វចនានុក្រមខ្មែរ

រន្តិភាព នាម

[រ័ន-តិ-ភាប] ឬ [រ៉ន់-តិ-ភាប] rontipheap

ភាវៈនៃសេចក្ដីសុខ, ដំណើរបានសុខ; ដំណើរលេងសប្បាយ :

រន្ថាន់

ដែលមានអាការៈញាប់ខ្ជាន់ៗ :

រន្ថាន់ គុ.កិ., គុ.

[រន់-ធាន់] ronthean

ដែលមានអាការៈញាប់ខ្ជាន់ៗ :

រន្ទា

រន្ទាតូចមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជណ្ដើរភ្លោះ ឬសណ្ឋានជាជ្រោង ឬក៏បួនជ្រុង លើករំកិលបាន។

រន្ទា នាម

[រន់-ទា] rontea

ដើមឫស្សី លំពង់ឈើ ឬចម្រៀកឈើធំៗ ដែលចងប្រគងលើគ្នា ជាគ្រឿងទប់គ្រឿងជាន់ធ្វើការក្នុងទីខ្ពស់ជាដើម :

រន្ទា នាម

[រន់-ទា-កាំ-ជ្រួច] rontea

រន្ទាតូចបួនជ្រុងខ្ពស់ស្រោង សម្រាប់ដាក់បាច់កាំជ្រួចចងតាមថ្នាក់, ហៅដោយសរុបថាកាំជ្រួចរន្ទា។

រន្ទា នាម

[រន់-ទា-កិល] rontea

រន្ទាតូចមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជណ្ដើរភ្លោះ ឬសណ្ឋានជាជ្រោង ឬក៏បួនជ្រុង លើករំកិលបាន។

រន្ទាល

ដែលមានពន្លឺរន្ទាលក្រហមឆ្អៅខ្លាំង។

រន្ទាល គុណកិរិយា

[រន់-ទាល] ronteal

ដែលមានសម្បុរច្រាល, ដែលភ្លឺច្រាល :

រន្ទាល គុណនាម

[រន់-ទាល-ច្រាល-ឆ្អៅ] ronteal

ដែលមានពន្លឺរន្ទាលក្រហមឆ្អៅខ្លាំង។

រន្ទឺ

ដែលលេចឮសាយសុសដោយបញ្ចេញសម្ដីកំញើញ, កម្ទរ, ព្យូហ៍ ឱ្យភ័យ ឱ្យញញើត :

រន្ទឺ គុ.កិ., គុ.

[រន់-ទឺ] rontueu

ដែលលេចឮសាយសុសដោយបញ្ចេញសម្ដីកំញើញ, កម្ទរ, ព្យូហ៍ ឱ្យភ័យ ឱ្យញញើត :

រន្ទេប

រូបរន្ទេបស្លាប់ឯង (ឥតគេពិឃាត) ដែលគេរើសយកមកហាលថ្ងៃឱ្យក្រៀម ហើយរុំអំបោះខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ រក្សាទុកដោយជឿថាជាមង្គលគ្រឿងការពារមិនឱ្យភ្លើងឆេះផ្ទះបាន (សម្រាប់ជនជាកោតុហលមង្គលិក "ជនអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល"។

រន្ទេប នាម

[រន់-ទេប] ronteb

សត្វបក្សីមួយប្រភេទ មាត្រតូច រាងច្រឡោសម្បុរខ្មៅ ចុងកន្ទុយឆែក សំឡេងស្រួយ ជាសត្វរកស៊ីឆាបឆក់សត្វល្អិតជាអាហារ។

រន្ទេប នាម

[រន់-ទេប-តាយ-សាក] ronteb

រូបរន្ទេបស្លាប់ឯង (ឥតគេពិឃាត) ដែលគេរើសយកមកហាលថ្ងៃឱ្យក្រៀម ហើយរុំអំបោះខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ រក្សាទុកដោយជឿថាជាមង្គលគ្រឿងការពារមិនឱ្យភ្លើងឆេះផ្ទះបាន (សម្រាប់ជនជាកោតុហលមង្គលិក "ជនអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល"។

រន្ទះ

រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងភ្លើងច្រើនជាងទឹក; តែងឃើញបាញ់ត្រូវត្រង់ដើមឈើឆេះចេញជាភ្លើង ..., ជួនកាលគ្រាន់តែធំក្លិនឆ្ងៀម (រមែងមានរឿយៗស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ)។

រន្ទះ នាម ១)

[រន់-ទះ] ronteah

សូរសព្ទដែលលាន់ឮខ្លាំង :

រន្ទះ នាម ២)

[រន់-ទះ] ronteah

ដំណើរបែកចេញនៃធាតុអគ្គិសនី ឯអាកាសមានផ្លេកបន្ទោរនិងផ្គរកើតឡើងជាមួយ បណ្ដាលអំពីពពកដែលមានធាតុអគ្គិសនីមកប៉ះនឹងដី ឬពពកប៉ះនឹងពពក ស្រូបឆក់ខ្ទប់គ្នា នាំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទខ្ទ័រខ្លាំង; ច្រើនមានក្នុងរដូវខែដើមឆ្នាំ (នៃចន្ទគតិ) ដែលកំពុងមានអាកាសក្ដៅនិងត្រជាក់មិនស្មើគ្នា :

រន្ទះ នាម

[រន់-ទះ-ទឹក] ronteah

រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងទឹកច្រើនជាងភ្លើង។

រន្ទះ នាម

[រន់-ទះ-បាញ់-ក្បាល-ក្រាញ់] ronteah

រន្ទះសូរស្រាលៗរឿយៗ ដែលមានក្នុងខែខាងចុងវស្សានរដូវនៃចន្ទគតិ (វេលាកំពុងមានអាកាសធ្ងន់), ច្រើនមានតែក្នុងឆ្នាំណាដែលមានភ្លៀងស្រួល; តាមពាក្យបរម្បរាថាបាញ់សំដៅក្បាលពួកត្រីក្រាញ់ ...។

រន្ទះ នាម

[រន់-ទះ-ភ្លើង] ronteah

រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងភ្លើងច្រើនជាងទឹក; តែងឃើញបាញ់ត្រូវត្រង់ដើមឈើឆេះចេញជាភ្លើង ..., ជួនកាលគ្រាន់តែធំក្លិនឆ្ងៀម (រមែងមានរឿយៗស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ)។

រន្ទះមាត់

(ព.ប្រ.) សូរសំឡេងចេញពីមាត់ដែលស្រែកសន្ធាប់ខ្លាំង ប្រៀបប្រដូចនឹងរន្ទះបាញ់ :

រន្ទះមាត់ នាម

[រន់-ទះ-មាត់] ronteahmeat

(ព.ប្រ.) សូរសំឡេងចេញពីមាត់ដែលស្រែកសន្ធាប់ខ្លាំង ប្រៀបប្រដូចនឹងរន្ទះបាញ់ :

រន្ធ

រន្ធដែលមានប្រហោងតូចបែកសៀវក្រហេវ (សម្រាប់សត្វម្ចាស់រន្ធគេចលាក់ខ្លួនពួនបំបាំង)។

រន្ធ នាម

[រន់] ronthor

រូង, ប្រហោង; រូងទាល់ :

រន្ធ នាម

[រន់-ផើយ] ronthor

ប៉ែកខាងចុងរន្ធក្នុងដី មានសណ្ឋានសេវឡើងលើធ្លុះក្រហេវបន្តិចឬមិនធ្លុះទេ គ្រាន់តែស្ដើងស្ទើរនឹងធ្លុះក៏មានសម្រាប់ឱ្យមានខ្យល់អាកាសដើរស្រួលឬសម្រាប់ដោះខ្លួនចេញក្នុងកាលដែលមានភ័យអាសន្ន (របស់សត្វរន្ធវាសីពួកខ្លះ) :

រន្ធ នាម

[រន់-ហុយ] ronthor

(ម.ព. រន្ធផើយ)។

រន្ធ នាម

[រន់-ហេវ] ronthor

រន្ធដែលមានប្រហោងតូចបែកសៀវក្រហេវ (សម្រាប់សត្វម្ចាស់រន្ធគេចលាក់ខ្លួនពួនបំបាំង)។

រន្ធកសត្ត

សត្វដែលអាស្រ័យនៅក្នុងរន្ធឬក្នុងរូង :

រន្ធកសត្ត នាម

[រ័ន-ធៈ-កៈ-ស័ត] ronthokasatt

សត្វដែលអាស្រ័យនៅក្នុងរន្ធឬក្នុងរូង :

រន្ធគវេសិនី

(ម.ព. រន្ធគវេសី)។

រន្ធគវេសិនី នាម

[រ័ន-ធៈ-គៈ-វេ-សិ-នី] ronthokoveseni

(ម.ព. រន្ធគវេសី)។

រន្ធគវេសី

អ្នកដែលស្វែងរកទោសរបស់អ្នកដទៃជានិច្ច គឺអ្នកដែលហៃខាងការស៊ើបសង្កេតរកទោសកំហុសគេ ដើម្បីនឹងចាប់ទោសផ្ដន្ទាធ្វើគេឱ្យវិនាស។

រន្ធគវេសី នាម

[រ័ន-ធៈ-គៈ-វេ-សី] ronthokovesei

អ្នកដែលស្វែងរកទោសរបស់អ្នកដទៃជានិច្ច គឺអ្នកដែលហៃខាងការស៊ើបសង្កេតរកទោសកំហុសគេ ដើម្បីនឹងចាប់ទោសផ្ដន្ទាធ្វើគេឱ្យវិនាស។

រន្ធត់

ដែលភ័យស្លុត :

រន្ធត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[រ័ន-ធត់] ronthot

ភ័យស្លុត :

រន្ធត់ គុ.កិ., គុ. ២)

[រ័ន-ធត់] ronthot

ដែលភ័យស្លុត :

រន្ធប្រស្រី

(ម.ព. កូនក្រមុំ)។

រន្ធប្រស្រី នាម

[រន់-ប្រ-ស្រី] rnobrosri≈

(ម.ព. កូនក្រមុំ)។

រន្ធវាស

ការនៅក្នុងរូង, ក្នុងប្រហោង។

រន្ធវាស នាម

[រ័ន-ធៈ-វាស] ronthoveas

ការនៅក្នុងរូង, ក្នុងប្រហោង។

រន្ធវាសិនី

(ម.ព. រន្ធវាសី)។

រន្ធវាសិនី នាម

[រ័ន-ធៈ-វា-សិ-នី] ronthaveaseni

(ម.ព. រន្ធវាសី)។

រន្ធវាសី

សត្វដែលមានរន្ធជាលំនៅ :

រន្ធវាសី នាម

[រ័ន-ធៈ-វា-សី] ronthoveasei

សត្វដែលមានរន្ធជាលំនៅ :

រប បុព្វបទ

[រប] rob

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រៀប ថា រៀបរប គឺ ប្រារព្ធ, រៀបផ្ដើម, តាំងផ្ដើម :

របក

របកដូចគេបោច។

របក កិរិយាសព្ទ

[រ-បក] robok

រលាត់, របើក, ខ្ចាត់សំបក, ខ្ចាត់ក្រមរចេញ :

របក កិរិយាសព្ទ

[រ-បក-រ-បោច] robok

របកដូចគេបោច។

របកគំហើញ

ការរកឃើញនូវអ្វីដែលគេមិនទាន់ដឹងឬស្គាល់ :

របកគំហើញ កិរិយាសព្ទ

[រ-បក-គំ-ហ៊ើញ] robkakumheunh≈

ការរកឃើញនូវអ្វីដែលគេមិនទាន់ដឹងឬស្គាល់ :

របង

របងមានឃ្នង។

របង នាម

[រ-បង] robang

ចំណារមាំធ្វើរាំងភូមិ, រាំងដំណាំជាដើមសម្រាប់ការពារមិនឱ្យសត្វ ឬមនុស្សចូលបាន :

របង នាម

[ធ្វើ-ផ្ទះ-ត្រូវ-ស្រាស់-រ-បង] robang

(ព.ទ.បុ.) ត្រូវឆបរ៉បនឹងអ្នកមានអំណាចទើបសត្រូវមិនហ៊ានលុកលុយមើលងាយបាន។

របង នាម

[រ-បង-ឃ្នង] robang

របងមានឃ្នង។

របត់

របត់ដែលវៀចក្ងិកក្ងក់ដូចជាអន្ទង់អាំង។

របត់ ន., គុ. ១)

[រ-បត់] robot

អ្វីៗដែលបត់បែន, ការប្រែប្រួល, ដែលប្រែប្រួល :

របត់ នាម ២)

[រ-បត់] robot

ចម្ងាយផ្លូវឬទីមួយល្បឿនដែលត្រូវបត់ត្រឡប់មកវិញ :

របត់ គុ., ន.

[រ-បត់] robot

ការរត់, ចលនារត់(ជាពិសេសឈាម,ខ្យល់,...) ; នៃរបត់នេះ :

របត់ នាម

[រ-បត់-កែង-ដៃ] robot

របត់ដែលមានសណ្ឋានដូចជាកែងដៃ។

របត់ គុណនាម

[រ-បត់-ពស់] robot

ដែលវៀចមានសណ្ឋានដូចជារបត់ខ្លួនពស់។

របត់ នាម

[រ-បត់-អន់-ទង់-អាំង] robot

របត់ដែលវៀចក្ងិកក្ងក់ដូចជាអន្ទង់អាំង។

របទិម

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំនឹងពាក្យ របប ថា :

របទិម បុព្វបទ

[រប-ទិម] robotim

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំនឹងពាក្យ របប ថា :

របទឹម

(ម.ព. របទិម)។

របទឹម បុព្វបទ

[រប-ទឹម] rbatoem≈

(ម.ព. របទិម)។

របប

របៀបនៃការដឹកនាំគ្រប់គ្រងរដ្ឋ។

របប គុណកិរិយា

[រ-បប] lborb

ដែលចុះរបៀប, ចុះសណ្ដាប់ស្រួលបួល; ដែលស្រុះស្រួលព្រមគ្នាឥតរអាក់រអួល :

របប នាម

[រ-បប] lborb

របៀបរៀបរយ, សណ្ដាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់ :

របប នាម

[រ-បប] lborb

ចំណែកដែលត្រូវផ្ដល់ឱ្យតាមកំណត់ :

របប នាម

[រ-បប] lborb

របៀបនៃការដឹកនាំគ្រប់គ្រងរដ្ឋ។

របបនយោបាយ

របៀបនៃការដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រងរដ្ឋទៅតាមច្បាប់នៃប្រទេស ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ មនោគមវិជ្ជា តួនាទីបុគ្គលអ្នកដឹកនាំជាដើម :

របបនយោបាយ នាម

[រ-បប-នៈ-យោ-បាយ] robbaneakyobay≈

របៀបនៃការដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រងរដ្ឋទៅតាមច្បាប់នៃប្រទេស ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ មនោគមវិជ្ជា តួនាទីបុគ្គលអ្នកដឹកនាំជាដើម :

របបរបទឹម

របៀបរៀបរយល្អ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវ :

របបរបទឹម បុព្វបទ

[រ-បប-រ៉ប-ទឹម] robbarbatoem≈

របៀបរៀបរយល្អ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវ :

របបសន្តិសុខសង្គម

ការផ្ដល់នូវអត្ថប្រយោជន៍នានាឬរបបកំណត់ដល់និយោជិត កម្មករ មន្ត្រីរាជការស៊ីវិល យោធិន សម្រាប់ការចូលនិវត្តន៍ ការបាត់បង់សម្បទាវិជ្ជាជីវៈ មាតុភាព ជាដើម ទៅតាមច្បាប់លក្ខន្តិកៈនិងបទប្បញ្ញត្តិដោយឡែកៗ :

របបសន្តិសុខសង្គម នាម

[រ-បប-សន់-តិ-សុក-សង់-គំ] robbasnotesoksngokum≈

ការផ្ដល់នូវអត្ថប្រយោជន៍នានាឬរបបកំណត់ដល់និយោជិត កម្មករ មន្ត្រីរាជការស៊ីវិល យោធិន សម្រាប់ការចូលនិវត្តន៍ ការបាត់បង់សម្បទាវិជ្ជាជីវៈ មាតុភាព ជាដើម ទៅតាមច្បាប់លក្ខន្តិកៈនិងបទប្បញ្ញត្តិដោយឡែកៗ :

របរ

របររញ៉ិករញ៉ុកបន្តិចបន្តួច, របររប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ ផ្សែផ្សំគ្នា។

របរ នាម

[រ-ប] lbo

អម្រស់; អម្រស់ដែលរកបានដោយកម្លាំងកាយ :

របរ នាម

[កា-រ-ប] lbo

(ម.ព. របរការ)។

របរ នាម

[រ-ប-កា] lbo

មុខការរបរតូចធំ។

របរ នាម

[រ-ប-ជំ-នួញ] lbo

របរខាងការជួញឬមុខការរបរឯទៀតនិងជំនួញ។

របរ នាម

[រ-ប-ប្រ-យ៉ោច] lbo

របរណាក៏ដោយដែលមានប្រយោជន៍។

របរ នាម

[រ-ប-រ-បុក] lbo

របររញ៉ិករញ៉ុកបន្តិចបន្តួច, របររប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ ផ្សែផ្សំគ្នា។

របស់

នៃ :

របស់ នាម

[រ-បស់] lbos

វត្ថុ, ទ្រព្យ, អីវ៉ាន់ :

របស់ នាម

[ទ្រ័ប-រ-បស់] lbos

(ម.ព. របស់ទ្រព្យ)។

របស់ នាម

[រ-បស់-ទ្រ័ប] lbos

ទ្រព្យធនទាំងពួង។

របស់ នាម

[រ-បស់-រ-ប] lbos

អម្រស់អម្រ។

របស់ នាម

[រ-បស់-សំ-រ៉ាប់-ផ្ទះ] lbos

ប្រដាប់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ។

របស់ នាម ១)

[រ-បស់] lbos

ពាក្យសម្រាប់និយាយជាជំនួសនាមនាម ដោយមិនបាច់ចេញឈ្មោះឬសម្រាប់ហៅសារពើអ្វីៗដែលមាននៅទីចំពោះមុខ :

របស់ នាម ២)

[រ-បស់] lbos

ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាវិកតិកត្តា ឬ វិកតិកម្មជាមួយនឹងពាក្យ ជា, ដូចជា :

របស់ ធ.

[រ-បស់] lbos

នៃ :

របា នាម ១)

[រ-បា] roba

ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់ឱ្យដឹងដើមទង :

របា នាម ២)

[រ-បា] roba

ដំណើរសេចក្ដីជាពាក្យកាព្យរៀបរាប់អំពីត្រៃលក្សណ៍ (អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា) ឬអំពីធម៌ណាមួយដែលគួរឱ្យកើតសង្វេគ សម្រាប់សូត្រឱ្យមនុស្សឈឺចាស់ស្ដាប់ :

របា នាម ៣)

[រ-បា] roba

ពង្សាវតារ :

របា នាម ៤)

[រ-បា] roba

បវេណី, ជំបួរ :

របាញ

សើរើទាល់តែឃើញដំណើរពិតមិនសល់។

របាញ បុព្វបទ

[រ-បាញ] robanh

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំនឹងពាក្យ របឹង, របូត, របើក ថា របឹងរបាញ របឹងខ្លាំង, របឹងក្រាញ របូតរបាញ របូតចេញរាត់រាយឬរយីករយាក របើករបាញ របើកខ្លាំង។

របាញ បុព្វបទ

[ឈ្លោះ-រ-បើក-រ-បាញ] robanh

(ព.ប្រ.) ឈ្លោះរំលើកបើកកកាយសកេរ្តិ៍ សគល់អស់មិនសល់។