ស្លឹករឹត
English ចូល បង្កើតគណនី

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

រសេះរសោះ កិ., គុ.កិ.

[រ-សេះ-រ-សោះ] rosehrosaoh

អស់កម្លាំង រួយដៃរួយជើង :

រសោង

(ព.ទ.បុ.) ដែលឆ្លើយដាក់ពីម្នាក់ទៅម្នាក់ឱ្យជាប់មានរឿងរយោងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសម្លកំពឹសដែលស្រង់ឡើងជាប់គ្នារសោង។

រសោង គុណកិរិយា

[រ-សោង] rosaong

ដែលបន្តគ្នារជយឬតោងគ្នា ដូចគេសណ្ដោង :

រសោង កិរិយាសព្ទ

[ជាប់-រ-សោង-ដូច-សំ-ឡ-កំ-ពឹស] rosaong

(ព.ទ.បុ.) ដែលឆ្លើយដាក់ពីម្នាក់ទៅម្នាក់ឱ្យជាប់មានរឿងរយោងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសម្លកំពឹសដែលស្រង់ឡើងជាប់គ្នារសោង។

រសោះ កិរិយាសព្ទ

[រ-សោះ] rosaoh

ផុរខ្សុរចេញ, រលុះរលាចេញ, របូតចេញពីគ្នា :

រស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[រស់] rous

មានជីវិតនៅ, មិនទាន់ស្លាប់ :

រស់ គុណនាម

[រស់] rous

ដែលមានជីវិតនៅ :

រស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[រស់] rous

(ព.ប្រ.) ស្ថិតនៅ, តាំងនៅ, មិនទាន់វិនាស, មិនទាន់រលំ :

រស់ កិរិយាសព្ទ

[រស់-រាន] rous

មានជីវិតរានខែឆ្នាំតទៅ គឺមានអាយុវែងតទៅ :

រស្មី នាម

[រ័ស-ស្មី] raksmey

(ម.ព. រង្សី)។

រស្មីម័ត នាម

[រ័ស-ស្មី-មុ័ត] rosmeimoat

ព្រះអាទិត្យ។

រស្មីសំយោគ

ដំណើរដែលរុក្ខជាតិប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបំលែងឧស្ម័នកាបូនិក និងទឹកទៅជាគ្លុយស៊ីដនិងអុកស៊ីសែន :

រស្មីសំយោគ នាម

[រ័ស-ស្មី-ស័ង-យោក] rsasmisngoyok≈

ដំណើរដែលរុក្ខជាតិប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបំលែងឧស្ម័នកាបូនិក និងទឹកទៅជាគ្លុយស៊ីដនិងអុកស៊ីសែន :

រស្ស គុណនាម

[រ័ស-សៈ] ross

ខ្លី; ដែលមានរូបរាងខ្លី; តឿ; ទាបកន្តិល, កន្តុញ។

រស្ស នាម

[រ័ស-សៈ] ross

មនុស្សតឿ, សត្វតឿ។

រស្ស នាម

[រ័ស-សៈ] ross

ស្រៈមានសំឡេងខ្លី; សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីមាន ៣តួ គឺ អ, ឥ, ឧ; ខាងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៦តួគឺ អ, ឥ, ឧ, ឫ, ឭ, អះ; ខាងភាសាខ្មែរមាន ៤តួគឺ អិ, អឹ, អុ, អះ (សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, ស្រៈ អ នេះមិនទៀង គឺជួនកាលជា រស្សៈ ជួនកាលជាទីឃៈ តាមសូរសំឡេងជា អៈ ខ្លី និង អ វែង, ដូចជា ប៉ប្រក, ប៉ប

រស្សកាល នាម

[រ័ស-សៈ-កាល] rossakal

កាលខ្លី, កាលពុំយូរ។

រស្សជាតិ

សត្វដែលមានខ្លួនខ្លីឬមានរូបត្រមុល (ហៅថា រស្សកជាតិ ឬ រស្សកសត្ត, សត្វ ក៏បាន)។

រស្សជាតិ នាម

[រ័ស-សៈ-ជាត] rossocheate

សត្វដែលមានខ្លួនខ្លីឬមានរូបត្រមុល (ហៅថា រស្សកជាតិ ឬ រស្សកសត្ត, សត្វ ក៏បាន)។

រស្សទស្សី

អ្នកឃើញកាលខ្លី ឬអ្នកឃើញហេតុខ្លី គឺអ្នកដែលមានគំនិតយល់ខ្លីៗ មិនស្គាល់ការគួរនិងពុំគួរ មិនស្គាល់ហេតុល្អអាក្រក់វែងឆ្ងាយ។

រស្សទស្សី នាម

[រ័ស-សៈ-ទ័ស-សី] rossatossei

អ្នកឃើញកាលខ្លី ឬអ្នកឃើញហេតុខ្លី គឺអ្នកដែលមានគំនិតយល់ខ្លីៗ មិនស្គាល់ការគួរនិងពុំគួរ មិនស្គាល់ហេតុល្អអាក្រក់វែងឆ្ងាយ។

រស្សសញ្ញា

គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថាមានសំឡេងខ្លី។ ពាក្យនេះវេយ្យាករណបណ្ឌិតខ្មែរសន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានកំបុតខ្លីនេះ (់) សម្រាប់ប្រើបំបែរសំឡេងវែងឱ្យខ្លីកំបុតធ្ងន់, ប្រើដាក់បានចំពោះតែពីលើតួអក្សរប្រកបរបស់ពាក្យខ្មែរដែលជាស្រៈ អ, អា ពីរនេះដូចជា អត់, កក់, ចប់, ដល់; អា

រស្សសញ្ញា នាម

[រ័ស-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា] rossosonhnhea

គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថាមានសំឡេងខ្លី។ ពាក្យនេះវេយ្យាករណបណ្ឌិតខ្មែរសន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានកំបុតខ្លីនេះ (់) សម្រាប់ប្រើបំបែរសំឡេងវែងឱ្យខ្លីកំបុតធ្ងន់, ប្រើដាក់បានចំពោះតែពីលើតួអក្សរប្រកបរបស់ពាក្យខ្មែរដែលជាស្រៈ អ, អា ពីរនេះដូចជា អត់, កក់, ចប់, ដល់; អា

រស្សសព្ទ នាម

[រ័ស-សៈ-ស័ប] rossasaptor

សំឡេងខ្លី, សូរឮខ្លី។

រស្សសរ គុ., ន.

[រ័ស-សៈ-សៈ-រ៉ៈ] rossosor

(ម.ព. រស្ស)។

រស្សាវុធ នាម

[រ័ស-សា-វុត] rossavuth

អាវុធខ្លី, ដូចយ៉ាងដំបងខ្លីជាដើម។

រស្សៈ គុ., ន.

[រ័ស-សៈ] rsasak≈

(ម.ព. រស្ស)។

រស—

ប្រើផ្សំជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ។ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ប្រែតាមរូបធាតុ គឺប្រភពដើមថា "វិស័យជាទីត្រេកអររបស់សត្វ" ឬថា "វិស័យដែលសត្វទទួលរ៉ាប់រងដោយការដឹង", ប្រែតាមដំណើរសេចក្ដី នៅមានច្រើន យ៉ាងទៅទៀត គឺប្រែថា ការដឹងអារម្មណ៍; សម្ផស្សកាម; តម្រេក; វត្ថុរាវ

រស— កិរិយាសព្ទ

[រៈ-សៈ—] reaksak—≈

ប្រើផ្សំជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ។ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ប្រែតាមរូបធាតុ គឺប្រភពដើមថា "វិស័យជាទីត្រេកអររបស់សត្វ" ឬថា "វិស័យដែលសត្វទទួលរ៉ាប់រងដោយការដឹង", ប្រែតាមដំណើរសេចក្ដី នៅមានច្រើន យ៉ាងទៅទៀត គឺប្រែថា ការដឹងអារម្មណ៍; សម្ផស្សកាម; តម្រេក; វត្ថុរាវ

រហ គុណនាម

[រ-ហ] roh

(ម.ព. ល្ហ)។

រហក បុព្វបទ

[រ-ហក] rohok

(ម.ព. ល្ហក)។

រហក់ គុណនាម

[រ-ហក់] rohok

(ម.ព. ល្ហក់)។

រហង់

ដែលឈរឬអង្គុយតាមរបៀបរៀបរៀងចេញមុខចេញលំនាំសមរម្យមិនទាស់ភ្នែក :

រហង់ គុណនាម

[រ-ហង់] rohang

ដែលដុះច្រូងរៀងរាយល្អ ចាប់ចិត្តគួរចង់មើល :

រហង់ គុណកិរិយា

[រ-ហង់] rohang

ដែលឈរឬអង្គុយតាមរបៀបរៀបរៀងចេញមុខចេញលំនាំសមរម្យមិនទាស់ភ្នែក :

រហទដ្ឋាន

អន្លង់ទឹកជ្រៅ; អន្លង់មហាសមុទ្រ; បឹងជ្រៅ (ហៅ រហទប្បទេស ក៏បាន)។

រហទដ្ឋាន នាម

[រៈ-ហៈ-ទ័ត-ឋាន] rohatodthan

អន្លង់ទឹកជ្រៅ; អន្លង់មហាសមុទ្រ; បឹងជ្រៅ (ហៅ រហទប្បទេស ក៏បាន)។

រហទប្បទេស នាម

[រៈ-ហៈ-ទ័ប-ប៉ៈ-ទេស] rohotobbotes

(ម.ព. រហទដ្ឋាន)។

រហនកិច្ច នាម

[រៈ-ហៈ-ណៈ-កិច] reakhaknakkech≈

(ម.ព. វហនកម្ម)។

រហប

ដែលហើបហាមាត់សួរឬសូមម្ហបៗច្រើនគ្នា :

រហប គុណកិរិយា

[រ-ហប] rohob

ដែលហើបហាមាត់សួរឬសូមម្ហបៗច្រើនគ្នា :

រហស្ថាន

ទីស្ងាត់, ទីដែលមិនមានមនុស្សនៅ :

រហស្ថាន នាម

[រៈ-ហ័ស-ស្ថាន] rohosthan

ទីស្ងាត់, ទីដែលមិនមានមនុស្សនៅ :

រហស្ស

ឧបាយសម្ងាត់, កិច្ចកលកំបាំង, ល្បិចសម្ងាត់។

រហស្ស នាម a

[រៈ-ហ័ស] ឬ [រៈ-ហ័ស-សៈ] rohoss

សេចក្ដីស្ងាត់, ការសម្ងាត់, ការកំបាំង, ការលាក់លៀម។

រហស្ស គុណនាម b

[រៈ-ហ័ស] ឬ [រៈ-ហ័ស-សៈ] rohoss

ស្ងាត់, ដែលកំបាំង។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-កាំ] rohoss

អំពើកំបាំង, ការសម្ងាត់, អំពើដែលបិទបាំងមិនឱ្យអ្នកណាដឹង។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-កា] rohoss

ហេតុឬដំណើរកំបាំង។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-គុន] rohoss

គុណដ៏កំបាំង គឺគុណដែលមានប្រាកដ តែឥតអ្នកណាដឹង ឬដែលមានគេបំបិទបំបាំងមិនឱ្យលេចឮ។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សង់] ឬ [រៈ-ហៈ-សង់-គៈ] rohoss

អវយវៈកំបាំង (អង្គជាត, គុយ្ហប្បទេស)។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-ចិន-ដា] rohoss

គំនិតស្ងាត់។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-ទោស] rohoss

ទោសកំបាំង; ទោសដែលលាក់បំបិទមិនឱ្យគេដឹង។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-ភាប] rohoss

ភាវៈស្ងាត់, ដំណើរសម្ងាត់។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-ភេត] rohoss

ដំណើរបែកខ្ចាយការសម្ងាត់។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-ម៉ន់-តិ-នី] rohoss

(ម.ព. រហស្សមន្តី)។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-ម៉ន់-តី] rohoss

អ្នកមានគំនិតស្ងាត់ គឺអ្នកដែលលបគិតការសម្ងាត់។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-មិត] rohoss

មិត្រទំនុកទុកចិត្ត, មិត្រស្និទ្ធ។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-មិត] rohoss

(ម.ព. រហស្សមិត្ត)។

រហស្ស នាម

[រៈ-ហ័ស-សូ-បាយ] rohoss

ឧបាយសម្ងាត់, កិច្ចកលកំបាំង, ល្បិចសម្ងាត់។

រហស្សនាម

ឈ្មោះកំបាំង ឈ្មោះដែលគេប្រើជំនួសឈ្មោះពិតប្រាកដ :

រហស្សនាម នាម

[រៈ-ហ័ស-សៈ-នាម] reakhsasakneam≈

ឈ្មោះកំបាំង ឈ្មោះដែលគេប្រើជំនួសឈ្មោះពិតប្រាកដ :

រហាក់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រហៀង ថា :

រហាក់ កិរិយាសព្ទ

[រ-ហាក់] rohak

ញ័រសាច់ដោយត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំងឬដោយប្រឹងដើរ, ប្រឹងធ្វើការពេញកម្លាំង :

រហាក់ បុព្វបទ

[រ-ហាក់] rohak

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រហៀង ថា :

រហាច គុណនាម

[រ-ហាច] rohach

(ម.ព. ល្ហាច)។

រហាត់

ប្រដាប់សម្រាប់រវៃ, ខារ, ស្រូប, វេញ; មានច្រើនបែប :

រហាត់ នាម

[រ-ហាត់] rohat

ប្រដាប់សម្រាប់រវៃ, ខារ, ស្រូប, វេញ; មានច្រើនបែប :

រហាត់ទឹក

រហាត់ធំ មានកង់ មានស្លាប មានបំពង់ចងភ្ជាប់គ្រប់ស្លាប, សម្រាប់ដាក់ឱ្យប៉ះនឹងខ្សែទឹកដែលហូរយ៉ាងល្មម, វិលដួសទឹកចាក់លើទបង្ហូរដាក់ស្រែចម្ការ, ជារបស់មានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់មួយយ៉ាងក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ។

រហាត់ទឹក នាម

[រ-ហាត់-ទឹក] rohatotuek

រហាត់ធំ មានកង់ មានស្លាប មានបំពង់ចងភ្ជាប់គ្រប់ស្លាប, សម្រាប់ដាក់ឱ្យប៉ះនឹងខ្សែទឹកដែលហូរយ៉ាងល្មម, វិលដួសទឹកចាក់លើទបង្ហូរដាក់ស្រែចម្ការ, ជារបស់មានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់មួយយ៉ាងក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ។

រហាម

ដែលក្រីក្រលំបាកលំបិនក្រៃពេក បានព្រឹកខ្វះល្ងាចព្រួយចិត្តខ្លាំងបង្ហូរទឹកភ្នែករហាមមិនសូវស្រាក ប្រហែលដូចអណ្ដើកប្រទះត្រូវភ្លើងឆេះព្រៃ។

រហាម គុណកិរិយា ១)

[រ-ហាម] roham

ដែលហូរឬជ្រាប, លេច រលាបៗ :

រហាម គុណនាម ២)

[រ-ហាម] roham

(ព.ប្រ.) ដែលក្រីក្រលំបាកខ្លាំង :

រហាម គុណនាម

[រ-ហាម] roham

ដែលក្រីក្រលំបាកលំបិនក្រៃពេក បានព្រឹកខ្វះល្ងាចព្រួយចិត្តខ្លាំងបង្ហូរទឹកភ្នែករហាមមិនសូវស្រាក ប្រហែលដូចអណ្ដើកប្រទះត្រូវភ្លើងឆេះព្រៃ។

រហាល គុណនាម

[រ-ហាល] rohal

ដែលស្រឡះត្លេវ :

រហាល នាម

[រ-ហាល] rohal

លំហបឹង, លំហទឹក :

រហាល់

ដែលច្រាស់ច្រាល់ដោយនឹកចង់ហួសពេក :

រហាល់ កិ., គុ.កិ.

[រ-ហាល់] rohal

ច្រំជើងរឿយៗ ឬច្រាស់ច្រាល់ ដោយចង់ប្រញាប់ហួសពេក :

រហាល់ គុណនាម

[រ-ហាល់] rohal

ដែលច្រាស់ច្រាល់ដោយនឹកចង់ហួសពេក :

រហិក

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រហាក់ កិ. ថា រហិករហាក់ រហាក់ពេក :