វចនានុក្រមខ្មែរ

ដីស្អិត, ដីល្អិតផង់ដែលលាយទឹកទៅស្អិត, ដីឥដ្ឋ។ ដីដែលលាយទឹកឱ្យគ្រាន់តែសើមស្អិតហើយពូតជាដុំ ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតទុកដុសជម្រះកាយក្នុងពេលងូតទឹក (ប្រើតែក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលពុំទាន់មានសប៊ូ) :

មត្តិកា នាម

[ម័ត-តិ-កា-ភ័ន] motteka

ភណ្ឌៈដែលគេធ្វើដោយមត្តិកា។

មត្តិកា នាម

[ម័ត-តិ-កា-ភាច] motteka

ភាជន៍ដែលគេធ្វើដោយមត្តិកា (ភាជន៍ដី) មានក្អម, ឆ្នាំង, ថូ, ចាន ជាដើម។

មត្តេយ្យកា នាម

[ម័ត-តៃ-យ៉ៈ-កា] mtataiyakka≈

(ម.ព. មត្តេយ្យកៈ)។

មត្តេយ្យកៈ នាម

[ម័ត-តៃ-យ៉ៈ-កៈ] motteyyokak

ទ្រព្យសម្បត្តិឬកេរមត៌កខាងមាតា :

មត្តេយ្យដ្ឋាន

កន្លែងឬថ្នាក់បង្រៀនវិជ្ជាថែទាំទារកដល់ម្ដាយដែលមានកូនដំបូង។

មត្តេយ្យដ្ឋាន នាម

[ម័ត-តៃ-យ៉័ត-ឋាន] mtataiytthan≈

កន្លែងឬថ្នាក់បង្រៀនវិជ្ជាថែទាំទារកដល់ម្ដាយដែលមានកូនដំបូង។

មត្តេយ្យសិក្សា នាម

[ម័ត-តៃ-យ៉ៈ-សិក-សា] mtataiyakseksa≈

កម្រិតសិក្សាដំបូងមុនបឋមសិក្សា :

មត្ថកវិទ្យា

វិជ្ជាទស្សន៍ទាយចរិតលក្ខណៈ ឬបញ្ញារបស់មនុស្សតាមរយៈការមើលទម្រង់លលាដ៍ក្បាល។

មត្ថកវិទ្យា នាម

[ម័ត-ថៈ-កៈ-វិត-ទ្យា] mtathakkakvittyea≈

វិជ្ជាទស្សន៍ទាយចរិតលក្ខណៈ ឬបញ្ញារបស់មនុស្សតាមរយៈការមើលទម្រង់លលាដ៍ក្បាល។

មទ្ទរដ្ឋ

ដែនមទ្ទៈឬដែនមទ្រៈ (ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ច្រើនមាននិយាយតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា)។

មទ្ទរដ្ឋ នាម

[ម័ត-ទៈ-រ័ត] mottorodthar

ដែនមទ្ទៈឬដែនមទ្រៈ (ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, ច្រើនមាននិយាយតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា)។

មទ្ររាស្ត្រ នាម

[ម័ត-ទ្រៈ-រាស] mtatreakreas≈

(ម.ព. មទ្ទរដ្ឋ)។

មទ្រី

ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គនៃព្រះបាទមទ្ទរដ្ឋ ត្រូវជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ, ក្នុងវេស្សន្តរជាតក (ព.ពុ.) :

មទ្រី នាម

[ម័ត-ទ្រី] ឬ [មៈ-ទ្រី] motri

ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គនៃព្រះបាទមទ្ទរដ្ឋ ត្រូវជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ, ក្នុងវេស្សន្តរជាតក (ព.ពុ.) :

មទ្រីបាព៌

សង្កាត់, វគ្គ, កណ្ឌ (ទី ៩) ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនិយាយអំពីរឿងព្រះនាងមទ្រី; ច្រើននិយាយជាប់ជាមួយនឹងពាក្យ "កណ្ឌ" ថែមទៀតថា :

មទ្រីបាព៌ នាម

[មៈ-ទ្រី-បា] motrybapr

សង្កាត់, វគ្គ, កណ្ឌ (ទី ៩) ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនិយាយអំពីរឿងព្រះនាងមទ្រី; ច្រើននិយាយជាប់ជាមួយនឹងពាក្យ "កណ្ឌ" ថែមទៀតថា :

មធុ

បាយាសលាយទឹកឃ្មុំផ្សំផង, បាយាសមានរសទឹកឃ្មុំ (បាយាសរបស់នាងសុជាតាក្នុងពុទ្ធប្បវត្តិ)។

មធុ នាម

[មៈ-ធុ] mothu

ទឹកឃ្មុំ, ទឹកផ្អែម។

មធុ នាម

[មៈ-ធុ-ក] mothu

សត្វធ្វើនូវទឹកផ្អែម មានឃ្មុំនិងម្រោមជាដើម :

មធុ នាម

[មៈ-ធុ-បា-យ៉ាស] mothu

បាយាសលាយទឹកឃ្មុំផ្សំផង, បាយាសមានរសទឹកឃ្មុំ (បាយាសរបស់នាងសុជាតាក្នុងពុទ្ធប្បវត្តិ)។

មធុមេហរោគ នាម

[មៈ-ធុ-មេ-ហៈ-រោក] meakthumehakrok≈

(ម.ព. មធុមេហៈ)។

មធុមេហៈ នាម

[មៈ-ធុ-មេ-ហៈ] mothumehak

រោគទឹកមូត្រផ្អែម។

មធុរស នាម a

[មៈ-ធុ-រស់] mothuros

រសទឹកឃ្មុំ; រសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; ទឹកផ្អែម (មានទឹកអំពៅ, ទឹកត្នោតជាដើម) ; ពាក្យពីរោះ។

មធុរស គុណនាម b

[មៈ-ធុ-រស់] mothuros

ដែលមានរសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; ដែលពីរោះ :

ទន្លេដែលធំសម្បើមស្រដៀងនឹងសមុទ្រ តែមានទឹកសាប (ទន្លេសាប; ហៅឱ្យត្រូវតាមរូបសព្ទថា សមុទ្រសាប ព្រោះឥតមានទន្លេណាមួយមានទឹកប្រៃទេ សុទ្ធតែសាបដូចគ្នា គ្រាន់តែធំល្ហល្ហេវដូចសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ គឺទន្លេដូចជាសមុទ្រប៉ុន្តែមានទឹកសាប)។

មធុរោទក នាម

[មៈ-ធុ-រោ-ទក់] mothuroutok

ទន្លេដែលធំសម្បើមស្រដៀងនឹងសមុទ្រ តែមានទឹកសាប (ទន្លេសាប; ហៅឱ្យត្រូវតាមរូបសព្ទថា សមុទ្រសាប ព្រោះឥតមានទន្លេណាមួយមានទឹកប្រៃទេ សុទ្ធតែសាបដូចគ្នា គ្រាន់តែធំល្ហល្ហេវដូចសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ គឺទន្លេដូចជាសមុទ្រប៉ុន្តែមានទឹកសាប)។

មធុរៈ

(ម.ព. មធុរកថា)។

មធុរៈ គុណនាម a

[មៈ-ធុ-រៈ] mothureak

ផ្អែម; ពីរោះ; ឆ្ងាញ់។

មធុរៈ នាម b

[មៈ-ធុ-រៈ] mothureak

រសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; សម្ដីពីរោះ :

មធុរៈ នាម

[មៈ-ធុ-រៈ-កៈ-ថា] mothureak

សម្ដីពីរោះ, ពាក្យពីរោះ។

មធុរៈ នាម

[មៈ-ធុ-រៈ-ភោ-ជន់] mothureak

ភោជនឆ្ងាញ់។

មធុរៈ នាម

[មៈ-ធុ-រៈ-វាត] mothureak

(ម.ព. មធុរកថា)។

មធុវប្បកម្ម

ការចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធុវប្បកម្ម នាម

[មៈ-ធុ-វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ] meakthuvabbakkaam≈

ការចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធុវប្បករ

អ្នកចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធុវប្បករ នាម

[មៈ-ធុ-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ក] meakthuvabbakka≈

អ្នកចិញ្ចឹមឃ្មុំតាមបែបបច្ចេកទេស។

មធូរ

(ម.ព. មធុរៈ)។

មធូរ គុណនាម

[មៈ-ធូ] meakthu≈

(ម.ព. មធុរៈ)។

មធ្យម

យ៉ាងកណ្ដាល :

មធ្យម គុណនាម

[មៈ-ធ្យំ] mothyom

យ៉ាងកណ្ដាល :

មធ្យមភាគ

ចំនួនមធ្យម អត្រាផលធៀបរវាងពិន្ទុសរុបនិងចំនួនមុខវិជ្ជា ផលធៀបរវាងផលបូកសរុបនឹងចំនួនធាតុ :

មធ្យមភាគ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-ភាក] meakthyummeakpheak≈

ចំនួនមធ្យម អត្រាផលធៀបរវាងពិន្ទុសរុបនិងចំនួនមុខវិជ្ជា ផលធៀបរវាងផលបូកសរុបនឹងចំនួនធាតុ :

មធ្យមសិក្សា

កម្រិតសិក្សាចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យដល់វិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សា នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា] meakthyummeakseksa≈

កម្រិតសិក្សាចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យដល់វិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សាបត្រ

កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា-ប័ត] meakthyummeakseksabta≈

សញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ (ប្រព័ន្ធអប់រំជំនាន់មុន) :

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា-ទុ-តិ-យ៉ៈ-ភូម] meakthyummeakseksatuteyakphum≈

កម្រិតសិក្សាចំណេះទូទៅនៅវិទ្យាល័យ។

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

[មៈ-ធ្យំ-មៈ-សិក-សា-ប៉ៈ-ថំ-ម៉ៈ-ភូម] meakthyummeakseksabakthammakphum≈

កម្រិតអប់រំចំណេះទូទៅនៅអនុវិទ្យាល័យ។

មធ្យោបាយ

ឧបាយជាកណ្ដាល, ដំណើរទំនងដ៏ល្មមសមគួរសម្រាប់ធ្វើកិច្ចការឱ្យបានសម្រេចតាមបំណង :

មធ្យោបាយ នាម

[ម័ត-ធ្យោ-បាយ] mothyoubay

ឧបាយជាកណ្ដាល, ដំណើរទំនងដ៏ល្មមសមគួរសម្រាប់ធ្វើកិច្ចការឱ្យបានសម្រេចតាមបំណង :

មធ្យ័ត

ប្រយ័ត្នប្រយែង, យកចិត្តទុកដាក់, មាំមួន, ប្រាកដប្រជា :

មធ្យ័ត គុណនាម ១)

[ម័ត-ធ្យ័ត] ឬ [ម័ត-ថ្យ័ត] mothyatt

ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្ថានជាកណ្ដាល, ដែលតាំងនៅក្នុងកណ្ដាល, ជាកណ្ដាល, យ៉ាងកណ្ដាល :

មធ្យ័ត គុណកិរិយា ២)

[ម័ត-ធ្យ័ត] ឬ [ម័ត-ថ្យ័ត] mothyatt

ប្រយ័ត្នប្រយែង, យកចិត្តទុកដាក់, មាំមួន, ប្រាកដប្រជា :

មន

ជាតិមនុស្សដែលកើតនៅក្នុងដែននោះក៏ហៅថា មន, មានអក្សរនិងភាសាស្រដៀងនឹងខ្មែរដោយច្រើន :

មន នាម

[មន] mon

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ គេដាំយកស្លឹកប្រើជាចំណីដង្កូវនាងធ្វើសូត្រ; មាន ២ប្រភេទគឺ មនតូច មនដើមតូចៗ ស្លឹកតូច; មនធំ មនដើមធំ ស្លឹកធំៗ ដាំតែម្ដងរស់នៅបានយូរឆ្នាំ។

មន នាម a

[មន] mon

ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន នៅជាខាងត្បូងជាប់គ្នានឹងដែនភូមា, រួមចូលក្នុងប្រទេសភូមាជាយូរហើយ :

មន នាម b

[មន] mon

ជាតិមនុស្សដែលកើតនៅក្នុងដែននោះក៏ហៅថា មន, មានអក្សរនិងភាសាស្រដៀងនឹងខ្មែរដោយច្រើន :

មនសិការ

ឧបាយដែលកំណត់ក្នុងចិត្ត។

មនសិការ នាម

[មៈ-នៈ-សិ-កា-រ៉ៈ] ឬ [មៈ-នៈ-សិ-កា] monosekar

ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត, ការកំណត់ទុកក្នុងចិត្ត, ដំណើរយកចិត្តទុកដាក់ :

មនសិការ នាម

[មៈ-នៈ-សិ-កា-រ៉ោ-បាយ] monosekar

ឧបាយដែលកំណត់ក្នុងចិត្ត។

មនស្ការ

ដំណើរតាំងចិត្ត, ការផ្គងចិត្ត :

មនស្ការ នាម

[មៈ-ន័ស-ស្កា] monaskar

ដំណើរតាំងចិត្ត, ការផ្គងចិត្ត :

មនាបៈ

សំឡេងជាទីពេញចិត្ត, សូរសព្ទពីរោះ។

មនាបៈ គុណនាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ] moneabak

ដែលជាទីពេញចិត្ត :

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-កៈ-ថា] moneabak

សម្ដីជាទីពេញចិត្ត, សម្ដីពីរោះគួរឱ្យពេញចិត្ត; សម្ដីដែលបំភ្លឺឱ្យយល់ផ្លូវសុចរិត។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-ភ័ន] moneabak

របស់ដែលជាទីពេញចិត្ត, ទ្រព្យសំឡាញ់។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-វ័ត-ថុ] moneabak

វត្ថុជាទីពេញចិត្ត។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-វា-ចា] moneabak

(ម.ព. មនាបកថា)។

មនាបៈ នាម

[មៈ-នា-ប៉ៈ-ស័ប] moneabak

សំឡេងជាទីពេញចិត្ត, សូរសព្ទពីរោះ។

មនិល

(ម.ព. ម្និល)។

មនិល នាម

[មៈ-និល] meaknil≈

(ម.ព. ម្និល)។

មនុ

ព្រះនាមនៃព្រហ្មដែលជាអ្នកបង្កើតសត្វលោក ឬនាមរបស់បុរសដែលជាបិតាដើមរបស់ពួកមនុស្សក្នុងបឋមកប្ប (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

មនុ នាម ១)

[មៈ-នុ] monu

ព្រះនាមប្រថមក្សត្រិយ៍ក្នុងខាងដើមភទ្រកល្ប គឺព្រះនាមក្សត្រិយ៍មួយអង្គដែលពួកមនុស្សព្រមគ្នាសន្មតឱ្យធ្វើជាស្ដេចមុនដំបូងបំផុត ក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្បនេះ, ហៅថា ព្រះបាទមនុ ឬហៅថា មហាសម្មតរាជ ក៏បាន (តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា)។

មនុ នាម ២)

[មៈ-នុ] monu

ព្រះនាមនៃព្រហ្មដែលជាអ្នកបង្កើតសត្វលោក ឬនាមរបស់បុរសដែលជាបិតាដើមរបស់ពួកមនុស្សក្នុងបឋមកប្ប (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

មនុជទេស្សន៍

ការស្អប់មនុស្សជាតិ ការស្អប់ខ្ពើមសង្គម ការមិនចូលចិត្ត ការមិនទុកចិត្តមនុស្សដូចគ្នា ការរើសអើងមនុស្សដូចគ្នា។

មនុជទេស្សន៍ នាម

[មៈ-នុ-ជៈ-ទេស] meaknucheaktes≈

ការស្អប់មនុស្សជាតិ ការស្អប់ខ្ពើមសង្គម ការមិនចូលចិត្ត ការមិនទុកចិត្តមនុស្សដូចគ្នា ការរើសអើងមនុស្សដូចគ្នា។

មនុជទេស្សិក

អ្នកឬជនដែលស្អប់ខ្ពើមនុស្សដូចគ្នា, ដែលស្អប់ខ្ពើមមនុស្សដូចគ្នា។

មនុជទេស្សិក ន., គុ.

[មៈ-នុ-ជៈ-ទេស-សិក] meaknucheaktessek≈

អ្នកឬជនដែលស្អប់ខ្ពើមនុស្សដូចគ្នា, ដែលស្អប់ខ្ពើមមនុស្សដូចគ្នា។

មតី គុណនាម

មត់ កិរិយាសព្ទ

មត៌ក នាម

មត្តញ្ញុតា នាម

មត្តញ្ញូ នាម

មត្តិកា នាម

មត្តិកា នាម

មត្តិកា នាម

មត្តេយ្យកា នាម

មត្តេយ្យកៈ នាម

មត្តេយ្យដ្ឋាន នាម

មត្តេយ្យសិក្សា នាម

មត្ថកវិទ្យា នាម

មត្លិក នាម

មត្លឹក នាម

មទ្ទរដ្ឋ នាម

មទ្ររាស្ត្រ នាម

មទ្រី នាម

មទ្រីបាព៌ នាម

មធុ នាម

មធុ នាម

មធុ នាម

មធុមេហរោគ នាម

មធុមេហៈ នាម

មធុរស នាម a

មធុរស គុណនាម b

មធុរោទក នាម

មធុរៈ គុណនាម a

មធុរៈ នាម b

មធុរៈ នាម

មធុរៈ នាម

មធុរៈ នាម

មធុវប្បកម្ម នាម

មធុវប្បករ នាម

មធូរ គុណនាម

មធ្យម គុណនាម

មធ្យមភាគ នាម

មធ្យមសិក្សា នាម

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

មធ្យមសិក្សាបត្រ នាម

មធ្យោបាយ នាម

មធ្យ័ត គុណនាម ១)

មធ្យ័ត គុណកិរិយា ២)

មន នាម

មន នាម a

មន នាម b

មនសិការ នាម

មនសិការ នាម

មនស្ការ នាម

មនាបៈ គុណនាម

មនាបៈ នាម

មនាបៈ នាម

មនាបៈ នាម

មនាបៈ នាម

មនាបៈ នាម

មនិល នាម

មនុ នាម ១)

មនុ នាម ២)

មនុជទេស្សន៍ នាម

មនុជទេស្សិក ន., គុ.