វចនានុក្រមខ្មែរ

មហាសមុទ្ទ

សមុទ្រធំ។

មហាសមុទ្ទ នាម

[មៈ-ហា-សៈ-ម៉ុត] meakhasakmot≈

សមុទ្រធំ។

មហាសមុទ្រ

(ម.ព. មហាសមុទ្ទ)។

មហាសមុទ្រ នាម

[មៈ-ហា-សៈ-ម៉ុត] meakhasakmot≈

(ម.ព. មហាសមុទ្ទ)។

មហាសាល

ដែលមានទ្រព្យខ្លឹមសារច្រើន; អ្នកមានទ្រព្យច្រើនលើសលន់ ...; ហៅតាមថ្នាក់វណ្ណៈ ថា ខត្តិយមហាសាល, ព្រាហ្មណមហាសាល, គហបតិមហាសាល។

មហាសាល គុ., ន.

[មៈ-ហា-សាល] mohasal

ដែលមានទ្រព្យខ្លឹមសារច្រើន; អ្នកមានទ្រព្យច្រើនលើសលន់ ...; ហៅតាមថ្នាក់វណ្ណៈ ថា ខត្តិយមហាសាល, ព្រាហ្មណមហាសាល, គហបតិមហាសាល។

មហាសាវក

សាវ័កធំ គឺព្រះមហាថេរទាំងឡាយ ដែលជាសិស្សសំខាន់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងពុទ្ធសម័យ, មាន ៨០អង្គ ហៅថា អសីតិសាវក ឬ អសីតិមហាសាវ័ក (ព.ពុ.)។

មហាសាវក នាម

[មៈ-ហា-សា-វ៉ាក់] meakhasavak≈

សាវ័កធំ គឺព្រះមហាថេរទាំងឡាយ ដែលជាសិស្សសំខាន់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងពុទ្ធសម័យ, មាន ៨០អង្គ ហៅថា អសីតិសាវក ឬ អសីតិមហាសាវ័ក (ព.ពុ.)។

មហាសីមា

សីមាធំក្នុងវិស័យពុទ្ធសាសនា សំដៅយកអវិប្បវាសសីមាគឺសីមាដែលសង្ឃសន្មតិសម្រាប់ឱ្យភិក្ខុនៅប្រាសចាកត្រៃចីវរបាន។

មហាសីមា នាម

[មៈ-ហា-សី-ម៉ា] meakhaseima≈

សីមាធំក្នុងវិស័យពុទ្ធសាសនា សំដៅយកអវិប្បវាសសីមាគឺសីមាដែលសង្ឃសន្មតិសម្រាប់ឱ្យភិក្ខុនៅប្រាសចាកត្រៃចីវរបាន។

មហាសុមេធាធិបតី

ឋានន្តរសមណស័ក្ដិសម្រាប់ព្រះសង្ឃនាយក ឬជួនកាលជាព្រះសង្ឃរាជ ខាងគណៈមហានិកាយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា :

មហាសុមេធាធិបតី នាម

[មៈ-ហា-សុ-មេ-ធា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] mohasometheathibotei

ឋានន្តរសមណស័ក្ដិសម្រាប់ព្រះសង្ឃនាយក ឬជួនកាលជាព្រះសង្ឃរាជ ខាងគណៈមហានិកាយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា :

មហាស្រណុក

ឈ្មោះបូសឬពិសដែលចាប់កើតឡើងបណ្ដាលឱ្យតែងងុយដេក។

មហាស្រណុក នាម

[មៈ-ហា-ស្រ-ណុក] meakhasronok≈

ស្រណុកច្រើន គឺអ្នកដែលរមែងនៅជាសុខមិនប្រទះសេចក្ដីនឿយហត់; កិច្ចការឬដំណើរអ្វីមួយដែលងាយដែលស្រួលជាបំផុត។

មហាស្រណុក នាម

[មៈ-ហា-ស្រ-ណុក] meakhasronok≈

ឈ្មោះបូសឬពិសដែលចាប់កើតឡើងបណ្ដាលឱ្យតែងងុយដេក។

មហាហង្ស

ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាជាចង្កោមធំៗ មានពណ៌ក្រហមច្រាល ជាអគន្ធកបុស្ប ឥតក្លិនក្រអូប ផ្លែមានសណ្ឋានសំប៉ែតវែងៗ ផ្លែទុំស្ងួតក្រៀមប្រើធ្វើឧសដុតបាន, គេច្រើនដាំជាលំអក្នុងវត្តអារាមឬនៅក្បែរផ្លូវ, ក្បែរថ្នល់ ឬក៏នៅទីប្របមាត់ទ្វាររបងភូមិលំនៅជាដើម តាមដោយគេត្រូវការដ

មហាហង្ស នាម

[មៈ-ហា-ហង់] mohahongsor

សត្វហង្សធំ ឬប្រសើរ គឺរាជហង្ស, ជាពាក្យសន្មតហៅដោយប្រៀបប្រដូច។

មហាហង្ស នាម

[មៈ-ហា-ហង់] mohahongsor

ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាជាចង្កោមធំៗ មានពណ៌ក្រហមច្រាល ជាអគន្ធកបុស្ប ឥតក្លិនក្រអូប ផ្លែមានសណ្ឋានសំប៉ែតវែងៗ ផ្លែទុំស្ងួតក្រៀមប្រើធ្វើឧសដុតបាន, គេច្រើនដាំជាលំអក្នុងវត្តអារាមឬនៅក្បែរផ្លូវ, ក្បែរថ្នល់ ឬក៏នៅទីប្របមាត់ទ្វាររបងភូមិលំនៅជាដើម តាមដោយគេត្រូវការដ

មហាហិង្គុ

ឈ្មោះជ័រស្លមួយប្រភេទ មានក្លិនស្អុយឆួលហឹរក្ដៅភាយ សម្រាប់ប្រើផ្សំជាគ្រឿងឱសថខ្មែរតាំងពីក្នុងបុរាណកាលរៀងមកហៅថា ថ្នាំមហាហិង្គុ។

មហាហិង្គុ នាម

[មៈ-ហា-ហឹង] mohahengku

ឈ្មោះជ័រស្លមួយប្រភេទ មានក្លិនស្អុយឆួលហឹរក្ដៅភាយ សម្រាប់ប្រើផ្សំជាគ្រឿងឱសថខ្មែរតាំងពីក្នុងបុរាណកាលរៀងមកហៅថា ថ្នាំមហាហិង្គុ។

មហាហ្ម័ត

(ម.ព. មហាម៉ាត់)។

មហាហ្ម័ត នាម

[មៈ-ហា-ម៉ាត់] meakhamat≈

(ម.ព. មហាម៉ាត់)។

មហាឡិក

(ម.ព. មហាតលិក)។

មហាឡិក នាម

[មៈ-ហា-ឡិក] meakhalek≈

(ម.ព. មហាតលិក)។

មហាអុច

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតនៅស្បែក ពងបែកៗក្រៀមៗ ឡើងសម្បុរខ្មៅជាំ បណ្ដាលឱ្យក្រហល់ក្រហាយរោលរាល។

មហាអុច នាម

[មៈ-ហា-អុច] mohaoch

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតនៅស្បែក ពងបែកៗក្រៀមៗ ឡើងសម្បុរខ្មៅជាំ បណ្ដាលឱ្យក្រហល់ក្រហាយរោលរាល។

មហាអុជ

(ម.ព. មហាអុច)។

មហាអុជ នាម

[មៈ-ហា-អុច] meakhaaoch≈

(ម.ព. មហាអុច)។

មហាអំណាច

អំណាចធំ, ដែលមានអំណាចច្រើនជាដើម។

មហាអំណាច នាម

[មៈ-ហា-អំ-ណាច] meakhaaamnach≈

អំណាចធំ, ដែលមានអំណាចច្រើនជាដើម។

មហាឥសី

ឥសីធំ, ឫសីប្រសើរ។

មហាឥសី នាម

[មៈ-ហា-អី-សី] meakhaaeisei≈

ឥសីធំ, ឫសីប្រសើរ។

មហាឧបរាជ

ឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទីឧបរាជក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

មហាឧបរាជ នាម

[មៈ-ហា-អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ាច] meakhaaubakrach≈

ឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទីឧបរាជក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

មហា—

(ម.ព. មហា{¥¥}១{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

មហា— នាម

[មៈ-ហា—] meakha—≈

(ម.ព. មហា១) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

មហិច្ឆតា

សេចក្ដីប្រាថ្នាធំ, ការចង់បានច្រើន, សេចក្ដីលោភលន់ :

មហិច្ឆតា នាម

[មៈ-ហិច-ឆៈ-តា] mohechchhota

សេចក្ដីប្រាថ្នាធំ, ការចង់បានច្រើន, សេចក្ដីលោភលន់ :

មហិទ្ធានុភាព

អានុភាពនៃឫទ្ធិធំឬឫទ្ធិខ្លាំង :

មហិទ្ធានុភាព នាម

[មៈ-ហិត-ធា-នុ-ភាប] mohettheanupheap

អានុភាពនៃឫទ្ធិធំឬឫទ្ធិខ្លាំង :

មហិទ្ធិឫទ្ធិ

ឫទ្ធិធំឬឫទ្ធិខ្លាំងក្រៃលែង ឬក៏ឫទ្ធិសម្បើម :

មហិទ្ធិឫទ្ធិ នាម

[មៈ-ហិត-ធិ-រឹត] mohetthitthi

ឫទ្ធិធំឬឫទ្ធិខ្លាំងក្រៃលែង ឬក៏ឫទ្ធិសម្បើម :

មហិន្ទត្ថេរ

នាមមហាថេរមួយអង្គជាព្រះអរហន្តមួយអង្គជារាជបុត្រព្រះបាទ អសោក ឬ ធម្មាសោក, ជាអ្នកនាំព្រះពុទ្ធសាសនាពីមជ្ឈិមប្រទេសទៅប្រតិស្ឋានឯលង្កាទ្វីបក្នុងរាជក្សត្រិយ៍កោះលង្កាទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្សៈ ក្នុងខាងដើមនៃសតវត្សរ៍ទី ៤នៃពុទ្ធសករាជ (ហៅថា មហាមហិន្ទត្ថេរ ក៏បាន)។

មហិន្ទត្ថេរ នាម

[មៈ-ហិន-ទ័ត-ថេ-រ៉ៈ] ឬ [មៈ-ហិន-ទ័ត-ថែ] mohenttther

នាមមហាថេរមួយអង្គជាព្រះអរហន្តមួយអង្គជារាជបុត្រព្រះបាទ អសោក ឬ ធម្មាសោក, ជាអ្នកនាំព្រះពុទ្ធសាសនាពីមជ្ឈិមប្រទេសទៅប្រតិស្ឋានឯលង្កាទ្វីបក្នុងរាជក្សត្រិយ៍កោះលង្កាទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្សៈ ក្នុងខាងដើមនៃសតវត្សរ៍ទី ៤នៃពុទ្ធសករាជ (ហៅថា មហាមហិន្ទត្ថេរ ក៏បាន)។

មហិមន្ត

(ម.ព. មហិមា)។

មហិមន្ត គុណនាម

[មៈ-ហិ-មន់] meakhemno≈

(ម.ព. មហិមា)។

មហិមា

ដែលច្រើនក្រៃ, ដែលគួរស្បើម :

មហិមា នាម a

[មៈ-ហិ-មា] mohemea

ភាវៈធំ, ទូលាយ។

មហិមា គុណនាម b

[មៈ-ហិ-មា] mohemea

ដែលមានច្រើន, ច្រើនក្រៃ, ក្រៃកន្លង; ធំសម្បើម, ដែលគួរស្បើម :

មហិមា គុណកិរិយា c

[មៈ-ហិ-មា] mohemea

ដែលច្រើនក្រៃ, ដែលគួរស្បើម :

មហិស្សរៈ

ព្រះមហាក្សត្រដែលជាអធិបតីលើពួកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ (រាជាធិរាជ; ស្ដេចចក្រពត្តិ)។

មហិស្សរៈ នាម

[មៈ-ហិស-សៈ-រ៉ៈ] mohessoreak

ព្រះឥសូរ; ម្ចាស់ផែនដី, ស្ដេចផែនដី (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។

មហិស្សរៈ នាម

[មៈ-ហិស-សៈ-រ៉ា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] mohessoreak

ព្រះមហាក្សត្រដែលជាអធិបតីលើពួកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ (រាជាធិរាជ; ស្ដេចចក្រពត្តិ)។

មហី

ឈ្មោះទន្លេមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ច្រើនមានតំណាលក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនានិងគម្ពីរព្រាហ្មណ៍។

មហី នាម

[មៈ-ហី] mohey

ផែនដី។

មហី នាម

[មៈ-ហី] mohey

ឈ្មោះទន្លេមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ច្រើនមានតំណាលក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនានិងគម្ពីរព្រាហ្មណ៍។

មហីលតា

វល្លិក្នុងផែនដី (វល្លិដី), ឫសដី គឺជន្លេន (ព.ខ្ព.)។

មហីលតា នាម

[មៈ-ហ៊‌ី-លៈ-ដា] moheilota

វល្លិក្នុងផែនដី (វល្លិដី), ឫសដី គឺជន្លេន (ព.ខ្ព.)។

មហឹសា

ក្របីញី, មេក្របី។

មហឹសា នាម

[មៈ-ហិង-សា] mohoesa

ក្របីទាំងឡាយ :

មហឹសា នាម

[មៈ-ហិង-សី] mohoesa

ក្របីញី, មេក្របី។

មហេសក្ខ នាម

[មៈ-ហេ-ស័ក] mohesokkhor

ពាក្យសម្រាប់ហៅទេវតាដែលមានអានុភាពធំ; សរសេរជា មហេស័ក្ខ ក៏បាន; ក្នុងកាព្យប្រើជា មហេសក្ខា ក៏បាន។ ប្រើជាបទសមាសក៏បាន :

មហេសក្ខ នាម

[មៈ-ហេ-ស័ក-ខៈ-ទេ-វៈ-តា] mohesokkhor

ទេវតា ជាមហេសក្ខ។

មហេសក្ខ នាម

[មៈ-ហេ-ស័ក-ខៈ-ទេ-វៈ-បុត] mohesokkhor

ទេវបុត្ត ជាមហេសក្ខ។

មហេសក្ខ នាម

[មៈ-ហេ-ស័ក-ខៈ-ទេ-វៈ-រាជ] mohesokkhor

ទេវរាជ ជាមហេសក្ខ។

មហេសក្ខា

(ម.ព. មហេសក្ខ)។

មហេសក្ខា នាម

[មៈ-ហេ-ស័ក-ខា] meakheskakha≈

(ម.ព. មហេសក្ខ)។

មហេសី

មហេសីដែលជាធំបំផុតជាងព្រះរាជទេវីទាំងពួង។

មហេសី នាម

[មៈ-ហេ-សី] mohesei

អ្នកស្វែងរកនូវគុណធំ (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។ ឥសីធំ គឺឥសីដែលបានសម្រេចគុណវិសេសជាន់ខ្ពស់ជាងពួកឥសីសាមញ្ញ (ដែលហៅថា មហាឥសី ឬ មហាឫសី)។

មហេសី នាម

[មៈ-ហេ-សី] mohesei

ឋានន្តរថ្នាក់ខ្ពស់សម្រាប់ព្រះរាជទេពីដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់បានប្រោសព្រះរាជទានអភិសេកឬដែលបានអភិសេកជាមួយនឹងព្រះរាជា សម្ដេចមហេសី; ហៅថា សម្ដេចព្រះរាជទេវី ឬ សម្ដេចព្រះរាជិនី ក៏បាន។

មហេសី នាម

[សំ-ដាច់-ព្រះ-អ័ក-គៈ-មៈ-ហេ-សី] mohesei

មហេសីដែលជាធំបំផុតជាងព្រះរាជទេវីទាំងពួង។

មហេស័ក្ខ

(ម.ព. មហេសក្ខ)។

មហេស័ក្ខ នាម

[មៈ-ហេ-ស័ក] meakheska≈

(ម.ព. មហេសក្ខ)។

មហេស្វរៈ

(ម.ព. មហិស្សរៈ)។

មហេស្វរៈ នាម

[មៈ-ហេ-ស្វៈ-រ៉ៈ] mohesvareak

(ម.ព. មហិស្សរៈ)។

មហៃសូរ្យ

អានុភាពធំ, កម្លាំងអង់អាច, ដែលមានអានុភាពធំ, មានកម្លាំងអង់អាច ...។

មហៃសូរ្យ ន., គុ.

[មៈ-ហៃ-សូ] mohaisouryor

អានុភាពធំ, កម្លាំងអង់អាច, ដែលមានអានុភាពធំ, មានកម្លាំងអង់អាច ...។

មហោឃ

អន្លង់ធំក្នុងសំសារវដ្ដ គឺការអន្ទោលកើតស្លាប់រឿយៗដដែលៗនៃសត្វលោក :

មហោឃ នាម

[មៈ-ហោក] mohaokh

អន្លង់ធំក្នុងសំសារវដ្ដ គឺការអន្ទោលកើតស្លាប់រឿយៗដដែលៗនៃសត្វលោក :

មហោរធឹក

ឈ្មោះស្គរឬឃ្មោះមួយប្រភេទធ្វើដោយស្ពាន់ឬទង់ដែង មានរាងស្រដៀងនឹងត្បាល់បុកស្រូវសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងប្រគំ (ច្រើនប្រើតែក្នុងព្រះរាជពិធីនីមួយៗ)។

មហោរធឹក នាម

[មៈ-ហោ-រៈ-ធឹក] mohaorothuek

ឈ្មោះស្គរឬឃ្មោះមួយប្រភេទធ្វើដោយស្ពាន់ឬទង់ដែង មានរាងស្រដៀងនឹងត្បាល់បុកស្រូវសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងប្រគំ (ច្រើនប្រើតែក្នុងព្រះរាជពិធីនីមួយៗ)។

មហោរស្រព

(ម.ព. មហោស្រព)។

មហោរស្រព នាម

[មៈ-ហោ-ស្រប់] mohaorsrop

(ម.ព. មហោស្រព)។

មហោរី

គ្រឿងភ្លេងដេញដំផ្លុំកូតមួយវង់គ្រប់ប្រដាប់ (តន្ត្រី, ភ្លេងខ្សែ) ; ខ្មែរច្រើនហៅចំពោះតែភ្លេងខ្សែសម្រាប់លេងថ្វាយក្សត្រិយ៍ :

មហោរី នាម

[មៈ-ហោ-រី] mohaori

គ្រឿងភ្លេងដេញដំផ្លុំកូតមួយវង់គ្រប់ប្រដាប់ (តន្ត្រី, ភ្លេងខ្សែ) ; ខ្មែរច្រើនហៅចំពោះតែភ្លេងខ្សែសម្រាប់លេងថ្វាយក្សត្រិយ៍ :

មហោសថ

ការងារឬប្រស្នាជាដើម ដែលបិទមុខកំបាំងកម្រយល់ ក៏ហៅថា មហោសថ៍ ដូចជា ចំណងមហោសថ៍, ក្បាច់មហោថ៍, ចំណោទមហោសថ៍ ជាដើម (ហៅដោយប្រៀបទៅនឹងប្រាជ្ញារបស់មហោសធបណ្ឌិត ដែលឈ្លាសវៃក្នុងការដោះអាថ៌ប្រស្នាដ៏កំបាំងនោះឯង)។

មហោសថ នាម

[មៈ-ហោ-សត់] mohaosath

ឱសថដ៏ប្រសើរ, ថ្នាំរម្ងាប់រោគយ៉ាងពូកែ។

មហោសថ នាម

[មៈ-ហោ-សត់] mohaosath

នាមព្រះពោធិសត្វក្នុងមហោសថជាតកឬឧម្មង្គជាតក; តែច្រើនហៅថា ព្រះមហោសថ៍ ឬ មហោសថបណ្ឌិត (ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ មហោសធ, មហោសធជាតក, មហោសធបណ្ឌិត)។ បានជាមាតាបិតាឱ្យនាមថា មហោសថ ឬ មហោសធ ដូច្នេះ ពីព្រោះទារកនេះគ្រាន់តែប្រសូតមកភ្លាមក៏ជម្រាបមាតាភ្លាមថា "ម៉ែ, ក្នុងដៃដែលក

មហោសថ នាម

[មៈ-ហោ-សត់] mohaosath

ការងារឬប្រស្នាជាដើម ដែលបិទមុខកំបាំងកម្រយល់ ក៏ហៅថា មហោសថ៍ ដូចជា ចំណងមហោសថ៍, ក្បាច់មហោថ៍, ចំណោទមហោសថ៍ ជាដើម (ហៅដោយប្រៀបទៅនឹងប្រាជ្ញារបស់មហោសធបណ្ឌិត ដែលឈ្លាសវៃក្នុងការដោះអាថ៌ប្រស្នាដ៏កំបាំងនោះឯង)។

មហោសធ

(ម.ព. មហោសថ)។

មហោសធ នាម

[មៈ-ហោ-សៈ-ធៈ] meakhaosaktheak≈

(ម.ព. មហោសថ)។

មហោស្រព

ការសម្ដែងបង្ហាញពីសោនាដកម្មនៃសង្គ្រាម :

មហោស្រព នាម

[មៈ-ហោ-ស្រប់] mohaosrap

របាំយ៉ាងធំ, ការលេងល្បែងរបាំគគ្រឹកគគ្រេង; ការរីករាយសប្បាយខ្លាំងដោយល្បែងរបាំ; ការបញ្ចេញរបស់ប្លែកៗដាក់តាំងជារបៀបយ៉ាងធំឱ្យមហាជនមើល; ពិធីសម្ភោទ្យយ៉ាងធំ :

មហោស្រព នាម

[មៈ-ហោ-ស្រប់-សង់-គ្រាម] mohaosrap

ការសម្ដែងបង្ហាញពីសោនាដកម្មនៃសង្គ្រាម :

មហោឡារ

គុណដ៏ធំក្រៃលែង។

មហោឡារ គុណនាម

[មៈ-ហោ-ឡា] mohaolar

ដែលធំលើសលែង, ប្រសើរបំផុត, ដែលហ៊‍ឹកហ៊ាក់ឬអធិកអធមក្រៃពេក; ដែលអស្ចារ្យខ្លាំង (ប្រើជាមហោឡារិក ក៏បាន) :

មហោឡារ គុណនាម

[មៈ-ហោ-ឡា-រ៉ៈ-គុណ] mohaolar

គុណដ៏ធំក្រៃលែង។

មហោឡារិក

ដូចគ្នានឹង មហោឡារ ដែរ។

មហោឡារិក គុណនាម

[មៈ-ហោ-ឡា-រឹក] mohaolarik

ដូចគ្នានឹង មហោឡារ ដែរ។

មឡាយូ

ជាតិមនុស្សនៅមលក្កា :