វចនានុក្រមខ្មែរ

រទច្ឆេទី

ពពួកសត្វកកេរ មានកណ្ដុរ កំប្រុក ទន្សាយជាដើម។

រទច្ឆេទី នាម

[រៈ-ទ័ច-ឆេ-ទី] reaktchachheti≈

ពពួកសត្វកកេរ មានកណ្ដុរ កំប្រុក ទន្សាយជាដើម។

រទាស គុណកិរិយា ១)

[រ-ទាស] roteas

ដែលទាសចុះទាសឡើងឬទាសចេញព្រមគ្នា :

រទាស គុណកិរិយា ២)

[រ-ទាស] roteas

ដែលចាប់ធ្វើការរញឹកដណ្ដើមដៃគ្នា :

រទាស គុណកិរិយា

[រ-ទាស-រ-ទែង] roteas

រទែងពេញពាស, រទាសប្រទើសគ្នា។

រទាំ បុព្វបទ

[រ-ទាំ] rotoam

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំនឹងពាក្យ រទូ ថា :

រទាំង

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទពួកត្អួ ប្រើការជាឧស :

រទាំង នាម

[រ-ទាំង] roteang

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទពួកត្អួ ប្រើការជាឧស :

រទីស បុព្វបទ

[រ-ទីស] rotis

ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំនឹងពាក្យ រទាស ថា :

រទុះ គុណនាម ១)

[រ-ទុះ] rotuh

ដែលឆ្លូកសម្បុរឆ្លូកព័ណ៌ពព្រុសៗ ច្រើនអន្លើ :

រទុះ គុណនាម ២)

[រ-ទុះ] rotuh

ដែលមានសណ្ឋានអុជៗរខុញពេញពាសឬដែលមានកន្ទួលតូចៗពេញពាស :

រទុះ គុណនាម ៣)

[រ-ទុះ] rotuh

ដែលមានប្រហោងឆ្លុះតូចៗច្រើនអន្លើ :

រទូ

សូរពោលតិចៗរហ៊‍ឹមៗរឿយៗមិនច្បាស់ជាថាអ្វីដោយមានទោមនស្ស :

រទូ គុណកិរិយា

[រ-ទូ] rotu

សូរពោលតិចៗរហ៊‍ឹមៗរឿយៗមិនច្បាស់ជាថាអ្វីដោយមានទោមនស្ស :

រទូរទាំ គុ.កិ., គុ.

[រ-ទូ-រ-ទាំ] roturotoam

ដែលពោលរទូៗច្រំដែលរឿយៗ :

រទើស គុ.កិ., គុ.

[រ-ទើស] rotaus

ដែលស្ទើរនឹងទើសគ្នា, ដែលញឹកប្រទើសគ្នា :

រទេញ គុ.កិ., គុ.

[រ-ទេញ] rotenh

ដែលញាប់រន្ថាន់ញឹកសិញ :

រទេះ

រទេះវាល មានជញ្ជាំងទាបទាំងពីរខាង, ពីខាងមុខខាងក្រោយមានក្ដារបន្ទះសម្រាប់លើកដាក់បាន, មានទូកឬដងពីរឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា, ប្រើចងខ្សែពួរទាក់នឹងចុងដងទាំងពីរសម្រាប់មនុស្សអូសដឹកសារពើទំនិញឬវត្ថុធ្ងន់ៗ មានឧសជាដើម។

យានមានកង់ មានទ្រង់ទ្រាយច្រើនបែបប្លែកៗពីគ្នា (ដោយជំនាងតាមកាលតាមសម័យ) សម្រាប់ទឹមគោ, ទឹមក្របីឬប្រើអូស. រុញក៏បាន; ទោះបីយានទឹមសេះឬយានដែលលឿនដោយកម្លាំងចំហាយកម្ដៅភ្លើងជាដើម ក៏ហៅ រទេះ បានដែរ (តាមទម្លាប់ពាក្យធម្មតា)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ក្រង់] roteh

រទេះមានក្រង់ទូលាយសម្រាប់ផ្ទុកទំនិញបានច្រើន។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ក្រ-បី] roteh

រទេះសម្រាប់ទឹមក្របី។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-គោ] roteh

រទេះសម្រាប់ទឹមគោ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ចាម] roteh

រទេះធំស្រោង មានផ្ទុរក្រឡូមខាងមុខខ្ពស់ជាងខាងក្រោយបន្តិច ត្រង់កណ្ដាលទាបអែនពាប់ (ធ្វើតាមបែបចាម)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ជើង-គុល] roteh

រទេះមានកង់ជាបន្ទះទាំងផ្ទាំងឥតកាំ ដូចជាកង់ជើងគុល, សម្រាប់បរក្នុងផ្លូវដែលមានភក់ផុងច្រើន។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ដឹក] roteh

រទេះធំសម្រាប់ផ្ទុកដឹករបស់ធ្ងន់។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ដែក] roteh

រទេះកង់ដែក ប្រើរុញតាមផ្លូវដែកសម្រាប់ដឹកដី។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ត្រ-ដួស] roteh

រទេះមានថ្នាក់ពីរជាន់ មួយជាន់ក្រោមសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់, មួយជាន់ខាងលើ ហៅ ត្រដួស សម្រាប់មនុស្សជិះ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-បន់-ទុក] roteh

(ម.ព. រទេះដឹក)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-បន់-ទុក] roteh

(ព.ទ.បុ.) (ព.ប្រ.) សេចក្ដីថា ភ្ញៀវច្រើននាក់ឈប់សម្នាក់ស៊ីចុកយូរថ្ងៃនៅផ្ទះអ្នកណា រមែងតែពង្រេចពង្រឹលអ្នកនោះ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-បន់-ទុក] roteh

(ព.ប្រ.) ការធំដុំមិនគិត បែរជាគិតឯការរប៉ិចរប៉ីទៅវិញ, ដូចជាម្ចាស់រទេះ នៅពេលរទេះបាក់មិនគិតជួសជុល បែរជាគិតឯគោ ដែលបញ្ចេញអង្គជាតទៅវិញ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-បំ-បោល] roteh

រទេះលាតតូចជាងរទេះសាឡី សម្រាប់ទឹមគោបរបំបោលភ្នាល់ឬប្រណាំងគ្នា។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ផ្ទុ] roteh

រទេះមានផ្ទុរ (ហៅ រទេះដំបូល ក៏បាន)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ភ្លើង] roteh

រទេះដែលផ្សំដោយទូវែងៗបន្តគ្នារត់លើផ្លូវដែក សម្រាប់ដឹកមនុស្សឬទំនិញ មានក្បាលប្រកបដោយគ្រឿងចក្រ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-ម៉ឺន-ដា] roteh

រទេះមានតួរាងជាគ្រែ, មានជើងទៀន, មានដំបូល, ...វិចិត្រដោយក្បាច់រចនាលាបលនរំលេចព័ណ៌មានលំអដ៏រុងរឿង, សម្រាប់ទឹមគោឬក្របី, ជាយានជំនិះសម្រាប់ឥស្សរជននៅកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះក្នុងខេត្តក្រៅនៅមានប្រើខ្លះដែរ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-រុញ] roteh

រទេះតូចរាងជម មានកង់តែមួយ មានឈើពីរកំណាត់បោះភ្ជាប់ជាចន្ទល់មានដងពីរសម្រាប់កាន់រុញ, យកភាគខាងមុខជាខាងក្រោយ, ប្រើដាក់អីវ៉ាន់ល្មមកម្លាំងមនុស្សម្នាក់រុញបាន (ពួកអារាមបាលឬឧយ្យានបាលច្រើនប្រើរទេះនេះ)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-លាត] roteh

រទេះដែលលាតឥតទ្រពងឥតដំបូល សម្រាប់ដឹកសសរឬឈើហុបជាដើម។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-វាល] roteh

រទេះឥតផ្ទុរ។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-សា-ឡី] roteh

រទេះវាលមាត្រធំជាងរទេះបំបោល សម្រាប់ទឹមគោបរបំបោលតាមធម្មតា (ហៅត្រឹមតែ សាឡី ក៏បាន)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-សេះ] roteh

រទេះទឹមសេះ (រថ)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-សំ-ឡី] roteh

ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់ហៅរទេះទាំងធំទាំងតូចរួមគ្នា (ក្លាយមកពី រទេះសាឡី គឺរទេះនិងសាឡី សំដៅសេចក្ដីថា រទេះធំនិងរទេះតូច ទេដឹង?)។

រទេះ នាម

[រ-ទេះ-អូស] roteh

រទេះវាល មានជញ្ជាំងទាបទាំងពីរខាង, ពីខាងមុខខាងក្រោយមានក្ដារបន្ទះសម្រាប់លើកដាក់បាន, មានទូកឬដងពីរឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា, ប្រើចងខ្សែពួរទាក់នឹងចុងដងទាំងពីរសម្រាប់មនុស្សអូសដឹកសារពើទំនិញឬវត្ថុធ្ងន់ៗ មានឧសជាដើម។

រទែង

ដែលស្ទុះស្ទាកាន់ការរាល់ដៃឬដែលកាន់អ្វីៗរាល់ដៃមើលទៅឃើញច្បាស់ទែង :

រទែង គុណកិរិយា

[រ-ទែង] roteaeng

ដែលស្ទុះស្ទាកាន់ការរាល់ដៃឬដែលកាន់អ្វីៗរាល់ដៃមើលទៅឃើញច្បាស់ទែង :

រទោងៗ

ដែលចេញលំនាំគោងៗទើមៗ។

រទោងៗ គុណកិរិយា

[រ-ទោង-រ-ទោង] rotong

ដែលចេញលំនាំគោងៗទើមៗ។

រន គុណនាម

[រន] ron

ដែលលាន់សូរសព្ទចេញរន្ថាន់ផ្ទួនៗរឿយៗ :

រនង

ខ្សែវែងសម្រាប់ចងប្រចីសន្ទូចឬចងនឹងតម្ពក់ជាដើម :

រនង នាម

[រ-នង] ronong

ខ្សែវែងសម្រាប់ចងប្រចីសន្ទូចឬចងនឹងតម្ពក់ជាដើម :

រនល

ដូចគ្នានឹង ននល។

រនល កិរិយាសព្ទ

[រ-នល] ronol

ដូចគ្នានឹង ននល។

រនាត

គ្រឿងភ្លេងវាយដំ មានស្នូកវែង មានផ្លែធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី បន្ទះឈើខ្លឹមរឹងស្រួយ បន្ទះដែក វាយដោយអន្លូងមួយគូ ប្រើក្នុងវង់ពិណពាទ្យ :

រនាត នាម

[រ-នាត] roniet

គ្រឿងភ្លេងវាយដំ មានស្នូកវែង មានផ្លែធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី បន្ទះឈើខ្លឹមរឹងស្រួយ បន្ទះដែក វាយដោយអន្លូងមួយគូ ប្រើក្នុងវង់ពិណពាទ្យ :

រនាប

ចម្រៀកឫស្សីឬឈើជាដើម ដែលលួសឬឈូសស្អាត សម្រាប់ក្រាលសេនាសនៈមានផ្ទះជាដើម :

រនាប នាម

[រ-នាប] roneab

ចម្រៀកឫស្សីឬឈើជាដើម ដែលលួសឬឈូសស្អាត សម្រាប់ក្រាលសេនាសនៈមានផ្ទះជាដើម :

រនាម

ពស់វែកមួយប្រភេទមាត្រធំ មានពិសខ្លាំងកើតនៅក្នុងរនាម។

រនាម នាម

[រ-នាម] roniem

ព្រៃស្នាប់ក្នុងទំនាបបឹង, ដងស្ទឹង, ដងអូរ ជាដើម :

រនាម នាម

[ដំ-រ៉ី-រ-នាម] roniem

ដំរីដែលកើតក្នុងព្រៃរនាម។

រនាម នាម

[ពស់-វែក-រ-នាម] roniem

ពស់វែកមួយប្រភេទមាត្រធំ មានពិសខ្លាំងកើតនៅក្នុងរនាម។

រនាល

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ កវែង ជើងវែង ចំពុះវែង, មានសម្បុរផ្សេងៗគ្នា, មានមច្ឆជាតិជាអាហាររាប់ចូលក្នុងពួកកុក :

រនាល នាម

[រ-នាល] roneal

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ កវែង ជើងវែង ចំពុះវែង, មានសម្បុរផ្សេងៗគ្នា, មានមច្ឆជាតិជាអាហាររាប់ចូលក្នុងពួកកុក :

រនាស់

រនាស់តូចសម្រាប់កាន់រាស់បាន។

រនាស់ នាម

[រ-នាស់] roneas

ប្រដាប់មានមេ ដង ធ្មេញ, សម្រាប់ប្រើការរាស់ :

រនាស់ នាម

[រ-នាស់-ក្រ-បី] roneas

រនាស់ធំសម្រាប់ទឹមក្របីបង្អូសរាស់។

រនាស់ នាម

[រ-នាស់-គោ] roneas

រនាស់តូចជាងរនាស់ក្របី សម្រាប់ទឹមគោរាស់។

រនាស់ នាម

[រ-នាស់-ដៃ] roneas

រនាស់តូចសម្រាប់កាន់រាស់បាន។

រនាំង

ផ្ទាំងសំពត់ ឬផ្ទាំងព្រួលសម្រាប់បាំងទ្វារ, បង្អួចជាដើម ការពារកម្ដៅថ្ងៃឬភ្លៀងមិនឱ្យចាំង មិនឱ្យសាចចូលមកខាងក្នុង :

រនាំង នាម

[រ-នាំង] roneang

ផ្ទាំងសំពត់ ឬផ្ទាំងព្រួលសម្រាប់បាំងទ្វារ, បង្អួចជាដើម ការពារកម្ដៅថ្ងៃឬភ្លៀងមិនឱ្យចាំង មិនឱ្យសាចចូលមកខាងក្នុង :

រនិងរនាំង

ដែលខ្លាំង, រឹងប៉ឹង; រឹងរូសច្រងេងច្រងាង :

រនិងរនាំង គុណនាម

[រ-និង-រ-នាំង] roningroneang

ដែលខ្លាំង, រឹងប៉ឹង; រឹងរូសច្រងេងច្រងាង :

រនុក

(ព.ប្រ.) អ្នកដែលជាទំនុកទុកចិត្ត ប្រាប់ផ្លូវ ប្រាប់ទំនង, ឱ្យការ ឬទាំងជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យផង ហៅថា រនុក ដែរ :

រនុក នាម ១)

[រ-នុក] ronuk

ចន្ទាស់សម្រាប់រុករុញចេញចូលតាមប្រហោងឬចន្លោះ រាំងឬបើកបានតាមត្រូវការ :

រនុក នាម ២)

[រ-នុក] ronuk

(ព.ប្រ.) អ្នកដែលជាទំនុកទុកចិត្ត ប្រាប់ផ្លូវ ប្រាប់ទំនង, ឱ្យការ ឬទាំងជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យផង ហៅថា រនុក ដែរ :

រនូត

(ព.ទ.បុ.) ទ្រាំនៅក្នុងទីមួយឬខំទ្រាំនៅរៀន ចំណេះវិជ្ជា, ធ្វើការងារទោះបីពិបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបោះបង់ចោល ព្រោះឃើញថានឹងមានប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ។

រនូត នាម

[រ-នូត] ronut

គ្រឿងទព្វសម្ភារៈសម្រាប់រងទ្ររនាបឬក្ដារ :

រនូត នាម

[រ-នូត] ronut

(ព.ទ.បុ.) ទ្រាំនៅក្នុងទីមួយឬខំទ្រាំនៅរៀន ចំណេះវិជ្ជា, ធ្វើការងារទោះបីពិបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបោះបង់ចោល ព្រោះឃើញថានឹងមានប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ។

រនួត

កូនត្រីរ៉ស់ដែលទ្រើសជាងត្រីផ្ទក់យ៉ាងធំ :

រនួត នាម

[រ-នួត] ronout

កូនត្រីរ៉ស់ដែលទ្រើសជាងត្រីផ្ទក់យ៉ាងធំ :

រនេល

ឈើឬឫស្សីមូលដែលដាក់កល់របស់ធ្ងន់ដើម្បីនឹងទាញឬរុញទៅឱ្យវិលរមៀលធូរស្រួល :

រនេល នាម

[រ-នេល] ronel

ឈើឬឫស្សីមូលដែលដាក់កល់របស់ធ្ងន់ដើម្បីនឹងទាញឬរុញទៅឱ្យវិលរមៀលធូរស្រួល :

រនោង

សត្វល្អិតមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅពភ្លក់ ខ្លួនរឹង ច្រើនកើតក្នុងរដូវភ្លៀង នៅនឹងកៀនមេដំបូលឬកៀនផ្លានផ្ទះចាស់, ជួនកាលធ្លាក់ចុះមកក៏មាន, ច្រើនហៅថា មេរនោង (ប្រហែលជាហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ននោង ទេដឹង? ព្រោះសត្វនេះមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់ននោង)។

រនោង នាម

[រ-នោង] ronoung

សត្វល្អិតមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅពភ្លក់ ខ្លួនរឹង ច្រើនកើតក្នុងរដូវភ្លៀង នៅនឹងកៀនមេដំបូលឬកៀនផ្លានផ្ទះចាស់, ជួនកាលធ្លាក់ចុះមកក៏មាន, ច្រើនហៅថា មេរនោង (ប្រហែលជាហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ននោង ទេដឹង? ព្រោះសត្វនេះមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់ននោង)។