វចនានុក្រមខ្មែរ

រពុយ

ដែលចេះតែមានបន្តៗគ្នាឬលយតាមលំដាប់គ្នាឃើញម្ដងមួយម្ដងពីរ ...មិនដាច់ :

រពុយ គុណកិរិយា

[រ-ពុយ] ropuy

ដែលចេះតែមានបន្តៗគ្នាឬលយតាមលំដាប់គ្នាឃើញម្ដងមួយម្ដងពីរ ...មិនដាច់ :

រពើតរពើង

ដែលមានលំនាំពើងៗចំទើតចំទយរបះរបើង :

រពើតរពើង គុ.កិ., គុ.

[រ-ពើត-រ-ពើង] ropautropaung

ដែលមានលំនាំពើងៗចំទើតចំទយរបះរបើង :

រពោង

ដែលអណ្ដែតតៗគ្នា ឬដែលអណ្ដែតព្រោង :

រពោង គុណកិរិយា

[រ-ពោង] ropoung

ដែលអណ្ដែតតៗគ្នា ឬដែលអណ្ដែតព្រោង :

រម

ផ្កាត្នោតជាដើមដែលដុះលេចក្រោយដូចជាស្នៀតផ្ទាប់អែបនឹងផ្កាធំ (ហៅ កូនរម ក៏បាន)។

រម គុ., ន.

[រម] rom

ដែលដុះក្រោយបន្ទាប់អែបនែបនឹងគេ :

រម នាម

[រម] rom

(ព.ប្រ.) មនុស្សដែលតូចរងពីគេមក ឬដែលនៅជារណបគេ :

រម នាម

[ខ្នែង-រម] rom

ខ្នែងតូចដែលដុះក្រោយ ហើយអែបនែបនឹងខ្នែងធំ។

រម នាម

[ផ្កា-រម] rom

ផ្កាត្នោតជាដើមដែលដុះលេចក្រោយដូចជាស្នៀតផ្ទាប់អែបនឹងផ្កាធំ (ហៅ កូនរម ក៏បាន)។

រមណី

ស្ត្រី :

រមណី នាម

[រៈ-មៈ-នី] romonei

ស្ត្រី :

រមណីយ

ឱទ្យានដែលសប្បាយគួរឱ្យចង់ឃើញចង់មើល។

រមណីយ គុណនាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ] romoniy

ដែលគួររីករាយ, គួរត្រេកអរ, សប្បាយ, ចាប់ចិត្ត; ល្អ។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ-គ្រាម] romoniy

ស្រុកដែលសប្បាយ។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ-ឋាន] romoniy

ទី, តំបន់ដែលគួររីករាយ, ដែលសប្បាយ។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យ័ប-ប៉ៈ-ទេស] romoniy

ប្រទេសដែលសប្បាយ។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ-ប្រ-ទេស] romoniy

(ម.ព. រមណីយប្បទេស)។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ-ភូម] romoniy

(ម.ព. រមណីយស្ថាន)។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ-វ័ន] romoniy

ព្រៃដែលសប្បាយ។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ-ស្ថាន] romoniy

(ម.ព. រមណីយដ្ឋាន)។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យ៉ា-រ៉ាម] romoniy

អារាម គឺសួនឬវត្តដែលសប្បាយ។

រមណីយ នាម

[រៈ-មៈ-នី-យោ-ទ្យាន] romoniy

ឱទ្យានដែលសប្បាយគួរឱ្យចង់ឃើញចង់មើល។

រមណីយ—

(ម.ព. រមណីយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រមណីយ— នាម

[រៈ-មៈ-នី-យៈ—] reakmeakniyeak—≈

(ម.ព. រមណីយ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រមតិ

ពាក្យសម្រាប់អានឱ្យចាប់ចួន របស់អ្នករៀនបាលី ដោយប្រើអក្សរកាត់ ៨តួគឺ ថី "ស្ត្រី", បុ (ប៉ុ) "បុរស"; ខុ "ភិក្ខុ", ធំ (ធ័ង) "ធម៌"; ហឹ (ហិង) "ក្របី", បំ (បុ័ង) "ភក់"; ហំ (ហ័ង) "សត្វហង្ស", របា (ប៉ោ) "ស្រះបោក្ខរណី គឺស្រះដែលមានឈូក"; រៀងតាមលំដាប់ថា ថី រមតិ បុ; ខុ រមតិ ធំ;

រមតិ កិរិយាសព្ទ

[រៈ-មៈ-តិ] romote

ត្រេកអរ, តែងត្រេកអរ, រីករាយ, រមែងរីករាយ។

រមតិ នាម

[រៈ-មៈ-តិ] romote

ពាក្យសម្រាប់អានឱ្យចាប់ចួន របស់អ្នករៀនបាលី ដោយប្រើអក្សរកាត់ ៨តួគឺ ថី "ស្ត្រី", បុ (ប៉ុ) "បុរស"; ខុ "ភិក្ខុ", ធំ (ធ័ង) "ធម៌"; ហឹ (ហិង) "ក្របី", បំ (បុ័ង) "ភក់"; ហំ (ហ័ង) "សត្វហង្ស", របា (ប៉ោ) "ស្រះបោក្ខរណី គឺស្រះដែលមានឈូក"; រៀងតាមលំដាប់ថា ថី រមតិ បុ; ខុ រមតិ ធំ;

រមត់

ដែលធ្លាប់តែរត់គេចពួន, ដែលមានពុតត្បុត, ដែលមានចិត្តវៀចវេរគេចកែរឿយៗ :

រមត់ គុណនាម

[រ-មត់] romot

ដែលធ្លាប់តែរត់គេចពួន, ដែលមានពុតត្បុត, ដែលមានចិត្តវៀចវេរគេចកែរឿយៗ :

រមទម

ដែលទូន្មានឬបង្វឹកបានបទហើយ; ស្រគត់ស្រគំ :

រមទម គុណនាម

[រំ-ទំ] romotom

ដែលទូន្មានឬបង្វឹកបានបទហើយ; ស្រគត់ស្រគំ :

រមាក

ដែលចេះតែរាករូស (ក្មេងតូច) :

រមាក គុណនាម

[រ-មាក] romeak

ដែលចេះតែរាករូស (ក្មេងតូច) :

រមាត គុណនាម

[រ-មាត] romeat≈

(ម.ព. រមាក)។

រមាត់

(ព.ប្រ.) ខំប្រឹងនិយាយពេញទ្រពងមាត់យកឈ្នះ។

រមាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ-មាត់] romeat

ប្រឹងបន្ទោឱ្យចេញ :

រមាត់ កិរិយាសព្ទ

[រ-មាត់] romeat

(ព.ប្រ.) ខំប្រឹងនិយាយពេញទ្រពងមាត់យកឈ្នះ។

រមាស នាម

[រ-មាស] romeas

សត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ រាងរលមាំសំបុកពោះទ្រយុកស្រដៀងនឹងជ្រូកស្រុក, ប្រអប់ជើងស្រដៀងនឹងដំរី, ក្បាលតូចឆ្លឹមមិនសមនឹងមាត្រ, ស្បែកក្រាស់, មានកុយដុះចំពីលើច្រមុះ ជាសត្វសាហាវ, បរិភោគអនុបាទិន្នកជាតិជាអាហារ :

រមាស់

រោគស្បែកដែលមានមេក្រមីបណ្ដាលឱ្យមានការរសឹបៗឆៀបៗនាំឱ្យចង់អេះឱ្យចង់ចុច :

រមាស់ កិរិយាសព្ទ

[រ-មាស់] romeas

នាំឱ្យចង់តែអេះឬឱ្យចង់តែចុច :

រមាស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[រ-មាស់-មាត់] romeas

បណ្ដាលឱ្យចង់តែបង្ហើបមាត់និយាយ :

រមាស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-មាស់-មាត់] romeas

(ព.ប្រ.) ចេះតែចង់ស្ដីចង់ថានៅស្ងៀមមិនកើត។

រមាស់ កិរិយាសព្ទ

[រ-មាស់-ចិត] romeas

(ព.ប្រ.) ចិត្តភ្នកនឹងចង់ធ្វើ, ...។

រមាស់ នាម

[រ-មាស់] romeas

រោគស្បែកដែលមានមេក្រមីបណ្ដាលឱ្យមានការរសឹបៗឆៀបៗនាំឱ្យចង់អេះឱ្យចង់ចុច :

រមាំង

(ព.ប្រ.) រត់លឿនមិនរមិលក្រោយ ព្រោះភ័យខ្លាំង :

រមាំង នាម

[រ-មាំង] romeang

សត្វចតុប្បាទព្រៃ ពួកប្រើស, មានស្នែងបែកខ្នែងជាចម្ពាមដូចប្រើសដែរ តែចុងស្នែងសំប៉ែត។

រមាំង កិរិយាសព្ទ

[រ-មាំង] romeang

(ព.ប្រ.) រត់លឿនមិនរមិលក្រោយ ព្រោះភ័យខ្លាំង :

រមាំងបើកបាស

ឈ្មោះកាព្យមួយបែបជាពាក្យ ៩មានចួនរណ្ដំបីៗម៉ាត់ លោតៗតាមសង្កាត់, ក្នុងមួយបទមាន ៤បាទ គឺបួនៗឃ្លា (រួមជា ៣៦ម៉ាត់), ដូចជា :

រមាំងបើកបាស នាម

[រ-ម៉ាំង-បើក-បាស] romeangkabas

ឈ្មោះស្នៀតឬល្បិចគុនមួយប្រភេទ ឬល្បិចដោះកុន, ដោះចំណោមមួយប្រភេទ សម្រាប់បញ្ចេញប្រើដោះខ្លួនក្នុងវេលាដែលជាប់កុន ឬជាប់ចំណោមយ៉ាងមមាញឹក :

រមាំងបើកបាស នាម

[រ-ម៉ាំង-បើក-បាស] romeangkabas

ឈ្មោះកាព្យមួយបែបជាពាក្យ ៩មានចួនរណ្ដំបីៗម៉ាត់ លោតៗតាមសង្កាត់, ក្នុងមួយបទមាន ៤បាទ គឺបួនៗឃ្លា (រួមជា ៣៦ម៉ាត់), ដូចជា :

រមិល

មើលខ្លះបន្តិចបន្ទួច។

រមិល កិរិយាសព្ទ

[រ-មឹល] romil

មើលមិនពេញភ្នែក, ក្រឡេកមើលម្ដងៗ :

រមិល កិរិយាសព្ទ

[ពេច-ពិល-រ-មិល-មើល] romil

រមិលមើលដោយពិនិត្យឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ថា តើមានការណ៍អ្វី? ឬជាហេតុភេទអ្វី? ឬក៏ជាអ្វី? :

រមិល កិរិយាសព្ទ

[រ-មឹល-មើល] romil

មើលខ្លះបន្តិចបន្ទួច។

រមិលគុណ

ដែលនឹកឃើញគុណឬនឹកគុណដែរតែស្បើយៗ មិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ :

រមិលគុណ កិរិយាសព្ទ a

[រ-មឹល-គុន] romilokun

ឃើញគុណ ឬ នឹកគុណដែរតែស្បើយៗ មិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ :

រមិលគុណ គុណនាម b

[រ-មឹល-គុន] romilokun

ដែលនឹកឃើញគុណឬនឹកគុណដែរតែស្បើយៗ មិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ :

រមឹល

(ម.ព. រមិល)។

រមឹល កិរិយាសព្ទ

[រ-មឹល] romuel

(ម.ព. រមិល)។

រមឹលគុណ

(ម.ព. រមិលគុណ)។

រមឹលគុណ កិរិយាសព្ទ

[រ-មឹល-គុន] romuelokun

(ម.ព. រមិលគុណ)។

រមូរ

សំណុំដែលមូររួចហើយ, ប្រមូរ, របុំ :

រមូរ នាម

[រ-មូ] romur

សំណុំដែលមូររួចហើយ, ប្រមូរ, របុំ :

រមូល

ដែលរំជួល, ជ្រួល, ឆ្មូល ក្នុងក្រពះ :

រមូល កិរិយាសព្ទ a

[រ-មូល] romul

រំជួល, ជ្រួល, ឆ្មូល ក្នុងក្រពះ ព្រោះឃ្លានអាហារខ្លាំង ឬព្រោះបរិភោគអាហារចំណីចត់ច្រើនពេកជាដើម :

រមូល គុ., ន. b

[រ-មូល] romul

ដែលរំជួល, ជ្រួល, ឆ្មូល ក្នុងក្រពះ :

រមួត

ឥរិយាបថក្នុងរបាំបុរាណដែលប្រើដងខ្លួនធ្វើចលនាផ្អៀងផ្អងបង្អូសយឺតៗ ទន់ភ្លន់ រស់រវើក ស្អិតជាប់គ្នា និងហាប់ណែន។

រមួត នាម

[រ-មួត] romuot≈

ឥរិយាបថក្នុងរបាំបុរាណដែលប្រើដងខ្លួនធ្វើចលនាផ្អៀងផ្អងបង្អូសយឺតៗ ទន់ភ្លន់ រស់រវើក ស្អិតជាប់គ្នា និងហាប់ណែន។

រមួល

ដែលពត់រេខ្លួនដូចគេចាប់រមួល :

រមួល គុណនាម

[រ-មួល] romuol

ដែលមានលំនាំវៀចដូចគេចាប់មួល :

រមួល គុណនាម

[រ-មួល-ក] romuol

ដែលប្រឹងរង្កៀក-កដូចគេចាប់មួល :

រមួល គុណនាម

[រ-មួល-ខ្លួន] romuol

ដែលពត់រេខ្លួនដូចគេចាប់រមួល :

រមួលក្រពើ

(ព.ប្រ.) ទញ់ទ័លឆ្លើយដោយដោះស្រាយអាថ៌ប្រស្នាមិនរួច ក៏ខំប្រឹងត្រដរឆ្លើយពានត្រោកពានត្រាំងដោយអាការៈរមួលខ្លួនក្អេលក្អូលៗ ឬអែនអនៗ :

រមួលក្រពើ គុណនាម ១)

[រ-មួល-ក្រ-ពើ] romuolkroper

ដែលរមួលសសៃកំភួនជើង (ដូចជាក្រពើដែលត្រូវគ្រឿងប្រហារមាំរមួលខ្លួន) ព្រោះរោគអហិវាតជាដើមចាប់ខ្លាំង។

រមួលក្រពើ កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-មួល-ក្រ-ពើ] romuolkroper

(ព.ប្រ.) ទញ់ទ័លឆ្លើយដោយដោះស្រាយអាថ៌ប្រស្នាមិនរួច ក៏ខំប្រឹងត្រដរឆ្លើយពានត្រោកពានត្រាំងដោយអាការៈរមួលខ្លួនក្អេលក្អូលៗ ឬអែនអនៗ :

រមៀត

វល្លិមួយប្រភេទ សាច់ដើមសម្បុរលឿងស្រដៀងនឹងមើមរមៀតច្រើនប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ :

រមៀត នាម

[រ-មៀត] romiet

ប្រទាលមួយប្រភេទ មានក្លិនប្រហើរ គេដាំយកមើមជារបររាយរង, សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់យកព័ណ៌លឿង, ប្រើជាលម្អិតដែលហៅថា ម្សៅរមៀត សម្រាប់លាបរាងកាយ, ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ, ...ឬប្រើទាំងស្លឹកទាំងមើមធ្វើជាគ្រឿងសម្លក៏បាន; រមៀតមានច្រើនប្រភេទ :

រមៀត នាម

[រ-មៀត] romiet

វល្លិមួយប្រភេទ សាច់ដើមសម្បុរលឿងស្រដៀងនឹងមើមរមៀតច្រើនប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ :

រមៀល

ដែលទាបម្ខាងល្មមតែផ្លែក្រូចរមៀលបាន :

រមៀល កិរិយាសព្ទ

[រ-មៀល] romiel

រអិលជ្រុលវិលឯងរឿយៗ ច្រើនត្រឡប់ច្រើនសាពីទីខ្ពស់ទៅទីទាបដូចគេចាប់ប្រមៀល :

រមៀល គុណនាម

[រ-មៀល-ក្រូច] romiel

ដែលទាបម្ខាងល្មមតែផ្លែក្រូចរមៀលបាន :

រមេញ

ដែលរត់ជួរ, រត់របៀប លំគេញ :

រមេញ គុណនាម

[រ-មេញ] romenh

ដែលរត់ជួរ, រត់របៀប លំគេញ :

រមែង

តែង, តែងតែ, រែង, រែងតែ, ធ្លាប់តែ, ច្រើនតែ :

រមែង គុណកិរិយា

[រ-មែង] romeaeng

តែង, តែងតែ, រែង, រែងតែ, ធ្លាប់តែ, ច្រើនតែ :

រមែងតែ

(ម.ព. រមែង)។

រមែងតែ គុណកិរិយា

[រ-មែង-តែ] romengtae≈

(ម.ព. រមែង)។

រម៉ង់

ដែលចេញជាពកតូចៗរដិបរដុបពាស :

រម៉ង់ គុណនាម

[រ-ម៉ង់] romong

ដែលចេញជាពកតូចៗរដិបរដុបពាស :

រម៉ាំងរម៉ោក

សូរឮម៉ាំងៗម៉ោកៗ ឬម៉ោកៗ ម៉ាំងៗ រឿយៗ ដោយប៉ះទង្គុកទង្គិចនឹងដុំដីរដិបរដុបជាដើម។

រម៉ាំងរម៉ោក គុ.កិ., គុ.

[រ-ម៉ាំង-រ-ម៉ោក] romangromaok

ដែលច្រឡោះបោះខ្ជាំងៗ ម៉ាំងៗ ម៉ោកៗ :

រម៉ាំងរម៉ោក ឧទានសព្ទ

[រ-ម៉ាំង-រ-ម៉ោក] romangromaok

សូរឮម៉ាំងៗម៉ោកៗ ឬម៉ោកៗ ម៉ាំងៗ រឿយៗ ដោយប៉ះទង្គុកទង្គិចនឹងដុំដីរដិបរដុបជាដើម។

រម៉ិករម៉ក់

ដែលតូចៗច្រមិចច្រមក់, កញ្ច្រិកកញ្ច្រក់ :

រម៉ិករម៉ក់ គុណនាម

[រ-ម៉ិក-រ-ម៉ក់] romekromok

ដែលតូចៗច្រមិចច្រមក់, កញ្ច្រិកកញ្ច្រក់ :

រម៉ិង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រម៉ង់ ថា រម៉ិងរម៉ង់ ដែលរម៉ង់ខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះ ឬដែលរម៉ង់មិនស្មើគ្នា :

រម៉ិង បុព្វបទ

[រ-ម៉ិង] romeng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រម៉ង់ ថា រម៉ិងរម៉ង់ ដែលរម៉ង់ខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះ ឬដែលរម៉ង់មិនស្មើគ្នា :

រម៉ិងរម៉ាំង

ដែលចេញសូរសព្ទម៉ាំងៗ ខ្លាំងៗ :

រម៉ិងរម៉ាំង គុ.កិ., គុ.

[រ-ម៉ិង-រ-ម៉ាំង] romengromang

ដែលចេញសូរសព្ទម៉ាំងៗ ខ្លាំងៗ :