វចនានុក្រមខ្មែរ

មន្ទិល

ដំណើរសៅហ្មង, ការស្មោកគ្រោក; សេចក្ដីពិភាល់, សង្ស័យ, ដិតចិត្ត :

មន្ទិល នាម

[មន់-ទិល] montil

ដំណើរសៅហ្មង, ការស្មោកគ្រោក; សេចក្ដីពិភាល់, សង្ស័យ, ដិតចិត្ត :

មន្ទីរ

កន្លែងដែលផ្ដល់ការពិនិត្យ ព្យាបាល និងថែទាំអ្នកជំងឺ។

មន្ទីរ នាម

[មន់-ទី] monti

គ្រឹហា, ផ្ទះ, វិហារ ...។ ខ្មែរច្រើនហៅគ្រឹហាធំៗ ដូចយ៉ាង ធម្មមន្ទីរ, សារមន្ទីរ ជាដើម។

មន្ទីរ នាម

[មន់-ទី-ព្យា-បាល-រោក] monti

កន្លែងដែលផ្ដល់ការពិនិត្យ ព្យាបាល និងថែទាំអ្នកជំងឺ។

មន្ទីរបាល នាម

[មន់-ទី-រៈ-បាល] montirobal

អ្នកចាំមន្ទីរ, ឆ្មាំមន្ទីរ។

មន្ទីរពហុព្យាបាល នាម

[មន់-ទី-ពៈ-ហ៊ុ-ព្យា-បាល] mnotipeakhupyeabal≈

អគារសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺច្រើនប្រភេទ។

មន្ទីរពិសោធ នាម

[មន់-ទី-ពិ-សោត] mnotipisaot≈

កន្លែងសម្រាប់ពិសោធតាមជំនាញផ្សេងៗ។

មន្ទីរសន្តិសុខ

កន្លែងសម្រាប់ឃុំឃាំងមនុស្សមានទោស ឬមនុស្សត្រូវចោទប្រកាន់ក្នុងបទប្រព្រឹត្តទោសកំហុសមួយ។ នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិតេយ្យនិយមប្រើពាក្យនេះ :

មន្ទីរសន្តិសុខ នាម

[មន់-ទី-សន់-តិ-សុក] mnotisnotesok≈

កន្លែងសម្រាប់ឃុំឃាំងមនុស្សមានទោស ឬមនុស្សត្រូវចោទប្រកាន់ក្នុងបទប្រព្រឹត្តទោសកំហុសមួយ។ នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិតេយ្យនិយមប្រើពាក្យនេះ :

មន្ទីរសម្ភព

អគារសម្រាប់ពិនិត្យ ថែទាំគភ៌ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងសម្រាលកូន :

មន្ទីរសម្ភព នាម

[មន់-ទី-សំ-ភប់] mnotisamphba≈

អគារសម្រាប់ពិនិត្យ ថែទាំគភ៌ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងសម្រាលកូន :

មន្ទោទរី

នាមនាងទេវីម្នាក់ជាជាយានៃក្រុងរាពណ៍ (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) ; ខ្មែរហៅកាត់ពាក្យខ្លីតែត្រឹម មន្ទោ ក៏មាន។

មន្ទោទរី នាម

[មន់-ទោ-ទៈ-រី] montoutori

នាមនាងទេវីម្នាក់ជាជាយានៃក្រុងរាពណ៍ (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) ; ខ្មែរហៅកាត់ពាក្យខ្លីតែត្រឹម មន្ទោ ក៏មាន។

មមង់

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ បរិភោគខ្ទុះឈាមជាអាហារ; សត្វល្អិតដែលច្រើនកើតក្នុងផ្លែល្វា។

មមង់ នាម

[ម-មង់] momong

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ បរិភោគខ្ទុះឈាមជាអាហារ; សត្វល្អិតដែលច្រើនកើតក្នុងផ្លែល្វា។

មមង្ការ

សេចក្ដីយល់ ឬប្រកាន់ថាជារបស់ផងអញ គឺសេចក្ដីយល់ឃើញឬប្រកាន់ថាសព៌ាង្គកាយ ឬអ្វីៗដែលបានមកទាំងប៉ុន្មានសុទ្ធតែជារបស់ផងអញ ដូចយ៉ាងប្រកាន់ថា "សក់របស់អញ, ធ្មេញរបស់អញ" ជាដើម។

មមង្ការ នាម

[មៈ-ម័ង-កា] momongkear

សេចក្ដីយល់ ឬប្រកាន់ថាជារបស់ផងអញ គឺសេចក្ដីយល់ឃើញឬប្រកាន់ថាសព៌ាង្គកាយ ឬអ្វីៗដែលបានមកទាំងប៉ុន្មានសុទ្ធតែជារបស់ផងអញ ដូចយ៉ាងប្រកាន់ថា "សក់របស់អញ, ធ្មេញរបស់អញ" ជាដើម។

មមាច

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ ច្រើនចូលចិត្តរោមត្រង់ក្បាលក្របី ឬត្រង់បូក។

មមាច នាម

[ម-មាច] momeach

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ ច្រើនចូលចិត្តរោមត្រង់ក្បាលក្របី ឬត្រង់បូក។

មមាចត្នោត

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀត មានរាងតូចស្ដើង សម្បុរត្នោត ហើយមានពីរប្រភេទគឺប្រភេទស្លាបវែងនិងប្រភេទស្លាបខ្លី :

មមាចត្នោត នាម

[ម-មាច-ត្នោត] momeachtnot≈

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀត មានរាងតូចស្ដើង សម្បុរត្នោត ហើយមានពីរប្រភេទគឺប្រភេទស្លាបវែងនិងប្រភេទស្លាបខ្លី :

មមាចបៃតង

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀតស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីកាដែលីដេ (cicadelli dae) ពួកណេហ្វូតេទិច (nephotettix)។ មេពេញវ័យមានពណ៌បៃតងភ្លឺ :

មមាចបៃតង នាម

[ម-មាច-បៃ-តង] momeachbaitngo≈

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀតស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីកាដែលីដេ (cicadelli dae) ពួកណេហ្វូតេទិច (nephotettix)។ មេពេញវ័យមានពណ៌បៃតងភ្លឺ :

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររ៉ឺស៊ីលីយ៉ាឌ័រសាលីស (reciliador salis) ស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីកាដែលីដេ (cicadel lidae) ប្រភេទរ៉ឺស៊ីលីយ៉ាឌ័រសាលីស (recilia dorsalis)។ ស្លាបរបស់មមាចពព្រុសពេញវ័យមានរាងក្ងិកក្ងក់ :

មមាចពព្រុស នាម

[ម-មាច-ព-ព្រុស] momeachpoprus≈

សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររ៉ឺស៊ីលីយ៉ាឌ័រសាលីស (reciliador salis) ស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីកាដែលីដេ (cicadel lidae) ប្រភេទរ៉ឺស៊ីលីយ៉ាឌ័រសាលីស (recilia dorsalis)។ ស្លាបរបស់មមាចពព្រុសពេញវ័យមានរាងក្ងិកក្ងក់ :

មមាញ

ឈ្មោះស្មៅពួកមួយសន្តានផ្ទី មានក្លិនហាងឆួល, ប្រើការជ្រក់បរិភោគបាន។ មានមួយប្រភេទផ្សេងហៅថា មមាញខ្មោច ប្រើការជ្រក់បរិភោគពុំបានឡើយ។

មមាញ នាម

[ម-មាញ] momeanh

ឈ្មោះស្មៅពួកមួយសន្តានផ្ទី មានក្លិនហាងឆួល, ប្រើការជ្រក់បរិភោគបាន។ មានមួយប្រភេទផ្សេងហៅថា មមាញខ្មោច ប្រើការជ្រក់បរិភោគពុំបានឡើយ។

មមាញឹក

ដែលប្រញឹកខ្លាំង, ដែលញឹកញាប់ពេកឥតស្រាក :

មមាញឹក គុ.កិ., គុ.

[ម-មា-ញឹក] momeanhuek

ដែលប្រញឹកខ្លាំង, ដែលញឹកញាប់ពេកឥតស្រាក :

មមាយ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មមើ ថា មមើមមាយ គឺមមើផ្ដេសផ្ដាសច្រើនដងរឿយៗដោយហេតុមិនស្រួលខ្លួន :

មមាយ បុព្វបទ

[ម-មាយ] momeay

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មមើ ថា មមើមមាយ គឺមមើផ្ដេសផ្ដាសច្រើនដងរឿយៗដោយហេតុមិនស្រួលខ្លួន :

មមាល

ឃើញអ្វីៗផ្ដេសផ្ដាស ដែលគួរខ្លាចដោយភ្លាត់សតិមិនតាំងនៅតាមប្រក្រតី (ឃើញតែម្នាក់ឯង), ច្រើនឃើញក្នុងកាលកំពុងដេករលីវៗជិតលក់ :

មមាល កិ., គុ.កិ.

[ម-មាល] momeal

ឃើញអ្វីៗផ្ដេសផ្ដាស ដែលគួរខ្លាចដោយភ្លាត់សតិមិនតាំងនៅតាមប្រក្រតី (ឃើញតែម្នាក់ឯង), ច្រើនឃើញក្នុងកាលកំពុងដេករលីវៗជិតលក់ :

មមិងមមាំង

ដែលមិងមាំងងេងងោងស្ទាក់ស្ទើរស្មារតីមិនជាក់លាក់ :

មមិងមមាំង កិ., គុ.

[ម-មិង-ម-មាំង] momingmomeang

ដែលមិងមាំងងេងងោងស្ទាក់ស្ទើរស្មារតីមិនជាក់លាក់ :

មមិចមមៀវ

ដែលប្របិចប្របោចតិចៗរឿយៗ; ដែលរញ៉ឹករញ៉ុករម៉េះរម៉ោះស្រាលៗ :

មមិចមមៀវ គុ.កិ., គុ.

[ម-មិច-ម-មៀវ] momichmomiev

ដែលប្របិចប្របោចតិចៗរឿយៗ; ដែលរញ៉ឹករញ៉ុករម៉េះរម៉ោះស្រាលៗ :

មមី

ដែលនៅធ្មេចភ្នែកព្រឹមៗស្ទើរលក់ស្ទើរភ្ញាក់ មិនទាន់ដឹងខ្លួនច្បាស់ប្រាកដដូចជាមមើ :

មមី នាម

[ម-មី] momi

ឈ្មោះឆ្នាំទី ៧(សេះ) :

មមី គុណនាម

[ម-មី] momi

ដែលពភ្លឹម, ដែលធ្ងន់ភ្នែកពព្រឹម :

មមី គុណកិរិយា

[ម-មី-ម-មើ] momi

ដែលនៅធ្មេចភ្នែកព្រឹមៗស្ទើរលក់ស្ទើរភ្ញាក់ មិនទាន់ដឹងខ្លួនច្បាស់ប្រាកដដូចជាមមើ :

មមីស

សរសៃល្អិតខ្លីៗដុះលើផ្នែកនៃខ្លួនសត្វឬរុក្ខជាតិប្រភេទខ្លះ :

មមីស នាម ១)

[ម-មីស] momis

រោមដែលដុះទីកំបាំង :

មមីស នាម ២)

[ម-មីស] momis

សរសៃល្អិតខ្លីៗដុះលើផ្នែកនៃខ្លួនសត្វឬរុក្ខជាតិប្រភេទខ្លះ :

មមឹះ

(ដូចគ្នានឹង មមិចមមៀវ ដែរ)។

មមឹះ គុណកិរិយា

[ម-មឹះ] momueeah

មឹះៗរឿយៗ :

មមឹះ នាម

[ម-មឹះ-ម-មៀវ] momueeah

(ដូចគ្នានឹង មមិចមមៀវ ដែរ)។

មមុល

ខំប្រឹងឱនខ្លួនរុលត្បុលត្រសុលចូល :

មមុល កិរិយាសព្ទ

[ម-មុល] momul

ខំប្រឹងឱនខ្លួនរុលត្បុលត្រសុលចូល :

មមើ

បញ្ចេញវាចា, និយាយក្នុងវេលាកំពុងដេកលក់ ដោយយល់សប្ដិឃើញ :

មមើ កិរិយាសព្ទ

[ម-មើ] momer

បញ្ចេញវាចា, និយាយក្នុងវេលាកំពុងដេកលក់ ដោយយល់សប្ដិឃើញ :

មមើក

ដែលមើកៗរឿយៗ :

មមើក គុ.កិ., គុ.

[ម-មើក] momerk

ដែលមើកៗរឿយៗ :

មមៀរ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ សសៀរ ថា :

មមៀរ បុព្វបទ

[ម-មៀ] momier

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ សសៀរ ថា :

មមែ

ឈ្មោះឆ្នាំទី ៨(ពពែ) :

មមែ នាម

[ម-មែ] momae

ឈ្មោះឆ្នាំទី ៨(ពពែ) :

មមៃ

មៃៗរឿយៗ គឺដែលភ្នកនឹករឿយៗមិនភ្លេច :

មមៃ គុណកិរិយា

[ម-មៃ] momey

មៃៗរឿយៗ គឺដែលភ្នកនឹករឿយៗមិនភ្លេច :

មមោក

កម្ទេចស្មៅ, ឫសស្មៅឬស្លឹកឈើដែលពុករលួយកកខាប់ទៅជាភក់ក្រាស់ដើរលុយពុំបាន ព្រោះផុងជ្រៅដកជើងពុំរួច :

មមោក នាម

[ម-មោក] momouk

កម្ទេចស្មៅ, ឫសស្មៅឬស្លឹកឈើដែលពុករលួយកកខាប់ទៅជាភក់ក្រាស់ដើរលុយពុំបាន ព្រោះផុងជ្រៅដកជើងពុំរួច :

មមំការ

(ម.ព. មមង្ការ)។

មមំការ នាម

[ម-មំ-កា] momumkar

(ម.ព. មមង្ការ)។

មម៉េះមម៉ោះ

ដែលមិនប្រាកដ, មិនមាំមួន; ដែលចេញអាការៈលេងៗ ដូចជាល្បែងកូនក្មេង :

មម៉េះមម៉ោះ គុ.កិ., គុ.

[ម-ម៉េះ-ម-ម៉ោះ] momehmomaoh

ដែលមិនប្រាកដ, មិនមាំមួន; ដែលចេញអាការៈលេងៗ ដូចជាល្បែងកូនក្មេង :

មយី

ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មាយា ថា មយីមាយា គឺមាយាហួសពេក, មាយាច្រើនបែបច្រើនប្រភេទ; ច្រើននិយាយថា មយីមយា ឬ មយាមយ៉ ក៏តាមទម្លាប់អ្នកប្រើ។

មយី បុព្វបទ

[ម-យី] moyi

ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មាយា ថា មយីមាយា គឺមាយាហួសពេក, មាយាច្រើនបែបច្រើនប្រភេទ; ច្រើននិយាយថា មយីមយា ឬ មយាមយ៉ ក៏តាមទម្លាប់អ្នកប្រើ។

មយូរ

ក្ងោកញី (ពាក្យទាំងនេះសុទ្ធតែសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

មយូរ នាម

[ម-យូ-រៈ] ឬ [មៈ-យូ] moyur

ក្ងោក។

មយូរ នាម

[មៈ-យូ-រៈ-គៈ-តិ] moyur

ដំណើរក្ងោក; ដំណើរដែលមានលំនាំស្រដៀងនឹងក្ងោក។

មយូរ នាម

[មៈ-យូ-រៈ-ស័ប] moyur

សូរសំឡេងក្ងោក; សូរសព្ទស្រដៀងនឹងសំឡេងក្ងោក។

មយូរ នាម

[មៈ-យូ-រ៉ា] moyur

ក្ងោកទាំងឡាយ, ពួកក្ងោក។

មយូរ នាម

[មៈ-យូ-រី] moyur

ក្ងោកញី (ពាក្យទាំងនេះសុទ្ធតែសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

មយូរឆត្រ

សំណុំកន្ទុយក្ងោកដែលចងជាកន្សោមត្រសុំ សម្រាប់កាន់ដើរហែក្នុងពិធីសោក័ន្ត។

មយូរឆត្រ នាម

[មៈ-យូ-រៈ-ឆ័ត] moyurchhatrar

សំណុំកន្ទុយក្ងោកដែលចងជាកន្សោមត្រសុំ សម្រាប់កាន់ដើរហែក្នុងពិធីសោក័ន្ត។

មរ

ភក់ដែលកើតអំពីទឹកត្រាំដើមត្រុំ ព្រមទាំងស្លឹកត្រុំស្រស់ផងឱ្យរលួយហើយកូរឱ្យខះកកមានសម្បុរខ្មៅខៀវទៅជាធ្លះសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់ :

មរ កិរិយាសព្ទ

[ម] mor

ស្លាប់ (សម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងកាព្យដែលកវីត្រូវការប្រើខ្លះ កុំឱ្យខ្វះ ដូចជា) :

មរ នាម

[ម] mor

ភក់ដែលកើតអំពីទឹកត្រាំដើមត្រុំ ព្រមទាំងស្លឹកត្រុំស្រស់ផងឱ្យរលួយហើយកូរឱ្យខះកកមានសម្បុរខ្មៅខៀវទៅជាធ្លះសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់ :

មរកត

ព្រះពុទ្ធរូបមរកតដែលព្រះនាគសេនមហាថេរសាងក្នុងមជ្ឈិមប្រទេសក្នុងកាលខាងដើមនៃសតវត្សទី ៦នៃពុទ្ធសករាជ ...។

មរកត នាម

[មៈ-រ-កត់] morokot

ឈ្មោះកែវឬត្បូងសម្បុរខៀវខ្ចី ឬ បៃតង :

មរកត នាម

[ព្រះ-កែវ-ម-រ-កត់] morokot

ព្រះពុទ្ធរូបមរកតដែលព្រះនាគសេនមហាថេរសាងក្នុងមជ្ឈិមប្រទេសក្នុងកាលខាងដើមនៃសតវត្សទី ៦នៃពុទ្ធសករាជ ...។

មរដក

(ម.ព. មរតក)។

មរដក នាម

[ម-រៈ-ដក់] morodok

(ម.ព. មរតក)។

មរណ នាម

[មៈ-រៈ-ណៈ] moron

(ម.ព. មរណៈ)។

មរណប្បមាណ

(ម.ព. មរណប្រមាណ)។

មរណប្បមាណ នាម

[មៈ-រៈ-ណ័ប-ប៉ៈ-ម៉ាន] meakreaknbabakman≈

(ម.ព. មរណប្រមាណ)។

មរណប្រមាណ

ចំនួនមនុស្សស្លាប់ក្នុងចំណោមប្រជាជនសរុបនៅកន្លែងណាមួយនិងពេលវេលាកំណត់ណាមួយ។

មរណប្រមាណ នាម

[មៈ-រៈ-ណៈ-ប្រ-ម៉ាន] meakreaknakbroman≈

ចំនួនមនុស្សស្លាប់ក្នុងចំណោមប្រជាជនសរុបនៅកន្លែងណាមួយនិងពេលវេលាកំណត់ណាមួយ។

មរណលតា

បញ្ជីមរណភាព។

មរណលតា នាម

[មៈ-រៈ-ណៈ-លៈ-ដា] meakreaknakleakda≈

បញ្ជីមរណភាព។

មរណា

កាលឬវេលាជិតស្លាប់។

មរណា នាម

[មៈ-រៈ-ណា] ឬ [ម-រៈ-នា] morona

សេចក្ដីស្លាប់ (ព.កា.)។

មរណា នាម

[មៈ-រៈ-ណា-ភិ-ប្រាយ] morona

ដំណើរចង់ស្លាប់, ការតាំងចិត្តនឹងសម្លាប់ខ្លួន។

មរណា ន., គុ.

[មៈ-រៈ-ណា-សន់] morona

ការជិតស្លាប់, ដែលជិតស្លាប់ ដែលជិតផុតដង្ហើម។

មន្ទិល នាម

មន្ទីរ នាម

មន្ទីរ នាម

មន្ទីរបាល នាម

មន្ទីរពហុព្យាបាល នាម

មន្ទីរពិសោធ នាម

មន្ទីរសន្តិសុខ នាម

មន្ទីរសម្ភព នាម

មន្ទុរា នាម

មន្ទោទរី នាម

មមង់ នាម

មមង្ការ នាម

មមាច នាម

មមាចត្នោត នាម

មមាចបៃតង នាម

មមាចពព្រុស នាម

មមាញ នាម

មមាញឹក គុ.កិ., គុ.

មមាយ បុព្វបទ

មមាល កិ., គុ.កិ.

មមិងមមាំង កិ., គុ.

មមិចមមៀវ គុ.កិ., គុ.

មមី នាម

មមី គុណនាម

មមី គុណកិរិយា

មមីស នាម ១)

មមីស នាម ២)

មមឹះ គុណកិរិយា

មមឹះ នាម

មមុល កិរិយាសព្ទ

មមើ កិរិយាសព្ទ

មមើក គុ.កិ., គុ.

មមៀរ បុព្វបទ

មមែ នាម

មមៃ គុណកិរិយា

មមោក នាម

មមំការ នាម

មម៉េះមម៉ោះ គុ.កិ., គុ.

មយី បុព្វបទ

មយូរ នាម

មយូរ នាម

មយូរ នាម

មយូរ នាម

មយូរ នាម

មយូរឆត្រ នាម

មរ កិរិយាសព្ទ

មរ នាម

មរកត នាម

មរកត នាម

មរដក នាម

មរណ នាម

មរណប្បមាណ នាម

មរណប្រមាណ នាម

មរណលតា នាម

មរណា នាម

មរណា នាម

មរណា ន., គុ.