វចនានុក្រមខ្មែរ

រាជព្រឹក្ស នាម

[រា-ជៈ-ព្រឹក] reachprueksar

ឈើដែលគេសន្មតឱ្យឈ្មោះថាស្ដេច (ស្ដេចឈើ) ឬឈើរបស់ស្ដេច; ឈើមានផ្កាល្អរុងរឿង។ ខ្មែរហៅឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗរាងជមស្រួច ផ្កាជាចង្កោមវែងៗ សម្បុរលឿងខ្ចី ផ្លែមូលវែងៗ, ច្រើនដុះនៅដីទួលឬលើក្បាលដំបូក (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ រាជឆ្ពឹស អ.ថ. រាច)។

រាជរដ្ឋាភិបាល

រដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជា, ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលទាក់ទងដោយព្រះមហាក្សត្រិយ៍, រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយដែលកាន់របបរាជានិយម, អង្គការនីតិប្រតិបត្តិនៃព្រះរាជាណាចក្រដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី មានសមត្ថកិច្ចកំណត់និងអនុវត្តនយោបាយរបស់រដ្ឋស្របតាមគោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

រាជរដ្ឋាភិបាល នាម

[រាច-រ័ត-ឋា-ភិ-បាល] reachrothaphibal

រដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជា, ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលទាក់ទងដោយព្រះមហាក្សត្រិយ៍, រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយដែលកាន់របបរាជានិយម, អង្គការនីតិប្រតិបត្តិនៃព្រះរាជាណាចក្រដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី មានសមត្ថកិច្ចកំណត់និងអនុវត្តនយោបាយរបស់រដ្ឋស្របតាមគោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

រាជរថ

រថហ្លួង, រថព្រះទីន័ង។

រាជរថ នាម

[រា-ជៈ-រ័ត] reacheakrta≈

រថហ្លួង, រថព្រះទីន័ង។

រាជលញ្ឆករ

(ម.ព. ជមុទ្រា)។

រាជលញ្ឆករ នាម

[រា-ជៈ-ឡ័ញ-ឆៈ-ក] reacheaklnhochhakka≈

(ម.ព. ជមុទ្រា)។

រាជលិខិត

សំបុត្រហ្លួង គឺសំបុត្រដែលហ្លួងសរសេរដោយព្រះអង្គឯង។

រាជលិខិត នាម

[រា-ជៈ-លិ-ខិត] reacheaklikhet≈

សំបុត្រហ្លួង គឺសំបុត្រដែលហ្លួងសរសេរដោយព្រះអង្គឯង។

រាជវង្ស

វង្សស្ដេច។

រាជវង្ស នាម

[រា-ជៈ-វង់] reacheakvngo≈

វង្សស្ដេច។

រាជវង្សានុវង្ស

វង្យស្ដេចនិងវង្សដែលជាប់ក្រសែស្ដេច តែយារឬឃ្លាតក្លាយហើយ។

រាជវង្សានុវង្ស នាម

[រា-ជៈ-វ័ង-សា-នុ-វង់] reacheakvngosanuvngo≈

វង្យស្ដេចនិងវង្សដែលជាប់ក្រសែស្ដេច តែយារឬឃ្លាតក្លាយហើយ។

រាជវាំង

(ម.ព. រាជវ័ង)។

រាជវាំង នាម

[រា-ជៈ-វាំង] reachveang

(ម.ព. រាជវ័ង)។

រាជវ័តិ

ចម្រៀកឫស្សីឬឈើខ្វែងអបជារបងព័ទ្ធជុំវិញទីប្រជុំធ្វើបុណ្យធំឬទីតាំងហោមពិធីដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សឬសត្វចូលរហេតរហូត ...។

រាជវ័តិ នាម

[រា-ជៈ-វ័ត] reachvorte

ចម្រៀកឫស្សីឬឈើខ្វែងអបជារបងព័ទ្ធជុំវិញទីប្រជុំធ្វើបុណ្យធំឬទីតាំងហោមពិធីដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សឬសត្វចូលរហេតរហូត ...។

រាជសព្ទ

សព្ទស្ដេច គឺពាក្យសម្រាប់ស្ដេចឬពាក្យសម្រាប់ប្រើចំពោះស្ដេចនិងរាជវង្ស, ដូចជា :

រាជសព្ទ នាម

[រា-ជៈ-ស័ប] reacheaksba≈

សព្ទស្ដេច គឺពាក្យសម្រាប់ស្ដេចឬពាក្យសម្រាប់ប្រើចំពោះស្ដេចនិងរាជវង្ស, ដូចជា :

រាជសម្បត្តិ

សម្បត្តិសម្រាប់ព្រះរាជា ឬសម្បត្តិសម្រាប់ផែនដី។

រាជសម្បត្តិ នាម

[រាច-សំ-បាត់] reachsambat≈

សម្បត្តិសម្រាប់ព្រះរាជា ឬសម្បត្តិសម្រាប់ផែនដី។

រាជសម្ភារ

តេជះរបស់ព្រះរាជា។

រាជសម្ភារ នាម ១)

[រាច-សំ-ភា] reachsamphea≈

ការទំនុកបម្រុង ស្រោចស្រង់ សង្គ្រោះ របស់ព្រះរាជា; ប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "បុណ្យឬតេជះរបស់ស្ដេច" ក៏មាន។

រាជសម្ភារ នាម ២)

[រាច-សំ-ភា] reachsamphea≈

តេជះរបស់ព្រះរាជា។

រាជសុណិសា

កូនប្រសាស្រីរបស់ព្រះរាជា (ហៅត្រឹមតែ ព្រះសុណិសា ឬ ព្រះសុណ្ហា ក៏បាន)។

រាជសុណិសា នាម

[រាច-សុ-ណិ-សា] reachsonesa≈

កូនប្រសាស្រីរបស់ព្រះរាជា (ហៅត្រឹមតែ ព្រះសុណិសា ឬ ព្រះសុណ្ហា ក៏បាន)។

រាជហទ័យ

(ម.ព. រាជហឫទ័យ)។

រាជហទ័យ នាម

[រាច-ហៈ-ទៃ] reachhaktey≈

(ម.ព. រាជហឫទ័យ)។

រាជហឫទ័យ

ព្រះទ័យ (ចិត្ត) របស់ស្ដេច។

រាជហឫទ័យ នាម

[រាច-ហៈ-រឺ-ទៃ] reachhrytey

ព្រះទ័យ (ចិត្ត) របស់ស្ដេច។

រាជអាជ្ញា

អាជ្ញានៃព្រះរាជា; ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា អ្នកទទួលអំណាចពីព្រះរាជា។

រាជអាជ្ញា នាម

[រាច-អាច-ញ៉ា] reachaachnha≈

អាជ្ញានៃព្រះរាជា; ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា អ្នកទទួលអំណាចពីព្រះរាជា។

រាជអាណាចក្រ

អាណាចក្ររបស់ព្រះរាជា។

រាជអាណាចក្រ នាម

[រាច-អា-ណា-ចាក់] reachaanachak≈

អាណាចក្ររបស់ព្រះរាជា។

រាជឱង្ការ

សម្ដីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។ តាមច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរថា :

រាជឱង្ការ នាម

[រា-ជៈ-អោង-កា] reacheakaaongka≈

សម្ដីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។ តាមច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរថា :

រាជា

ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ :

រាជា នាម

[រា-ជា] reachea

ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ :

រាជាគណៈ

លោកទ្រទូង; ពាក្យហៅសមណសក្ដិទីទ្រទូងសម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; បើធៀបនឹងឋានន្តរសក្ដិរបស់មន្ត្រីខាងអាណាចក្រ ត្រូវគ្នានឹងបណ្ដាសក្ដិទី ឧកញ៉ា, ជួនកាលឡើងដល់ទី សម្ដេច ក៏មាន; រាជាគណៈមាន ៤សម្រាប់គឺសម្រាប់ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា; សម្រាប់ឯក ជារាជាគណៈរបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្

រាជាគណៈ នាម

[រា-ជា-គៈ-ណៈ] reacheakanak

លោកទ្រទូង; ពាក្យហៅសមណសក្ដិទីទ្រទូងសម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; បើធៀបនឹងឋានន្តរសក្ដិរបស់មន្ត្រីខាងអាណាចក្រ ត្រូវគ្នានឹងបណ្ដាសក្ដិទី ឧកញ៉ា, ជួនកាលឡើងដល់ទី សម្ដេច ក៏មាន; រាជាគណៈមាន ៤សម្រាប់គឺសម្រាប់ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា; សម្រាប់ឯក ជារាជាគណៈរបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្

រាជាណាចក្រ

(ម.ព. រាជអាណាចក្រ)។

រាជាណាចក្រ នាម

[រា-ជា-ណា-ចាក់] reacheanachak≈

(ម.ព. រាជអាណាចក្រ)។

រាជាទ្យោន

សួន ឬ កម្សាន្ត មានដើមឈើខ្ពស់ៗ មានទេសភាពគួរជាទីរីករាយជាទីមនោរម្យ។ សំដៅទៅលើទីកម្សាន្តរបស់ព្រះរាជា។

រាជាទ្យោន នាម

[រា-ជា-ទ្យោន] reacheatyon≈

សួន ឬ កម្សាន្ត មានដើមឈើខ្ពស់ៗ មានទេសភាពគួរជាទីរីករាយជាទីមនោរម្យ។ សំដៅទៅលើទីកម្សាន្តរបស់ព្រះរាជា។

រាជាធិបតេយ្យ

ទម្រង់នៃការដឹកនាំមួយដែលមានព្រះមហាក្សត្រជាប្រមុខរដ្ឋ :

រាជាធិបតេយ្យ នាម ១)

[រា-ជា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] reacheathibaktai≈

ប្រទេសឯករាជ្យដែលមានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យជាអធិបតី (ប្រទេសដែលមានស្ដេចនៅលើច្បាប់)។

រាជាធិបតេយ្យ នាម ២)

[រា-ជា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] reacheathibaktai≈

ទម្រង់នៃការដឹកនាំមួយដែលមានព្រះមហាក្សត្រជាប្រមុខរដ្ឋ :

រាជានិយម

របបដែលគាំទ្រគោលការណ៍ដឹកនាំដោយក្សត្រឬសន្តតិវង្សណាមួយ និងមានជំនឿចំពោះអំណាចធម្មានុរូបរបស់រដ្ឋបាលរាជាធិបតេយ្យឬក្សត្រ។

រាជានិយម នាម

[រា-ជា-និ-យំ] reacheaniyum≈

របបដែលគាំទ្រគោលការណ៍ដឹកនាំដោយក្សត្រឬសន្តតិវង្សណាមួយ និងមានជំនឿចំពោះអំណាចធម្មានុរូបរបស់រដ្ឋបាលរាជាធិបតេយ្យឬក្សត្រ។

រាជានុជិត

ព្រះរាជាដែលមានជ័យជម្នះរឿយៗ ឬជាឈ្មោះឋានន្តររបស់មន្ត្រី។

រាជានុជិត នាម

[រា-ជា-នុ-ជិត] reacheanuchit≈

ព្រះរាជាដែលមានជ័យជម្នះរឿយៗ ឬជាឈ្មោះឋានន្តររបស់មន្ត្រី។

រាជាភិសេក

ពិធីស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាំងព្រះរាជា គឺតាំងឱ្យពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

រាជាភិសេក នាម

[រា-ជា-ភិ-សែក] reacheaphisaek≈

ពិធីស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាំងព្រះរាជា គឺតាំងឱ្យពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

រាជាយតនចេតិយ

(ម.ព. រាជាយតនៈ)។

រាជាយតនចេតិយ នាម

[រា-ជា-យៈ-តៈ-ណៈ-ចេត-ដី] reacheaytonochetey

(ម.ព. រាជាយតនៈ)។

រាជាយតនៈ

ដើមកែស (ហៅ រាជាយតនព្រឹក្ស ក៏បាន)។

រាជាយតនៈ នាម

[រា-ជា-យៈ-តៈ-ណៈ] reacheayotaneak

ដើមកែស (ហៅ រាជាយតនព្រឹក្ស ក៏បាន)។

រាជិនី

ស្ដេចស្ត្រី; ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជា :

រាជិនី នាម

[រា-ជិ-នី] reachini

ស្ដេចស្ត្រី; ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជា :

រាជិនីកូល

ត្រកូលរបស់ព្រះរាជិនី, ព្រះញាតិរបស់ព្រះអគ្គមហេសី; ត្រកូលដែលជាប់ពីវង្សព្រះរាជិនីមក។

រាជិនីកូល នាម

[រា-ជិ-នី-កូល] reachinikoul

ត្រកូលរបស់ព្រះរាជិនី, ព្រះញាតិរបស់ព្រះអគ្គមហេសី; ត្រកូលដែលជាប់ពីវង្សព្រះរាជិនីមក។

រាជិនីត្រកូល

(ម.ព. រាជិនីកូល)។

រាជិនីត្រកូល នាម

[រា-ជិ-នី-ត្រ-កូល] reachinitrokoul≈

(ម.ព. រាជិនីកូល)។

រាជិសី

ស្ដេចទ្រង់រាជ្យដែលចេញទ្រង់ព្រះផ្នួសជាឥសី។

រាជិសី នាម

[រាជ-ជិ-សី] reachisei

ស្ដេចទ្រង់រាជ្យដែលចេញទ្រង់ព្រះផ្នួសជាឥសី។

រាជី

គ្រឿងចំណាំដាក់ជាជំនួសនិមិត្តសីមាដែលពុំប្រាកដ ឬ ដែលកំបាំងមើលពុំឃើញ ដើម្បីឱ្យដឹងទីកំណត់ព្រំដែន :

រាជី នាម

[រា-ជី] reaji

គ្រឿងចំណាំដាក់ជាជំនួសនិមិត្តសីមាដែលពុំប្រាកដ ឬ ដែលកំបាំងមើលពុំឃើញ ដើម្បីឱ្យដឹងទីកំណត់ព្រំដែន :

រាជូបករណ៍

គ្រឿងប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជា, គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិតព្រះអង្គ; (ទង់រាជូបករណ៍ ទង់សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រើផ្ទាល់ព្រះអង្គ)។

រាជូបករណ៍ នាម

[រា-ជូ-ប៉ៈ-ក] reachubkoron

គ្រឿងប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជា, គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិតព្រះអង្គ; (ទង់រាជូបករណ៍ ទង់សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រើផ្ទាល់ព្រះអង្គ)។

រាជោបករណ៍

(ម.ព. រាជូបករណ៍)។

រាជោបករណ៍ នាម

[រា-ជោ-បៈ-ក] reachoubkaron

(ម.ព. រាជូបករណ៍)។

រាជ្យ

ការដណ្ដើមយករាជ្យ, ការជ្រែករាជ្យ។

រាជ្យ គុណនាម

[រាច] reachyor

ដែលជាប់ទាក់ទងដោយព្រះរាជា, ដែលជារបស់ព្រះរាជា ឬដែលជារបស់សម្រាប់ផែនដី :

រាជ្យ នាម

[រាច] reachyor

ភាវៈជាព្រះរាជា; សម្បត្តិសម្រាប់ផែនដី, ស្រុកទេសដែលជាសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា; ការគ្រប់គ្រងផែនដី :

រាជ្យ នាម

[រា-ជៈ-ទ្រ័ប] reachyor

ទ្រព្យសម្រាប់រាជ្យ, របស់រាជការ។

រាជ្យ នាម

[រា-ជ្យៈ-ភ័ង] reachyor

ការដណ្ដើមយករាជ្យ, ការជ្រែករាជ្យ។

រាជ្យាង្គ

អង្គនៃរាជ្យ, អង្គរបស់រាជការ; តាមបែបបទបុរាណថាមាន ៩យ៉ាងគឺ ១មានព្រះរាជាជាប្រធានរបស់ប្រទេស; ២មានមហាមាត្យអ្នកឈ្លាសវៃជាប្រធានសម្រេចកិច្ច រាជការ; ៣មានប្រទេសដទៃជាមិត្តស្និទ្ធជិត; ៤មានទ្រព្យបរិបូណ៌ល្មមដល់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស; ៥មានអ្នកប្រាជ្ញច្រើន; ៦មានបន្ទាយមាំមួន; ៧មានស

រាជ្យាង្គ នាម

[រា-ជ្យាង] reachyeangkor

អង្គនៃរាជ្យ, អង្គរបស់រាជការ; តាមបែបបទបុរាណថាមាន ៩យ៉ាងគឺ ១មានព្រះរាជាជាប្រធានរបស់ប្រទេស; ២មានមហាមាត្យអ្នកឈ្លាសវៃជាប្រធានសម្រេចកិច្ច រាជការ; ៣មានប្រទេសដទៃជាមិត្តស្និទ្ធជិត; ៤មានទ្រព្យបរិបូណ៌ល្មមដល់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស; ៥មានអ្នកប្រាជ្ញច្រើន; ៦មានបន្ទាយមាំមួន; ៧មានស