វចនានុក្រមខ្មែរ

ម៉ោងដប់ នាម

[ម៉ោង-ដប់] maongdba≈

ឈ្មោះតិណជាតិវារដីមួយប្រភេទ ស្លឹកមូលល្អិតៗវែងស្រួចចុង ផ្កាមានពណ៌លឿង ក្រហម ស ផ្កាឈូកដែលរីកនៅម៉ោងដប់ព្រឹក :

ម៉ោងបួន

ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទ ដើមត្រង់ បែកមែក ស្លឹករាងដូចបេះដូង ផ្កាមានពណ៌ស្វាយ ស ផ្កាឈូក លឿង រីកនៅម៉ោងប្រមាណបួនរសៀល :

ម៉ោងបួន នាម

[ម៉ោង-បួន] maongbuon≈

ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទ ដើមត្រង់ បែកមែក ស្លឹករាងដូចបេះដូង ផ្កាមានពណ៌ស្វាយ ស ផ្កាឈូក លឿង រីកនៅម៉ោងប្រមាណបួនរសៀល :

ម៉ៅ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មួ ថា មួម៉ៅ ខឹងរញូរញេញ, ខឹងដាលវ៉ាលមិនស្រាក :

ម៉ៅ កិរិយាសព្ទ

[ម៉ៅ] mov

រួបរួមទាំងអស់, ទទួលដោយបូករួមទាំងស្រុង, ទទួលមុខការឈ្នួលរួបរួមសព្វគ្រប់, ជួលឱ្យធ្វើការដោយបូករួមមុខការត្រាតែហើយស្រេច :

ម៉ៅ កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-ម៉ៅ] mov

និយាយបូករួមទាំងអស់។

ម៉ៅ បុព្វបទ

[ម៉ៅ] mov

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មួ ថា មួម៉ៅ ខឹងរញូរញេញ, ខឹងដាលវ៉ាលមិនស្រាក :

ម៉្រាង ឈ. ១)

[ម៉្រាង] mreang≈

(ព.បុ.) ពុំសមបើ, ពុំគួរបើ; ម្ដេចឡើយក៏ :

ម៉្រាង ឈ. ២)

[ម៉្រាង] mreang≈

កាលណា, កាលណាឡើយ, អង្កាល់ទៅហ្ន៎, អង្កាល់ទៅអេះ; ធ្វើម្ដេច :

ម៉្រាង គុណកិរិយា ៣)

[ម៉្រាង] mreang≈

ប្រហែលជា, ប្រហែលជា ...ទេដឹង? :

ម៉្លា

អម្បាលម៉ាន, អម្បាលណា, យ៉ាងណា, ណាស់ណា; ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្ទញ់ឱ្យអ្នកដែលលើកខ្លួនឯងបង្អាប់អ្នកដទៃ :

ម៉្លា គុណកិរិយា

[ម្ឡា] mla≈

អម្បាលម៉ាន, អម្បាលណា, យ៉ាងណា, ណាស់ណា; ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្ទញ់ឱ្យអ្នកដែលលើកខ្លួនឯងបង្អាប់អ្នកដទៃ :

ម៏

ពាក្យសាមញ្ញ ឬជាគ្រាមភាសាមានសូរបញ្ជាក់ខ្លី ឬសូរបង្អូសជាជំនួសសម្ដីថា មក ដូចជានិយាយថា :

ម៏ កិរិយាសព្ទ

[ម] ma

ពាក្យសាមញ្ញ ឬជាគ្រាមភាសាមានសូរបញ្ជាក់ខ្លី ឬសូរបង្អូសជាជំនួសសម្ដីថា មក ដូចជានិយាយថា :

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីនិងផ្លែមានរសជូរឆ្ងាញ់; មានពីរប្រភេទគឺ ម្កាក់ព្រៃឬហៅត្រឹមតែម្កាក់ ទទេ, ម្កាក់ស្រុក ឬ ម្កាក់បារាំង; ទាំងពីរប្រភេទនេះ ស្លឹកខ្ចី និងផ្លែប្រើជាអន្លក់ ឬស្លម្ជូរបាន តែម្កាក់ព្រៃមានរសជូរជាង។

ម្កាក់ នាម

[ម្កាក់] mkeak

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីនិងផ្លែមានរសជូរឆ្ងាញ់; មានពីរប្រភេទគឺ ម្កាក់ព្រៃឬហៅត្រឹមតែម្កាក់ ទទេ, ម្កាក់ស្រុក ឬ ម្កាក់បារាំង; ទាំងពីរប្រភេទនេះ ស្លឹកខ្ចី និងផ្លែប្រើជាអន្លក់ ឬស្លម្ជូរបាន តែម្កាក់ព្រៃមានរសជូរជាង។

ម្កាល

(ព.សា.) មួយកាល :

ម្កាល គុណកិរិយា

[ម្កាល] mkeal

(ព.សា.) មួយកាល :

ម្ខាង

មួយខាង :

ម្ខាង ន., គុ.

[ម្ខាង] mkheang

មួយខាង :

ម្ង៉ិកម៉្ងក់

ដែលធ្វើឫកមាយាង៉ិកង៉ក់ :

ម្ង៉ិកម៉្ងក់ គុ.កិ., គុ.

[ម្ញ៉ិក-ម៉្ងក់] monhekmngka≈

ដែលធ្វើឫកមាយាង៉ិកង៉ក់ :

ម្ង៉ៃ

(ព.សា.) បំណាច់នឹង, បើបានជា :

ម្ង៉ៃ នាម

[ម្ង៉ៃ] mngey

(ព.សា.) មួយថ្ងៃ :

ម្ង៉ៃ គុណកិរិយា

[ម្ង៉ៃ-នឹង] mngey

(ព.សា.) បំណាច់នឹង, បើបានជា :

ម្ចត់

ដែលមានរសចត់ (ប្រើចំពោះតែគ្រឿងជ្រលក់និងព័ណ៌) :

ម្ចត់ គុណនាម

[ម្ចត់] mchot

ដែលមានរសចត់ (ប្រើចំពោះតែគ្រឿងជ្រលក់និងព័ណ៌) :

ម្ចាក់

(ព.សា.) មួយចាក់។

ម្ចាក់ គុណនាម

[ម្ចាក់] mjeak

(ព.សា.) មួយចាក់។

ម្ចាន

(ព.សា.) មួយចានសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចាន :

ម្ចាន គុណនាម

[ម្ចាន] mchean

(ព.សា.) មួយចានសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចាន :

ម្ចាស់

(ម.ព. ម្ចាស់ជីវិត)។

ម្ចាស់ នាម

[ម្ចាស់] mjas

អ្នកមានអំណាចកាន់កាប់អ្វីៗដែលជារបស់ខ្លួន, ឥស្សរជន :

ម្ចាស់ នាម

[ជា-ម្ចាស់] mjas

អ្នកគ្រប់គ្រង, អ្នកមើលថែ, អ្នកគ្រងផែនដី, អ្នកដែលជាទីពឹង :

ម្ចាស់ នាម

[ព្រះ-អង់-ម្ចាស់] mjas

ព្រះរាជបុត្រ ឬ ព្រះរាជបុត្រីនៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ឬក្សត្រិយ៍ទីឧភយោរាជ, ក្សត្រិយ៍ទីឧបរាជ, ទីឧបយុវរាជ, ឬក៏បុត្រាបុត្រីដែលកើតអំពីព្រះរាជបុត្ររួមនឹងព្រះរាជបុត្រី។

ម្ចាស់ នាម

[ម្ចាស់-ខ្លួន] mjas

សាមីខ្លួន, ខ្លួនរបស់ឯងឬខ្លួនរបស់គេ។

ម្ចាស់ នាម

[ម្ចាស់-ជី-វិត] mjas

ព្រះរាជា (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ), ត្រូវប្រើពាក្យថា ព្រះករុណា ផ្សំខាងដើមជាដរាប :

ម្ចាស់ នាម

[ម្ចាស់-ជី-វិត-លើ-ត្បូង] mjas

(ម.ព. ម្ចាស់ជីវិត)។

ម្ចាស់កម្មសិទ្ធ

អ្នកដែលមានសិទ្ធកាន់កាប់អ្វីមួយជារបស់ខ្លួន :

ម្ចាស់កម្មសិទ្ធ នាម

[ម្ចាស់-កាំ-មៈ-សិត] mchaskaammeakset≈

អ្នកដែលមានសិទ្ធកាន់កាប់អ្វីមួយជារបស់ខ្លួន :

ម្ចាស់ស្រុក

អ្នកដែលរស់នៅកន្លែងណាមួយតាំងពីកំណើតដោយមិនផ្លាស់ប្ដូរលំនៅ :

ម្ចាស់ស្រុក នាម

[ម្ចាស់-ស្រុក] mchassruk≈

អ្នកដែលរស់នៅកន្លែងណាមួយតាំងពីកំណើតដោយមិនផ្លាស់ប្ដូរលំនៅ :

ម្ចុប

(ព.សា.) មួយចុប សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចុប :

ម្ចុប គុណនាម

[ម្ចុប] mchob≈

(ព.សា.) មួយចុប សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចុប :

ម្ចូក

(ព.សា.) មួយចូក សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចូក :

ម្ចូក គុណនាម

[ម្ចូក] mchouk≈

(ព.សា.) មួយចូក សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចូក :

ម្ចែស

(ព.សា.) មួយចែស សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចែស :

ម្ចែស គុណនាម

[ម្ចែស] mchaes≈

(ព.សា.) មួយចែស សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ម្ចាក់ (មួយចាក់) ថា ម្ចាក់ម្ចែស :

ម្ជុល

ម្ជុលឥតគូទមានតែគល់ត្រមោង សម្រាប់ប្រើខ្ទាស់ជាដើម។

ម្ជុល នាម

[ម្ជុល] mchul

គ្រឿងដេរធ្វើដោយដែក មានរូបមូលតូច ចុងស្រួច ត្រង់គល់មានប្រហោងសម្រាប់ដោតចេស, ប្រហោងនុះឯងហៅថា គូទម្ជុល ឬ ច្បោះម្ជុល, បុរាណហៅថា តពោកអញ្ជុល ឬ ត្រពោកម្ជុល។

ម្ជុល នាម

[ដូច-ម្ជុល-និង-ចេស] mchul

(ព.ប្រ.) ដែលមានអធ្យាស្រ័យត្រូវគ្នារួមចិត្តគំនិតគ្នាជានិច្ច :

ម្ជុល នាម

[ម្ជុល-ក្ដោង] mchul

ម្ជុលធំសម្រាប់ដេរក្ដោងទូក។

ម្ជុល នាម

[ម្ជុល-ខ្ទាស់] mchul

ម្ជុលឥតគូទមានតែគល់ត្រមោង សម្រាប់ប្រើខ្ទាស់ជាដើម។

ម្ជូរ

វត្ថុជូរនិងវត្ថុចត់; ពាក្យសម្រាប់ហៅគ្រឿងជូរនិងចត់រួមគ្នា (ព.សា.)។

ម្ជូរ នាម ១)

[ម្ជូ] mchur

វត្ថុដែលមានរសជូរ, ស្លឹកឬផ្លែសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជូរ :

ម្ជូរ នាម ២)

[ម្ជូ] mchur

ឈ្មោះសម្លដែលបង់ម្ជូរ :

ម្ជូរ នាម

[ទឹក-ម្ជូ] mchur

ទឹកដែលលាយដោយវត្ថុមានរសជូរ។

ម្ជូរ នាម

[ម្ជូ-គ្រាក់] mchur

ឈ្មោះសម្លម្ជូរមួយប្រភេទរបៀបស្លប្លែកៗគ្នាតាមតំបន់, តំបន់ខ្លះស្លរបៀបម្ជូរគ្រឿងដែរ តែគេមិនប្រើម្ទេសក្រៀមទេ រីឯរំដេងគេចិតជាចំណិតៗ និងប្រើប្រហុកចាស់ដៃជាង ជាទូទៅគេមិនសូវដាក់ទឹកច្រើនទេ សម្លខាប់ :