វចនានុក្រមខ្មែរ

របាញ កិរិយាសព្ទ

[សើ-រើ-រ-បើក-រ-បាញ] robanh

សើរើទាល់តែឃើញដំណើរពិតមិនសល់។

របាទ

ជើងអក្សរ រ (ហៅដោយសន្មតិ), ជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ ដែលខ្មែរប្រើតាមបែប រេផៈ សំស្ក្រឹត មានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ (€៌), ក្លាយរូបមកទៀតជា (៌) ; ក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើ រ ពេញតួ, សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរតួចុង ដើម្បីធ្វើអក្សរតួដើមបន្ទាប់នោះឱ្យមានសូរសំឡេងញ័រ, ប្រើចំ

របាទ នាម

[រ-បាត] robat

ជើងអក្សរ រ (ហៅដោយសន្មតិ), ជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ ដែលខ្មែរប្រើតាមបែប រេផៈ សំស្ក្រឹត មានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ (€៌), ក្លាយរូបមកទៀតជា (៌) ; ក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើ រ ពេញតួ, សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរតួចុង ដើម្បីធ្វើអក្សរតួដើមបន្ទាប់នោះឱ្យមានសូរសំឡេងញ័រ, ប្រើចំ

របាប់

ការរាប់ :

របាប់ នាម

[រ-បាប់] robab≈

ការរាប់ :

របាយ នាម

[រ-បាយ] robay

ការរាយ។

របាយ នាម

[រ-បាយ-ប្រ-ជា-ជន់] robay

ការតាំងទីលំនៅរបស់ប្រជាជនដែលមានលក្ខណៈប្រមូលផ្ដុំឬរាយប៉ាយតាមភូមិសាស្ត្រនានា។

របាយ កិរិយាសព្ទ

[រ-បាយ] robay

គូរ, លាបថ្នាំ, ផាត់ថ្នាំ, រំលេចព័ណ៌ :

របាយការណ៍

លទ្ធផលស្រាវជ្រាវដើម្បីបំពេញលក្ខខណ្ឌបញ្ចប់ការសិក្សា :

របាយការណ៍ នាម ១)

[រ-បាយ-កា] rorbayka

លិខិតរដ្ឋបាលដែលសរសេររៀបរាប់ពីលទ្ធផលការងារ ទិសដៅអនុវត្តបន្ត នៅក្នុងការអនុវត្តកិច្ចការផ្សេងៗ :

របាយការណ៍ នាម ២)

[រ-បាយ-កា] rorbayka

លទ្ធផលស្រាវជ្រាវដើម្បីបំពេញលក្ខខណ្ឌបញ្ចប់ការសិក្សា :

របារ

មេដែលគាបរបង, ជញ្ជាំង, ថែបជាដើម :

របារ នាម

[រ-បា] robar

មេដែលគាបរបង, ជញ្ជាំង, ថែបជាដើម :

របារឧបករណ៍

(ប.ព.) របារឬបង្អួចដែលមានផ្ទុកអាយខននៃប្រដាប់ប្រដា។

របារឧបករណ៍ នាម

[រ-បា-អ៊ុ-ប៉ៈ-ក] robaaubakka≈

(ប.ព.) របារឬបង្អួចដែលមានផ្ទុកអាយខននៃប្រដាប់ប្រដា។

របាល

(ព.ទ្រ.) ខ្មោច (អមនុស្ស); បិសាច; រំបល់, រំលែះ (ច្រើនប្រើជាពាក្យជេរ) :

របាល នាម

[រ-បាល] robal

(ព.ទ្រ.) ខ្មោច (អមនុស្ស); បិសាច; រំបល់, រំលែះ (ច្រើនប្រើជាពាក្យជេរ) :

របាំ

ការលេងមានរាំច្រៀង; ល្បែងផ្សេងៗនិងរបាំ។

របាំ នាម

[រ-បាំ] robam

ល្បែងច្រៀងរាំ, ល្ខោន :

របាំ នាម

[ល្បែង-រ-បាំ] robam

ការលេងមានរាំច្រៀង; ល្បែងផ្សេងៗនិងរបាំ។

របាំង

កត្តារារាំង ឬឧបសគ្គក្រៅពីពន្ធ ដែលរឹតត្បិតការធ្វើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ មានដូចជា បទដ្ឋានស្តង់ដាគុណភាព អនាម័យ បរិស្ថាន ការបំពេញបែបបទគយ កូតា ជាដើម។

របាំង នាម ១)

[រ-បាំង] robang

គ្រឿងបាំង, អ្វីៗដែលបាំងរាំង :

របាំង នាម ២)

[រ-បាំង] robang

ទីពឹងឬទីពួន :

របាំង នាម

[រ-បាំង-ធុ-រៈ-កិច] robang

កត្តារារាំង ឬឧបសគ្គដល់អង្គភាពអាជីវកម្មក្នុងការចូលក្នុងទីផ្សារឬចេញពីទីផ្សារ។ កត្តាទាំងនោះមានដូចជា ការចំណាយចាប់ផ្ដើមឤជីវកម្ម ថ្លៃដើម ផលិតកម្ម លក្ខខណ្ឌច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ ការប្រកួតប្រជែងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា កម្រិតបច្ចេកវិទ្យាជាដើម :

របាំង នាម

[រ-បាំង-មិន-មែន-ពន់] robang

កត្តារារាំង ឬឧបសគ្គក្រៅពីពន្ធ ដែលរឹតត្បិតការធ្វើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ មានដូចជា បទដ្ឋានស្តង់ដាគុណភាព អនាម័យ បរិស្ថាន ការបំពេញបែបបទគយ កូតា ជាដើម។

របាំងភក់

ផ្នែកមួយនៃកង់ ម៉ូតូ ឬរថយន្ត ដែលមានរាងជាស្រទបចេកកោង ធ្វើពីដែកឬជ័រ ស្ថិតនៅពីលើកង់ សម្រាប់ការពារភក់មិនឱ្យបាចសាចលើកង់ឬម៉ូតូ និងអ្នកជិះ :

របាំងភក់ នាម

[រ-បាំង-ភក់] robangphok

ផ្នែកមួយនៃកង់ ម៉ូតូ ឬរថយន្ត ដែលមានរាងជាស្រទបចេកកោង ធ្វើពីដែកឬជ័រ ស្ថិតនៅពីលើកង់ សម្រាប់ការពារភក់មិនឱ្យបាចសាចលើកង់ឬម៉ូតូ និងអ្នកជិះ :

របាំងមុខ

ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកសម្រាប់ពាក់បាំងមុខរារាំងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ :

របាំងមុខ នាម

[រ-បាំង-មុក] robangmuk

ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកសម្រាប់ពាក់បាំងមុខរារាំងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ :

របិញរបុញ

ដែលមានពុត, មានកិច្ចកលរខិញរខុញ :

របិញរបុញ គុណនាម

[រ-បិញ-រ-បុញ] robenhrobonh

ដែលមានពុត, មានកិច្ចកលរខិញរខុញ :

របឹង

ដែលរឹងរូសព្រោះមានចិត្តរបឹង ឬដែលរបឹងគគ្រីសគគ្រូស។

របឹង គុណនាម

[រ-បឹង] roboeng

ដែលរឹងមិនងាយខ្លាច, មិនងាយស្ដាប់, មិនងាយជឿ :

របឹង គុណនាម

[រ-បឹង-រ-បាញ] roboeng

(ម.ព. របាញ)។

របឹង គុណនាម

[រ-បឹង-រឹង-រូស] roboeng

ដែលរឹងរូសព្រោះមានចិត្តរបឹង ឬដែលរបឹងគគ្រីសគគ្រូស។

របឹប

ការរឹបជាន់ដោយអាជ្ញារបឹបឬរឹបជាន់ឱ្យទៅជាមនុស្សរបឹប (ច្បាប់បញ្ញត្តនេះ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ លើកលែងចោលមិនឱ្យប្រើយូរហើយ)។

របឹប នាម a

[រ-បឹប] roboeb

អំពើរឹប គឺការរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកមានទោសធ្ងន់ដាក់ព្រះឃ្លាំងតាមអំណាចច្បាប់បញ្ញត្ត :

របឹប នាម b

[រ-បឹប] roboeb

មនុស្សដែលមានទោសធ្ងន់ ត្រូវរាជការមុខក្រសួងកាត់ទោសមិនឱ្យនៅជាព្រៃងារ ដាក់ឱ្យទៅជាអ្នកងារ :

របឹប គុណនាម

[រ-បឹប] roboeb

ដែលត្រូវរាជការរឹបឬដែលធ្លាក់ខ្លួនទៅជារបឹប :

របឹប នាម

[រ-បឹប-រឹប-ជាន់] roboeb

ការរឹបជាន់ដោយអាជ្ញារបឹបឬរឹបជាន់ឱ្យទៅជាមនុស្សរបឹប (ច្បាប់បញ្ញត្តនេះ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ លើកលែងចោលមិនឱ្យប្រើយូរហើយ)។

របុក

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ របរ ថា :

របុក នាម

[រ-បុក] robok

ប្រដាប់សម្រាប់បុក សម្រាប់រុកក្នុងរណ្ដៅ ក្នុងប្រហោងឬក្នុងរន្ធ រូង :

របុក បុព្វបទ

[រ-បុក] robok

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ របរ ថា :

របុកជាស

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ស្លឹកស្រដៀងនឹងព្រាល តែក្រាស់ជាង, គេច្រើនកាត់យកធ្វើជារបុករុកជាស :

របុកជាស នាម

[រ-បុក-ជាស] robokacheas

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ស្លឹកស្រដៀងនឹងព្រាល តែក្រាស់ជាង, គេច្រើនកាត់យកធ្វើជារបុករុកជាស :

របុង

ទំហឹង; ចំនួន; រង្វាស់; កំណត់ (ប្រើចំពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ពេញ) :

របុង នាម

[រ-បុង] robong

ទំហឹង; ចំនួន; រង្វាស់; កំណត់ (ប្រើចំពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ពេញ) :

របុញ

បន្ទះឈើតូច មានដងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរនាស់ដៃ តែឥតធ្មេញ សម្រាប់រុញធារស្រូវ :

របុញ នាម

[រ-បុញ] robonh

បន្ទះឈើតូច មានដងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរនាស់ដៃ តែឥតធ្មេញ សម្រាប់រុញធារស្រូវ :

របុម

រមូរដែលមូរប្រមូលរួមគ្នាជាដុំ ឬដែលមូររុំជាដុំ :

របុម នាម

[រ-បុម] robom

រមូរដែលមូរប្រមូលរួមគ្នាជាដុំ ឬដែលមូររុំជាដុំ :

របុំ

(ម.ព. របុម)។

របុំ នាម

[រ-បុំ] robom

(ម.ព. របុម)។

របូត

(ម.ព. របូតមាត់)។

របូត កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត] robout

រលូត, ឃ្លាតចេញដូចគេចាប់បូត :

របូត កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត-ដៃ] robout

ឃ្លាតដៃផុតចេញពីចំណាប់។

របូត កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត-ជើង] robout

(ព.ប្រ.) (ស្លាប់) :

របូត កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត-រ-បាញ] robout

(ម.ព. របាញ)។

របូត នាម

[រ-បូត-រ-លូត] robout

ពាក្យសម្រាប់ពោលអបទេស ឱ្យរបូតឆ្អឹងដែលស្លាក់ក្នុងបំពង់ក; តាមទំនៀម, គេតែងរកមនុស្សអ្នកធ្លាប់ប្រសប់ឬមនុស្សដែលសម្រាលច្រាសជើង ឱ្យមកធ្វើទឹកមន្តឱ្យផឹកលាប កឬឱ្យមកស្ទាបបំពង់កអ្នកស្លាក់ឆ្អឹងថា :

របូត កិរិយាសព្ទ

[រ-បូត-សំ-ដី] robout

(ម.ព. របូតមាត់)។

របួល

ឆ្នាំងមានបាតទម្លុះរហុយដើម្បីឱ្យចូលចំហាយក្ដៅ, សម្រាប់ចំហុយម្ហូបចំណី :

របួល នាម

[រ-បួល] roboul

ឆ្នាំងមានបាតទម្លុះរហុយដើម្បីឱ្យចូលចំហាយក្ដៅ, សម្រាប់ចំហុយម្ហូបចំណី :

របួស

និយាយកាត់ខ្លីប្រើដូចជានាមនាមសំដៅលើរូបមនុស្សក៏បាន :

របួស គុណនាម

[រ-បួស] lbous

ដែលមានរបួស :

របួស នាម

[រ-បួស] lbous

អាការៈឬដំណើរពិការ ដោយត្រូវនឹងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ ឬដោយប៉ះ, ជល់, ទង្គុក, ទង្គិចជាដើម :

របួស នាម

[រ-បួស] lbous

និយាយកាត់ខ្លីប្រើដូចជានាមនាមសំដៅលើរូបមនុស្សក៏បាន :

របើក កិរិយាសព្ទ ១)

[រ-បើក] roberk

ហើបបើកឡើងឯង ឬហើបហាឡើងឯងឃ្លាតពីទីប្រក្រតី :

របើក កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-បើក] roberk

(ព.ប្រ.) ឃ្លាតខ្ចាត់ចេញពីទីមួយទៅទីដទៃ ដោយមានហេតុទើសទាស់ឱ្យនៅពុំបាន :

របើក កិរិយាសព្ទ

[រ-បើក-រ-បាញ] roberk

(ម.ព. របាញ)។

របើរ

ខណៈឬស្របក់ប្រមាណប្រហែលមួយវេលារើរបើរនៃរូបបុគ្គលស្លាប់ :

របើរ នាម ១)

[រ-បើ] robaeur

អាហារនៅក្នុងក្រពះនៃបុគ្គលទើបធ្វើមរណកាលមិនទាន់យូរប៉ុន្មាន ដែលដល់ពេលកំណត់ ក៏រើផ្សាយក្លិនស្អុយជូរចេញមកតាមមុខទ្វារ ធុំឆួលភាយៗម្ដងៗ :

របើរ នាម ២)

[រ-បើ] robaeur

ខណៈឬស្របក់ប្រមាណប្រហែលមួយវេលារើរបើរនៃរូបបុគ្គលស្លាប់ :

របើស

ទីតាំងដោយឡែកមួយរបស់ក្រុងសម្រាប់ទុកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវរបស់របរ ឬសត្វដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់នៅទីសាធារណៈ ហើយដែលត្រូវបានសមត្ថកិច្ចរឹបអូស ប្រមូល ឬរើសបាន។

របើស នាម ១)

[រ-បើស] robaeus

សត្វឬរបស់អ្វីៗដែលបានដោយរើសហើយ ដាច់អាល័យពីម្ចាស់ដើម ត្រូវបានជាសម្បត្តិសម្រាប់រាជការ :

របើស នាម ២)

[រ-បើស] robaeus

(ព.ប្រ.) កូនក្មេងដែលដើរអាវ៉ាសែដាច់សង្វែង ចោលផ្ទះលំនៅឬស្រុកទេស, មានគេរើសយកមកចិញ្ចឹមរក្សា (ដោយទំនងត្រូវច្បាប់), ក៏ហៅ របើស បានដែរ :

របើស នាម

[រ-បើស-ក្រុង] robaeus

ទីតាំងដោយឡែកមួយរបស់ក្រុងសម្រាប់ទុកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវរបស់របរ ឬសត្វដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់នៅទីសាធារណៈ ហើយដែលត្រូវបានសមត្ថកិច្ចរឹបអូស ប្រមូល ឬរើសបាន។

របៀង

ប៉ែកល្វែងសាលាឬផ្ទះធំត្រង់ខាងក្រៅជញ្ជាំងជុំវិញ ក៏ហៅ របៀង ដែរ។

របៀង នាម ១)

[រ-បៀង] robeang

ជួរល្វែងវិហារ ត្រង់ប៉ែកកណ្ដាលល្វែងគ្រឹះ និងល្វែងបាំងសាច :

របៀង នាម ២)

[រ-បៀង] robeang

ប៉ែកល្វែងសាលាឬផ្ទះធំត្រង់ខាងក្រៅជញ្ជាំងជុំវិញ ក៏ហៅ របៀង ដែរ។

របៀងឧស្សាហកម្ម

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយដែលជាច្រកឬផ្លូវសម្រាប់តភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសឬតំបន់នានា ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។

របៀងឧស្សាហកម្ម នាម

[រ-បៀង-អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] robiengaussahakkaam≈

ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយដែលជាច្រកឬផ្លូវសម្រាប់តភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសឬតំបន់នានា ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។

របៀន

សិល្បសាស្ត្រ, វិជ្ជាការ, អាគមគាថា :

របៀន នាម ១)

[រ-បៀន] robeang

ចំណេះដែលចេះមកពីរៀន :

របៀន នាម ២)

[រ-បៀន] robeang

សិល្បសាស្ត្រ, វិជ្ជាការ, អាគមគាថា :

របៀប

របៀបដែលរៀងគ្នាតាមលំដាប់។

របៀប នាម

[រ-បៀប] r'beab

ការដែលរៀបឬដំណើររៀបរៀងឱ្យចុះបែប; បែប, បែបបទ, បែបផែន, បែបយ៉ាង, លំដាប់ដែលរៀបត្រូវបែប :

របៀប នាម

[រ-បៀប-រ-បប] r'beab

បែបបទ ឬសណ្ដាប់ធ្នាប់ដែលមានរបប។

របៀប នាម

[រ-បៀប-រៀប-រយ] r'beab

សណ្ដាប់ធ្នាប់ដ៏រាបសាត្រូវបែបគ្នា ត្រូវរបបគ្នា។

របៀប នាម

[រ-បៀប-រៀប-រៀង] r'beab

របៀបដែលរៀងគ្នាតាមលំដាប់។

របៀបវារៈ

គោលគំនិតសំខាន់ៗដែលរាយទៅតាមលំដាប់លំដោយ ដើម្បីយកមកពិភាក្សានៅក្នុងអង្គប្រជុំណាមួយ :

របៀបវារៈ នាម

[រ-បៀប-វា-រៈ] robiebveareak≈

គោលគំនិតសំខាន់ៗដែលរាយទៅតាមលំដាប់លំដោយ ដើម្បីយកមកពិភាក្សានៅក្នុងអង្គប្រជុំណាមួយ :

របេកក្រុង

ការរីកក្រុងបណ្ដាលមកពីលំហូរប្រជាជនចូលច្រើនពីជនបទឬកន្លែងផ្សេងទៀត :

របេកក្រុង នាម

[រ-បេក-ក្រុង] robekkrung≈

ការរីកក្រុងបណ្ដាលមកពីលំហូរប្រជាជនចូលច្រើនពីជនបទឬកន្លែងផ្សេងទៀត :

របេង

(ព.ប្រ.) កូនត្រីតូចៗមានកូនត្រីក្រាញ់ជាដើមដែលប្រទះទុក្ខវេទនាព្រោះទឹកក្នុងថ្លុក, ក្នុងជ្រលងជាដើមរីងនៅតិចតួច ទាំងត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំងផង; ច្រើនមានតែក្នុងខែជេស្ឋឬខែអាសាឍ ដែលជួនកាល (ក្នុងឆ្នាំខ្លះ) ត្រូវខ្យល់ច្រករនាមអំពីទិសនីរតីបក់រំហួតរាំងគ្មានភ្លៀង រីងទឹក :

របេង នាម

[រ-បេង] robeng

ឈ្មោះរោគក្អករីងឬរោគស្គមរីងជារោគបណ្ដាលកកើតអំពីសួតជាដើម មានអាការៈតត្រំតត្រើយយ៉ាងរឹងត្អឹង ទាំងជារោគឆ្លងផងដែរ :

របេង នាម

[ពូច-រ-បេង] robeng

ពូជមនុស្សដែលធ្លាប់តែអ្នកខ្លះមានរោគរបេងឆ្លងពីមាតាបិតាតៗរៀងមកដល់កូនចៅផង។

របេង នាម

[រ-បេង-កូន-ក្រាញ់] robeng

(ព.ប្រ.) កូនត្រីតូចៗមានកូនត្រីក្រាញ់ជាដើមដែលប្រទះទុក្ខវេទនាព្រោះទឹកក្នុងថ្លុក, ក្នុងជ្រលងជាដើមរីងនៅតិចតួច ទាំងត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំងផង; ច្រើនមានតែក្នុងខែជេស្ឋឬខែអាសាឍ ដែលជួនកាល (ក្នុងឆ្នាំខ្លះ) ត្រូវខ្យល់ច្រករនាមអំពីទិសនីរតីបក់រំហួតរាំងគ្មានភ្លៀង រីងទឹក :

របេញរបុញ

(ម.ព. របិញរបុញ)។

របេញរបុញ គុណនាម

[រ-បេញ-រ-បុញ] robenhrobonh

(ម.ព. របិញរបុញ)។

របេះ

(ម.ព. របេះរបោច)។