដីពីលើ សម្រាប់បង្កាត់ភ្លើងឱ្យឆេះសន្ធោយកពន្លឺក្នុងវេលាយប់។

រាន កិរិយាសព្ទ

[រាន] rean

រវះរវាម; មិនរើសអើង :

រានកាន

រាតត្បាត; យកដោយរំលោភ; ជ្រៀតបៀតយក :

រានកាន កិរិយាសព្ទ

[រាន-កាន] reankan

រាតត្បាត; យកដោយរំលោភ; ជ្រៀតបៀតយក :

រានហាល

រានវាលជាប់នឹងផ្ទះសម្រាប់ហាលអ្វីៗ។

រានហាល នាម

[រាន-ហាល] reanohal

រានវាលជាប់នឹងផ្ទះសម្រាប់ហាលអ្វីៗ។

រាន់

បន្ទាន់ទប់មិនឈ្នះ :

រាន់ កិ., គុ.កិ.

[រាន់] rean

បន្ទាន់ទប់មិនឈ្នះ :

រាប គុណនាម ១)

[រាប] reab

ដែលមិនរដិបរដុប, ដែលឥតប៉ោង, ឥតផត, ឥតខ្ពស់ទាប :

រាប គុណនាម ២)

[រាប] reab

ដែលពង្រាបបានបទស៊ាំថ្នឹកហើយ :

រាប គុណនាម

[រាប-ធេង] reab

រាបសព្វអន្លើ។

រាប គុណនាម

[រាប-ស្មើ] reab

ដែលរាបស្មើគ្នាឥតមានប្លែក។

រាបទាប

ដែលមានតែទាបឥតខ្ពស់, ឥតរដិបរដុប; ដែលសុភាពទន់ភ្លន់ :

រាបទាប គុណនាម

[រាប-ទាប] reaboteab

ដែលមានតែទាបឥតខ្ពស់, ឥតរដិបរដុប; ដែលសុភាពទន់ភ្លន់ :

រាបសា

ដែលមិនប្លែកពីគេ, យ៉ាងកណ្ដាល, សាមញ្ញ :

រាបសា គុណនាម

[រាប-សា] reabasa

ដែលមិនប្លែកពីគេ, យ៉ាងកណ្ដាល, សាមញ្ញ :

រាប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[រាប់] rorb

គិតចំនួន, ត្រួត, ពិនិត្យ ឬកំណត់ឱ្យដឹងចំនួន :

រាប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[រាប់] rorb

ស្រឡាញ់យកជាគ្នា, ទុកដាក់ថាជាបានការ :

រាប់ គុណនាម ៣)

[រាប់] rorb

មួយចំនួន, ច្រើន(មិនកំណត់ចំនួនឱ្យច្បាស់)។ ជួនកាលមានប្រើ «រាប់សិប» (អាចជាពាក្យមកពី សាមសិប,..., កៅសិប) ផងដែរ :

រាប់ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-បាត] rorb

ដាក់បាយក្នុងបាត្រដូចគេរាប់ គឺដួសបាយនឹងវែកដាក់ក្នុងបាត្រភិក្ខុសង្ឃ ដែលដាក់រៀបដង្ហែគ្នា, ដោយគ្នេរបាយឱ្យល្មមគ្រប់គ្រាន់តាមចំនួនបាត្រ :

រាប់ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-មុក] rorb

រាប់យកជាមុខ, ទុកដាក់ថាជាអ្នកមានមុខមានឈ្មោះ។

រាប់ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-រក] rorb

រាប់អានទៅមករកនេះរកនោះ ឬរាប់អានពឹងរកគ្នា។

រាប់រៀប

និយាយបូរបាច់តាមរបៀបហូរហែឬនិយាយតំណាលតាមរបៀបរឿងរ៉ាវ :

រាប់រៀប កិ., គុ.កិ.

[រាប់-រៀប] reabarieb

និយាយបូរបាច់តាមរបៀបហូរហែឬនិយាយតំណាលតាមរបៀបរឿងរ៉ាវ :

រាប់លុយ

ចងការប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃដោយមានការប្រាក់ខ្ពស់ :

រាប់លុយ កិរិយាសព្ទ

[រាប់-លុយ] reabluy≈

ចងការប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃដោយមានការប្រាក់ខ្ពស់ :

រាប់អាន

ចងចិត្តស្រឡាញ់, ពេញចិត្តទៅរក; គោរព, ជឿស្ដាប់ :

រាប់អាន កិរិយាសព្ទ

[រាប់-អាន] reabaaan

ចងចិត្តស្រឡាញ់, ពេញចិត្តទៅរក; គោរព, ជឿស្ដាប់ :

រាពណ៍

នាមរបស់ព្រះបាទទសក័ណ្ឋឬទសមុខ (ក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ច្រើនហៅថា :

រាពណ៍ នាម

[រាប] reapon

នាមរបស់ព្រះបាទទសក័ណ្ឋឬទសមុខ (ក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ច្រើនហៅថា :

រាម

នាមរបស់ព្រះរាជឱរសអង្គមួយនៃព្រះបាទទសរថនិងនាងសុមិត្រា (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) :

រាម នាម

[រាម] ream

រនាម :

រាម នាម

[រាម] ream

ឈ្មោះកំពង់មាត់សមុទ្រនៅខេត្តព្រះសីហនុ។

រាម នាម

[រាម] ream

នាមរបស់ព្រះរាជឱរសអង្គមួយនៃព្រះបាទទសរថនិងនាងសុមិត្រា (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) :

រាមកិរ្តិ៍

រឿងរាមាយណៈ; ប្រើដោយផ្សំពាក្យ រាម + កិរ្តិ៍ ហៅថា រឿងរាមកិរ្តិ៍ ឬ រាមកេរ្តិ៍។

រាមកិរ្តិ៍ នាម

[រាម-កេ] reamkerti

រឿងរាមាយណៈ; ប្រើដោយផ្សំពាក្យ រាម + កិរ្តិ៍ ហៅថា រឿងរាមកិរ្តិ៍ ឬ រាមកេរ្តិ៍។

រាមកេរ្តិ៍

(ម.ព. រាមកិរ្តិ៍)។

រាមកេរ្តិ៍ នាម

[រាម-កេ] reamke≈

(ម.ព. រាមកិរ្តិ៍)។

រាមចន្ទ្រ

ព្រះរាម (ក្នុងអវតារទី ២នៃវិស្ណុ)។

រាមចន្ទ្រ នាម

[រាម-ច័ន] reamchontror

ព្រះរាម (ក្នុងអវតារទី ២នៃវិស្ណុ)។

រាមញ្ញ

ប្រទេសមន។

រាមញ្ញ នាម

[រា-មុ័ញ] reamonhnh

មនុស្សជាតិមន។

រាមញ្ញ នាម

[រា-មុ័ញ-ប្រ-ទេស] reamonhnh

ប្រទេសមន។

រាមណេយ្យ

(ម.ព. រមណីយ)។

រាមណេយ្យ នាម

[រា-មៈ-នៃ-យៈ] reamneyy

(ម.ព. រមណីយ)។

រាមណេយ្យ—

(ម.ព. រមណីយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រាមណេយ្យ— នាម

[រា-មៈ-នៃ-យៈ—] reameakneyyeak—≈

(ម.ព. រមណីយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រាមភូមិ

ដូចគ្នានឹង រមណីយភូមិ ដែរ។

រាមភូមិ នាម

[រា-មៈ-ភូម] reamphum

ដូចគ្នានឹង រមណីយភូមិ ដែរ។

រាមរាជ្យ

រាជ្យព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាមឬព្រះរាមាធិបតី; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "យូរអង្វែងណាស់ហើយ" គឺនិយាយតាមពាក្យចាស់ៗតំណាលប្រាប់គ្នាថា តាំងពីរាមរាជ្យឯណោះ គឺតាំងពីក្នុងរាជ្យព្រះរាមឯណោះ (ព.សា.)។

រាមរាជ្យ នាម

[រាម-រាច] reamreachyor

រាជ្យព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាមឬព្រះរាមាធិបតី; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "យូរអង្វែងណាស់ហើយ" គឺនិយាយតាមពាក្យចាស់ៗតំណាលប្រាប់គ្នាថា តាំងពីរាមរាជ្យឯណោះ គឺតាំងពីក្នុងរាជ្យព្រះរាមឯណោះ (ព.សា.)។