វចនានុក្រមខ្មែរ

មុទុ នាម

[មុ-ទុ-ចិត] mutu

ចិត្តទន់, ចិត្តទន់ភ្លន់ទៅរកអ្នកដទៃ។

មុទុ នាម

[មុ-ទុ-តា-ធ័រ] mutu

ធម៌ដែលប្រកបដោយមុទុតា (ដូចគ្នានឹង មុទុចិត្ត ដែរ)។

មុទុតា

ដំណើរមានចិត្តទន់ភ្លន់ទៅរកអ្នកដទៃ (ដូចយ៉ាងមាតាបិតាមានចិត្តទន់ភ្លន់ទៅរកបុត្រជាដើម)។

មុទុតា នាម

[មុ-ទុ-តា] mututa

ដំណើរមានចិត្តទន់ភ្លន់ទៅរកអ្នកដទៃ (ដូចយ៉ាងមាតាបិតាមានចិត្តទន់ភ្លន់ទៅរកបុត្រជាដើម)។

មុទ្ទវិទ្យា

វិជ្ជាសិក្សាអំពីការរចនាពុម្ពអក្សរឬត្រា។

មុទ្ទវិទ្យា នាម

[មុត-ទៈ-វិត-ទ្យា] mutteakvittyea≈

វិជ្ជាសិក្សាអំពីការរចនាពុម្ពអក្សរឬត្រា។

មុទ្ទិវប្បកម្ម

ការដាំទំពាំងបាយជូរបែបបច្ចេកទេស។

មុទ្ទិវប្បកម្ម នាម

[មុត-ទិ-វ័ប-ប៉ៈ-កាំ] muttivbabakkaam≈

ការដាំទំពាំងបាយជូរបែបបច្ចេកទេស។

មុទ្ធជៈ

ដែលដុះអំពីក្បាល (សក់)។

មុទ្ធជៈ គុ., ន. ១)

[មុត-ធៈ-ជៈ] mutthocheak

ដែលកើតក្នុងក្បាល; ដែលមានសំឡេងកើតក្នុងក្បាល, អក្សរ ៧តួ គឺ ដ ឋ ឌ ឍ ណ, រ ឡ ជាមុទ្ធជៈ។

មុទ្ធជៈ គុណនាម ២)

[មុត-ធៈ-ជៈ] mutthocheak

ដែលដុះអំពីក្បាល (សក់)។

មុទ្ធា

ក្បាល; (រ.ស.) :

មុទ្ធា នាម

[មុត-ធា] mutthea

ក្បាល; (រ.ស.) :

មុទ្ធាភិសិត្ត

ក្សត្រ, ព្រះរាជាដែលបានអភិសេកស្រេចហើយ (ហៅថា មុទ្ធាភិសិត្តរាជ ក៏បាន)។

មុទ្ធាភិសិត្ត នាម

[មុត-ធា-ភិ-សិត] muttheaphisett

ក្សត្រ, ព្រះរាជាដែលបានអភិសេកស្រេចហើយ (ហៅថា មុទ្ធាភិសិត្តរាជ ក៏បាន)។

មុទ្ធាភិសិត្តរាជ

(ម.ព. អភិសិត្តរាជ)។

មុទ្ធាភិសិត្តរាជ នាម

[មុត-ធា-ភិ-សិត-តៈ-រាច] muttheaphisettakreach≈

(ម.ព. អភិសិត្តរាជ)។

មុទ្ធាភិសេក

ការស្រោចទឹកលើមុទ្ធា គឺការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខលើព្រះសិរស៍នៃក្សត្រឱ្យពេញទីជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ :

មុទ្ធាភិសេក នាម

[មុត-ធា-ភិ-សែក] muttheaphisek

ការស្រោចទឹកលើមុទ្ធា គឺការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខលើព្រះសិរស៍នៃក្សត្រឱ្យពេញទីជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ :

មុទ្រា

ព្រះលញ្ឆករ គឺត្រាសម្រាប់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ (ត្រាផែនដី)។

មុទ្រា នាម

[មុត-ទ្រា] mutrea

ត្រា; ចិញ្ចៀន, ចិញ្ចៀនត្រា, ពុម្ព, ការបោះពុម្ព; គ្រឿងសម្គាល់។

មុទ្រា នាម

[កា-យ៉ៈ-មុ-ទ្រា] mutrea

បែបបទនៃរាងកាយ មានលើកឬវាសដៃជើងជាដើម។

មុទ្រា នាម

[រា-ជៈ-មុ-ទ្រា] mutrea

ព្រះលញ្ឆករ គឺត្រាសម្រាប់ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ (ត្រាផែនដី)។

មុធា

ភាពឥតគិតថ្លៃ ភាពងាយស្រួល ភាពទទេ។

មុធា គុណនាម ១)

[មុ-ធា] muthea≈

ដែលឥតគិតថ្លៃ ទទេ ងាយស្រួល។

មុធា គុណនាម ២)

[មុ-ធា] muthea≈

ដែលរឹបអូសដោយសេចក្ដីសម្រេចស្ថាពររបស់តុលាការ :

មុធា នាម ១)

[មុ-ធា-ភាប] mutheapheab≈

ភាពឥតគិតថ្លៃ ភាពងាយស្រួល ភាពទទេ។

មុធាគណនា

ការគិតមាត់ទទេ ការគណនាដោយមិនមានសម្ភារៈជំនួយ។

មុធាគណនា នាម

[មុ-ធា-គៈ-ណៈ-នា] mutheakeaknaknea≈

ការគិតមាត់ទទេ ការគណនាដោយមិនមានសម្ភារៈជំនួយ។

មុន

ឈ្មោះរោគកើតនៅត្រង់មុខមនុស្ស ដោរចេញជាកន្ទួលមានគ្រាប់; មានពីរយ៉ាងគឺ មុនខ្សាច់ មុនល្អិតៗគ្រាប់តូចៗ ស្រដៀងនឹងគ្រាប់ខ្សាច់ល្អិតឬគ្រាប់ស្មៅ; មុនដំបូក មុនដែលដោរជាកន្ទួលធំៗមានគ្រាប់និងខ្ទុះឈាម ស្រដៀងនឹងបូសទ្រនិច :

មុន គុណកិរិយា

[មុន] mon

ដែលកើត, មាន, ដល់, ផ្ដើម, ស្ថិតនៅជាដំបូងឬជាដើមគេ :

មុន នាម

[មុន] mon

ឈ្មោះរោគកើតនៅត្រង់មុខមនុស្ស ដោរចេញជាកន្ទួលមានគ្រាប់; មានពីរយ៉ាងគឺ មុនខ្សាច់ មុនល្អិតៗគ្រាប់តូចៗ ស្រដៀងនឹងគ្រាប់ខ្សាច់ល្អិតឬគ្រាប់ស្មៅ; មុនដំបូក មុនដែលដោរជាកន្ទួលធំៗមានគ្រាប់និងខ្ទុះឈាម ស្រដៀងនឹងបូសទ្រនិច :

មុនិ

ស្ដេចនៃពួកអ្នកប្រាជ្ញ (ពាក្យទាំង ៤នេះ សុទ្ធតែជាវិសេសនាមរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; ខ្មែរច្រើនប្រើក្លាយជា មុនី, ជា មុនីកុញ្ជរ, មុនីនាថ, មុនីរាជ។

មុនិ នាម

[មុ-និ] muni

អ្នកប្រាជ្ញា។

មុនិ នាម

[មុ-និ-កុញ-ជ] muni

អ្នកដែលជាចម្បងជាងអស់អ្នកប្រាជ្ញ, អ្នកប្រាជ្ញឆ្នើម។

មុនិ នាម

[មុ-និ-នាត] muni

អ្នកដែលជាទីពឹងរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញ។

មុនិ នាម

[មុ-នឹន] muni

អ្នកដែលជាធំជាងពួកអ្នកប្រាជ្ញ។

មុនិ នាម

[មុ-និ-រាច] muni

ស្ដេចនៃពួកអ្នកប្រាជ្ញ (ពាក្យទាំង ៤នេះ សុទ្ធតែជាវិសេសនាមរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; ខ្មែរច្រើនប្រើក្លាយជា មុនី, ជា មុនីកុញ្ជរ, មុនីនាថ, មុនីរាជ។

មុនី

(ម.ព. មុនិ)។

មុនី នាម

[មុ-នី] muni

(ម.ព. មុនិ)។

មុម នាម

[មុំ] mum

ជ្រុង, ជ្រុងជាយ :

មុយៗ

ដែលមានបែបបទយឺតៗ ច្រើនស្ងៀមមិនសូវនិយាយស្ដី, ទុយមុយ :

មុយៗ គុណនាម

[មុយ-មុយ] muy

ដែលមានបែបបទយឺតៗ ច្រើនស្ងៀមមិនសូវនិយាយស្ដី, ទុយមុយ :

មុសា

ដែលកុហក, មិនពិត, ខុស, ទទេ :

មុសា គុ., គុ.កិ.

[មុ-សា] musa

ដែលកុហក, មិនពិត, ខុស, ទទេ :

មុសាវាទ

ពាក្យកុហក។

មុសាវាទ នាម

[មុ-សា-វាត] musaveat

ពាក្យកុហក។

មុសាវាទិនី

(ម.ព. មុសាវាទី)។

មុសាវាទិនី នាម

[មុ-សា-វា-ទិ-នី] musaveatini≈

(ម.ព. មុសាវាទី)។

មុសាវាទី

អ្នកដែលហៃនិយាយកុហក :

មុសាវាទី គុ., ន.

[មុ-សា-វា-ទី] musaveati

អ្នកដែលហៃនិយាយកុហក :

មុហុត្តវិជាតវាទី

គ្រាន់តែប្រសូតមកភ្លាមក៏ចេះស្ដីភ្លាម បានតែប៉ុន្មានម៉ាត់ក៏លែងស្ដីកើតទៅវិញ លុះដល់កាលកំណត់នៃវយវឌ្ឍនាការដែលចេះស្ដី ទើបចេះស្ដីជានិច្ចទៅ។ ពាក្យនេះជាវិសេសគុណសម្បត្តិនៃព្រះពោធិសត្វ គឺអង្គព្រះសក្យមុនី សិទ្ធត្ថគោតម សម្ពុទ្ធ កាលដែលព្រះអង្គអន្ទោលចាប់ព្រះជាតិក្នុងសំសារភព, ម

មុហុត្តវិជាតវាទី នាម

[មុ-ហ៊ុត-តៈ-វិ-ជា-តៈ-វា-ទី] muhottvicheatveati

គ្រាន់តែប្រសូតមកភ្លាមក៏ចេះស្ដីភ្លាម បានតែប៉ុន្មានម៉ាត់ក៏លែងស្ដីកើតទៅវិញ លុះដល់កាលកំណត់នៃវយវឌ្ឍនាការដែលចេះស្ដី ទើបចេះស្ដីជានិច្ចទៅ។ ពាក្យនេះជាវិសេសគុណសម្បត្តិនៃព្រះពោធិសត្វ គឺអង្គព្រះសក្យមុនី សិទ្ធត្ថគោតម សម្ពុទ្ធ កាលដែលព្រះអង្គអន្ទោលចាប់ព្រះជាតិក្នុងសំសារភព, ម

មុំ

ភាពលោភលន់ សេចក្ដីប្រាថ្នា ភាពអាត្មានិយម។

មុំ នាម

[មុំ] muum≈

(ម.ព. មុម)។

មុំ នាម

[មុំ] muum≈

រូបធរណីមាត្របង្កើតដោយបន្ទាត់ពីរ អង្កត់ពីរ ឬកន្លះបន្ទាត់ពីរ ដែលគូសចេញពីចំណុចរួមមួយឬផ្នែកនៃលំហដែលបង្កើតដោយប្លង់ពីរកាត់គ្នា។

មុំ នាម

[មុំ-កែង] muumkaeng≈

មុំដែលបង្កើតដោយបន្ទាត់ពីរកែងគ្នាមានរង្វាស់ស្មើ៩០ដឺក្រេ។

មុំ នាម

[មុំ-ជាប់] muumcheab≈

មុំពីរដែលមានកំពូលនិងជ្រុងមួយរួមគ្នា។

មុំ នាម

[មុំ-ទល់-កំ-ពូល] muumtlokampul≈

មុំពីរបង្កើតដោយបន្ទាត់ពីរប្រសព្វគ្នាមានចំណុចកំពូលរួម។

មុំ នាម

[មុំ-ទាល] muumteal≈

មុំមានរង្វាស់ចន្លោះពី៩០ដឺក្រេនិង១៨០ដឺក្រេ។

មុំ នាម

[មុំ-បន់-ថែម] muumbnothaem≈

មុំមួយក្នុងចំណោមមុំពីរដែលមានផលបូកស្មើ១៨០ដឺក្រេ។

មុំ នាម

[មុំ-បំ-ពេញ] muumbampenh≈

មុំមួយក្នុងចំណោមមុំពីរដែលមានផលបូកស្មើ៩០ដឺក្រេ។

មុំ នាម

[មុំ-ផ្ចិត] muumphchet≈

មុំមានកំពូលនៅត្រង់ផ្ចិតនៃរង្វង់។

មុំ នាម

[មុំ-រាប] muumreab≈

មុំមានរង្វាស់ស្មើនឹង១៨០ដឺក្រេ។

មុំ នាម

[មុំ-ស្រួច] muumsruoch≈

មុំមានរង្វាស់ចន្លោះពី០ដឺក្រេនិង៩០ដឺក្រេ។

មុំ នាម ១)

[ម័ង-សៈ-ភ័ក-ខៈ-ភាប] mngosakphkakhakpheab≈

ភាពល្មោភស៊ីសាច់។

មុំ នាម ២)

[ម័ង-សៈ-ភ័ក-ខៈ-ភាប] mngosakphkakhakpheab≈

ភាពលោភលន់ សេចក្ដីប្រាថ្នា ភាពអាត្មានិយម។

មូគភាសា

ភាសាគ ភាសាកាយវិការ។

មូគភាសា នាម

[មូ-គៈ-ភា-សា] mukeakpheasa≈

ភាសាគ ភាសាកាយវិការ។

មូគវត្ត

វត្តគ, ការប្រព្រឹត្តគ គឺការកាន់ត្រណមមិនស្ដី :

មូគវត្ត នាម

[មូ-គៈ-វ័ត] mukvott

វត្តគ, ការប្រព្រឹត្តគ គឺការកាន់ត្រណមមិនស្ដី :

មូង ឧទានសព្ទ

[មូង] mung

សូរគងធំ :

មូត្រ

ទឹកនោម (រ.ស.) :

មូត្រ នាម ១)

[ម៉ូត] mutror

បស្សាវៈ, ទឹកនោម :

មូត្រ នាម ២)

[ម៉ូត] mutror

ទឹកនោម (រ.ស.) :

មូត្រព្យាបាល

វិធីវេជ្ជសាស្ត្រវិភាគនិងព្យាបាលជំងឺប្រព័ន្ធទឹកនោម។

មូត្រព្យាបាល នាម

[ម៉ូត-ព្យា-បាល] moutpyeabal≈

វិធីវេជ្ជសាស្ត្រវិភាគនិងព្យាបាលជំងឺប្រព័ន្ធទឹកនោម។

មូត្រវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីប្រព័ន្ធទឹកនោម ជំងឺ និងវិធីព្យាបាល។

មូត្រវិទ្យា នាម

[ម៉ូត-វិត-ទ្យា] moutvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីប្រព័ន្ធទឹកនោម ជំងឺ និងវិធីព្យាបាល។

មូត្រាស័យ

ក្រពះមូត្រ, ក្រពះបស្សាវៈ, ក្រពះទឹកនោម; (រ.ស.) :

មូត្រាស័យ នាម

[ម៉ូ-ត្រា-សៃ] mutrasai

ក្រពះមូត្រ, ក្រពះបស្សាវៈ, ក្រពះទឹកនោម; (រ.ស.) :

មូទូ

ដែលមានគំនិតរាក់, ដែលមិនឈ្លាស, ដែលកញ្ចប់កញ្ចូវ :

មូទូ គុណនាម a

[មូ-ទូ] mutu

ដែលមានគំនិតរាក់, ទាល, មិនឈ្លាស; តូវម៉ូវឬតូវមម៉ូវ, កញ្ចប់កញ្ចូវ :

មូទូ គុណកិរិយា b

[មូ-ទូ] mutu

ដែលមានគំនិតរាក់, ដែលមិនឈ្លាស, ដែលកញ្ចប់កញ្ចូវ :

មូរ

ដែលមានអៀនខ្មាសខ្មូរមុខ ឬដែលរួញខ្វេរមុខមិនហ៊ានចូលទៅរកអ្នកដទៃឬមិនហ៊ានស្ដីនិយាយ :

មូរ កិរិយាសព្ទ ១)

[មូ] mur

ចាប់បង្វិលឱ្យកើតជារបុំ :

មូរ កិរិយាសព្ទ ២)

[មូ] mur

ប្រមូលថ្នាំជក់ឱ្យកើតជាបារី :

មូរ កិរិយាសព្ទ ៣)

[មូ] mur

ចាប់សំពត់លាត់ត្រឡប់មុខប្រមូលចូលក្នុងច្រើនស្រទាប់ :

មូរ នាម ៤)

[មូ] mur

ឈ្មោះក្ដារជាគ្រឿងតម្បាញសម្រាប់មូរអន្ទង :

មូរ គុណកិរិយា

[មូ-នប] mur

(ព.ប្រ.) ដែលរមៀលផ្កាប់ផ្ងារប្រមូលដូចគេចូលក្នុងនបប្រមៀលខ្លួន :

មូរ គុណនាម

[មូ-មុក] mur

ដែលមានអៀនខ្មាសខ្មូរមុខ ឬដែលរួញខ្វេរមុខមិនហ៊ានចូលទៅរកអ្នកដទៃឬមិនហ៊ានស្ដីនិយាយ :

មូរតី

វត្ថុ; រូប, រូបរាង; រូបសូន, រូបប៉ាន់, រូបតុក្កតា។

មូរតី នាម

[មូ-រៈ-ដី] murotei

វត្ថុ; រូប, រូបរាង; រូបសូន, រូបប៉ាន់, រូបតុក្កតា។

មូរ៉ា

(ម.ព. មោរ៉ា)។

មូរ៉ា នាម

[មូ-រ៉ា] mura

(ម.ព. មោរ៉ា)។

មូរ្តី

(ម.ព. មូរតី)។

មូរ្តី នាម

[មូ-រៈ-ដី] mureakdei≈

(ម.ព. មូរតី)។

មូល

ឫសគល់ឬទីតាំងនៃអកុសល មាន ៣យ៉ាងគឺ លោភៈ, ទោសៈ, មោហៈ ឫសអកុសល :

មូល កិរិយាសព្ទ a

[មូល] mul

រួបរួមគ្នា, ជុំគ្នា, មិនបែកខ្ញែកគ្នា :

មូល គុណកិរិយា b

[មូល] mul

ដែលរួបរួមគ្នា, ដែលមិនបែកខ្ញែកគ្នា :