វចនានុក្រមខ្មែរ

ភ្លែមៗ គុណកិរិយា

[ភ្លែម-ភ្លែម] phleaem

អំពីអាការៈដែលលៀនអណ្ដាតលិទ្ធខ្វៃៗ :

ភ្លែល

ធ្លែល :

ភ្លែល គុណកិរិយា

[ភ្លែល] phleael

ធ្លែល :

ភ្លោះ

ដេរសំពត់ពីរផ្ទាំងភ្ជាប់គ្នា :

ភ្លោះ គុណនាម ១)

[ភ្លោះ] plous

ដែលកើតចេញមកមួយគូ :

ភ្លោះ គុណនាម ២)

[ភ្លោះ] plous

ដែលព្រែកគ្នាឬជាប់គ្នាមួយគូ :

ភ្លោះ កិរិយាសព្ទ

[ភ្លោះ] plous

ដេរសំពត់ពីរផ្ទាំងភ្ជាប់គ្នា :

ភ្លៅ

ស្នូលមូលស៊កក្នុងដុំសម្រាប់ឱ្យដុំវិល :

ភ្លៅ នាម

[ភ្លៅ] phlov

ប៉ែកជើងពីត្រឹមខាងលើជង្គង់ឡើងមកដល់ក្រលៀន។

ភ្លៅ នាម

[ភ្លៅ] phlov

ស្នូលមូលស៊កក្នុងដុំសម្រាប់ឱ្យដុំវិល :

ភ្លៅកង្កែប

ឈ្មោះស្មៅអណ្ដែតទឹកមួយប្រភេទ ដើមមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្លៅកង្កែប ច្រើនដុះអាស្រ័យនឹងត្រឹប ឬបឿន, ប្រើការធ្វើអន្លក់បាន។

ភ្លៅកង្កែប នាម

[ភ្លៅ-កង់-កែប] phlovkongkeaeb

ឈ្មោះស្មៅអណ្ដែតទឹកមួយប្រភេទ ដើមមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្លៅកង្កែប ច្រើនដុះអាស្រ័យនឹងត្រឹប ឬបឿន, ប្រើការធ្វើអន្លក់បាន។

ភ្លៅក្ងោក

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមមូលៗ សាច់ស្វិត បែបភាពជាពួកប្រទាល, ប្រើការធ្វើជាបន្លែបាន, គេហៅថា ដើមភ្លៅក្ងោក។

ភ្លៅក្ងោក នាម

[ភ្លៅ-ក្ងោក] phlovkngaok

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមមូលៗ សាច់ស្វិត បែបភាពជាពួកប្រទាល, ប្រើការធ្វើជាបន្លែបាន, គេហៅថា ដើមភ្លៅក្ងោក។

ភ្លៅនាង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ។

ភ្លៅនាង នាម

[ភ្លៅ-នាង] phlovneang

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ។

ភ្លៅមាន់

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទដែលមានស្លឹកឆែកជា៥ដើម ទងស្លឹក ផ្កា ផ្លែ មានរោម។ ប្រើជាឱសថព្យាបាលជំងឺចុះខ្សោយអស់កម្លាំង វិលមុខធីងធោង ក្អក គ្រុនក្ដៅ សម្រួលឱ្យស្ត្រីមានរដូវទៀងទាត់។

ភ្លៅមាន់ នាម

[ភ្លៅ-មាន់] phlovmean≈

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទដែលមានស្លឹកឆែកជា៥ដើម ទងស្លឹក ផ្កា ផ្លែ មានរោម។ ប្រើជាឱសថព្យាបាលជំងឺចុះខ្សោយអស់កម្លាំង វិលមុខធីងធោង ក្អក គ្រុនក្ដៅ សម្រួលឱ្យស្ត្រីមានរដូវទៀងទាត់។

ភ្សាំ

ធ្វើឱ្យស៊ាំ, ឱ្យថ្នឹក :

ភ្សាំ កិរិយាសព្ទ

[ភ្សាំ] phsoam

ធ្វើឱ្យស៊ាំ, ឱ្យថ្នឹក :

ម នាម

[ម] mo≈

តួព្យញ្ជនៈទី២៥នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [m] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។

មក កិរិយាសព្ទ

[មក] mor

ឃ្លាតពីទីខាងនាយអាយ, ឃ្លាតពីទីនោះ ចូលដល់ទីនេះ, វិលត្រឡប់វិញ :

មករ នាម

[មៈ-ក] mokor

ឈ្មោះត្រីសមុទ្រមួយប្រភេទ មានខ្លួនធំ ក្បាលខ្លីក្រមុប ធ្មេញនឹងចង្កូមស្ញាញគួរស្បើម (មានតំណាលក្នុងរឿងរ៉ាវពីព្រេងនាយ) ; ខ្មែរហៅសំដៅ ត្រីថ្ករ ក៏មាន, ច្រើននិយាយថា ឆ្លាមមករ។

មករន្ទ

រសនៃផ្កា, ទឹកដមផ្កា; ទឹកឃ្មុំ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

មករន្ទ នាម

[មៈ-កៈ-រ៉ន់] mokorontor

រសនៃផ្កា, ទឹកដមផ្កា; ទឹកឃ្មុំ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

មកររាសី

(ម.ព. មករៈ)។

មកររាសី នាម

[មៈ-កៈ-រ៉ៈ-រា-សី] meakkakrakreasei≈

(ម.ព. មករៈ)។

មករា

ឈ្មោះខែទី ១តាមសុរិយគតិមាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបមករ។

មករា នាម

[មៈ-កៈ-រ៉ា] meakara

ឈ្មោះខែទី ១តាមសុរិយគតិមាន ៣១ថ្ងៃ និងរាសីរូបមករ។

មករៈ

មករឬរាសីមករ គឺឈ្មោះខែទី ១០នៃសុរិយគតិ, មានថ្ងៃ ៣១:

មករៈ នាម

[មៈ-កៈ-រ៉ៈ] mokareak

មករឬរាសីមករ គឺឈ្មោះខែទី ១០នៃសុរិយគតិ, មានថ្ងៃ ៣១:

មកា

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកស្រដៀងនឹងរាជឆ្ពឹសឬរាជព្រឹក្ស :

មកា នាម

[មៈ-កា] moka

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកស្រដៀងនឹងរាជឆ្ពឹសឬរាជព្រឹក្ស :

មការន្ត

ឈ្មោះនិគ្គហិតដែលពោលឮសូរសំឡេងជាអក្សរ ម ប្រកបខាងចុង (អ័ម, អាម) ដូចជា កំ, តំ (ក័ម, ត័ម) កាំ, ចាំ (ក័ម, ច័ម ឬ កាម, ចាម) ជាដើម។

មការន្ត នាម

[មៈ-កា-រ៉ន់-តៈ] ឬ [មៈ-កា-រ៉ន់] mokaron

ឈ្មោះនិគ្គហិតដែលពោលឮសូរសំឡេងជាអក្សរ ម ប្រកបខាងចុង (អ័ម, អាម) ដូចជា កំ, តំ (ក័ម, ត័ម) កាំ, ចាំ (ក័ម, ច័ម ឬ កាម, ចាម) ជាដើម។

មកុដ

គ្រឿងប្រដាប់ធ្វើដោយមាសសុទ្ធ មានរាងក្រឡូម មានកំពូល រំលេចដោយក្បាច់រចនាដ៏វិចិត្រ ដាំត្បូង សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យទ្រង់ពាក់ព្រះសិរ, រាប់បញ្ចូលក្នុងរាជកកុធភណ្ឌ :

មកុដ នាម

[មៈ-កុត] mokod

គ្រឿងប្រដាប់ធ្វើដោយមាសសុទ្ធ មានរាងក្រឡូម មានកំពូល រំលេចដោយក្បាច់រចនាដ៏វិចិត្រ ដាំត្បូង សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យទ្រង់ពាក់ព្រះសិរ, រាប់បញ្ចូលក្នុងរាជកកុធភណ្ឌ :

មក៍ កិរិយាសព្ទ

[ម] mo≈

(ម.ព. ម៏)។

មក្ខជន

ជនអ្នកលុបគុណគេ, មនុស្សរមិលគុណ :

មក្ខជន នាម

[មាក់-ខៈ-ជន់] mokkhochon

ជនអ្នកលុបគុណគេ, មនុស្សរមិលគុណ :

មក្លាំ

ឈ្មោះសំពត់អន្លូញសូត្រមួយប្រភេទ ស្ត្រីខ្មែរត្បាញចាក់ជាក្រឡាល្អិតៗ លាយព័ណ៌ក្រហមនិងខ្មៅឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់អង្ក្រេមអង្ក្រមទុំ :

មក្លាំ នាម

[មៈ-ក្លាំ] moklam

ឈ្មោះសំពត់អន្លូញសូត្រមួយប្រភេទ ស្ត្រីខ្មែរត្បាញចាក់ជាក្រឡាល្អិតៗ លាយព័ណ៌ក្រហមនិងខ្មៅឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់អង្ក្រេមអង្ក្រមទុំ :

មក្លឿ

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់សំពត់យកព័ណ៌ខ្មៅ; ខ្លឹមមានសម្បុរខ្មៅ សាច់រឹងប្រើធ្វើជាការឈើរាយរងបាន :

មក្លឿ នាម

[មៈ-ក្លឿ] mokloea

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់សំពត់យកព័ណ៌ខ្មៅ; ខ្លឹមមានសម្បុរខ្មៅ សាច់រឹងប្រើធ្វើជាការឈើរាយរងបាន :

មគធពាក្យ

សម្ដីអ្នកមគធៈ, សម្ដីរបស់ជនជាតិមគធៈ។

មគធពាក្យ នាម

[មៈ-គៈ-ធៈ-ពាក] mokothopeakyor

សម្ដីអ្នកមគធៈ, សម្ដីរបស់ជនជាតិមគធៈ។

មគធភាសា

ភាសាអ្នកមគធៈ។ មគធភាសានេះចែកជា ២យ៉ាង គឺ ទេសិយា ភាសាសម្រាប់និយាយស្ដីជាប្រក្រតី របស់អ្នកប្រទេសមគធៈ គឺសម្ដីសម្រាប់ស្រុក; តន្តី ឬ តន្តីភាសា សម្ដីដែលមានរបៀបទៀងទាត់តាមដំណើរវេយ្យាករណ៍, ជាភាសាសម្រាប់ប្រើតែក្នុងគម្ពីរក្បួនច្បាប់, លុះតែហាត់រៀនឱ្យចេះវេយ្យាករណ៍ ទើបអាចដឹងសេ

មគធភាសា នាម

[មៈ-គៈ-ធៈ-ភា-សា] mokothopheasa

ភាសាអ្នកមគធៈ។ មគធភាសានេះចែកជា ២យ៉ាង គឺ ទេសិយា ភាសាសម្រាប់និយាយស្ដីជាប្រក្រតី របស់អ្នកប្រទេសមគធៈ គឺសម្ដីសម្រាប់ស្រុក; តន្តី ឬ តន្តីភាសា សម្ដីដែលមានរបៀបទៀងទាត់តាមដំណើរវេយ្យាករណ៍, ជាភាសាសម្រាប់ប្រើតែក្នុងគម្ពីរក្បួនច្បាប់, លុះតែហាត់រៀនឱ្យចេះវេយ្យាករណ៍ ទើបអាចដឹងសេ

មគធរដ្ឋ

ដែនមគធៈ, ប្រទេសមគធៈ។

មគធរដ្ឋ នាម

[មៈ-គៈ-ធៈ-រ័ត] mokothorodthor

ដែនមគធៈ, ប្រទេសមគធៈ។

មគធរាជ

ព្រះរាជាក្នុងដែនមគធៈក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាពីសម័យពុទ្ធកាល មានក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះជារាជធានី។

មគធរាជ នាម

[មៈ-គៈ-ធៈ-រាច] meakkeaktheakreach≈

ព្រះរាជាក្នុងដែនមគធៈក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាពីសម័យពុទ្ធកាល មានក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះជារាជធានី។

មគធរាស្ត្រ

(ម.ព. មគធរដ្ឋ)។

មគធរាស្ត្រ នាម

[មៈ-គៈ-ធៈ-រាស] meakkeaktheakreas≈

(ម.ព. មគធរដ្ឋ)។

មគធៈ

ភាសារបស់ពួកជនជាតិនោះហៅថា មគធពាក្យ, មគធភាសា ឬ មាគធិកា, មាគធី, មាគធីភាសា "សម្ដីអ្នកមគធៈ"។

មគធៈ នាម a

[មៈ-គៈ-ធៈ] mokotheak

ឈ្មោះដែនធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ពីក្នុងពុទ្ធកាល, មានក្រុងរាជគ្រឹះជារាជធានី លុះតបន្ទាប់មក មានក្រុងបាដលិបុត្រ ជារាជធានី; ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ សំដៅត្រង់ប្រទេសឥណ្ឌាដែលហៅថា ប៊ិហារ (ពិហារ) ជាដែន មគធៈ ក្នុងសម័យបុរាណ។

មគធៈ នាម b

[មៈ-គៈ-ធៈ] mokotheak

ជាតិមនុស្សអ្នកដែននោះក៏ហៅថា មគធៈ ដែរ :

មគធៈ នាម c

[មៈ-គៈ-ធៈ] mokotheak

ភាសារបស់ពួកជនជាតិនោះហៅថា មគធពាក្យ, មគធភាសា ឬ មាគធិកា, មាគធី, មាគធីភាសា "សម្ដីអ្នកមគធៈ"។

មគ្គ

ពាក្យសម្រាប់ហៅលោកុត្តរធម៌ដែលចែកជាមគ្គ ៤មានសោតាបត្តិមគ្គជាដើម មានអរហត្តមគ្គជាទីបំផុតនិងផល ៤មានសោតាបត្តិផលជាដើម មានអរហត្តផលជាទីបំផុត (ព.ពុ.)។

មគ្គ នាម

[ម័ក] mokk

ផ្លូវ; ផ្លូវប្រតិបត្តិ; លំអាន; ទ្វារ ...។

មគ្គ នាម

[ទ្វា-ម័ក] mokk

ទ្វារដែលជាផ្លូវបន្ទោឧច្ចារៈ ឬបស្សាវៈ។

មគ្គ នាម

[ម័ក-គៈ-ចិត] mokk

ចិត្តដែលប្រកបដោយលោកុត្តរមគ្គ (ព.ពុ.)។

មគ្គ នាម

[ម័ក-គ័ញ-ញាន] mokk

ប្រាជ្ញាដែលឃើញអរិយមគ្គ (ព.ពុ.)។

មគ្គ នាម

[ម័ក-ផល់] mokk

ពាក្យសម្រាប់ហៅលោកុត្តរធម៌ដែលចែកជាមគ្គ ៤មានសោតាបត្តិមគ្គជាដើម មានអរហត្តមគ្គជាទីបំផុតនិងផល ៤មានសោតាបត្តិផលជាដើម មានអរហត្តផលជាទីបំផុត (ព.ពុ.)។

មគ្គទេសក៍

អ្នកសម្ដែងផ្លូវ គឺអ្នកនាំផ្លូវ :

មគ្គទេសក៍ នាម

[ម័ក-គៈ-ទេស] mokkotesok

អ្នកសម្ដែងផ្លូវ គឺអ្នកនាំផ្លូវ :

មគ្គទេសិកា

(ម.ព. មគ្គទេសក៍)។

មគ្គទេសិកា នាម

[ម័ក-គៈ-ទេ-សិ-កា] mkakeakteseka≈

(ម.ព. មគ្គទេសក៍)។

មគ្គនកម្ម

ការជ្រើសរើស, ការរើសសម្រាំង; ការស្វែង :

មគ្គនកម្ម នាម

[ម័ក-គៈ-នៈ-កាំ] mokkonokamm

ការជ្រើសរើស, ការរើសសម្រាំង; ការស្វែង :

មគ្គនាយក

អ្នកនាំផ្លូវ; អ្នកដឹកនាំ, អ្នកប្រាប់ផ្លូវល្អផ្លូវអាក្រក់ ឬផ្លូវខុសផ្លូវត្រូវ។

មគ្គនាយក នាម

[ម័ក-គៈ-នា-យក់] mokkoneayok

អ្នកនាំផ្លូវ; អ្នកដឹកនាំ, អ្នកប្រាប់ផ្លូវល្អផ្លូវអាក្រក់ ឬផ្លូវខុសផ្លូវត្រូវ។

មគ្គនាយិកា

(ម.ព. មគ្គនាយក)។

មគ្គនាយិកា នាម

[ម័ក-គៈ-នា-យិ-កា] mkakeakneayika≈

(ម.ព. មគ្គនាយក)។

មគ្គុទ្ទេសក៍

(ម.ព. មគ្គទេសក៍)។

មគ្គុទ្ទេសក៍ នាម

[ម័ក-គុត-ទេស] mkakuttes≈

(ម.ព. មគ្គទេសក៍)។

មគ្គុទ្ទេសភាព

ភាពជាអ្នកដឹកនាំ :

មគ្គុទ្ទេសភាព នាម

[ម័ក-គុត-ទេស-ភាប] mkakuttespheab≈

ភាពជាអ្នកដឹកនាំ :

មគ្គុទ្ទេសិកា

(ម.ព. មគ្គទេសក៍)។

មគ្គុទ្ទេសិកា នាម

[ម័ក-គុត-ទេ-សិ-កា] mkakutteseka≈

(ម.ព. មគ្គទេសក៍)។

មឃវា

(ម.ព. មឃវ័ត)។

មឃវា នាម

[មៈ-ឃៈ-វា] mokhovea

(ម.ព. មឃវ័ត)។

មឃវាន

(ម.ព. មឃវ័ត)។

មឃវាន នាម

[មៈ-ឃៈ-វាន] meakkheakvean≈

(ម.ព. មឃវ័ត)។

មឃវ័ត

ព្រះឥន្ទ្រ។

មឃវ័ត នាម

[មៈ-ឃៈ-វ័ត] mokhovoat

ព្រះឥន្ទ្រ។

មឃវ័ន

(ម.ព. មឃវ័ត)។

មឃវ័ន នាម

[មៈ-ឃៈ-វ័ន] meakkheakvno≈

(ម.ព. មឃវ័ត)។

មឃៈមាណព

ឈ្មោះមាណពមួយរូបក្នុងរឿងពុទ្ធសាសនា បានបំពេញវគ្គបទ ៧យ៉ាង ដើម្បីបានកើតជា ព្រះឥន្ទ តាមរឿងជាតកដំណាលថា មឃមាណពនេះ មានប្រពន្ធ ៤នាក់គឺ នាងសុជាត, សុនន្ទា, សុចិត្រា, សុធម្មា។

មឃៈមាណព នាម

[មៈ-ឃៈ-មា-នប់] meakkheakmeanba≈

ឈ្មោះមាណពមួយរូបក្នុងរឿងពុទ្ធសាសនា បានបំពេញវគ្គបទ ៧យ៉ាង ដើម្បីបានកើតជា ព្រះឥន្ទ តាមរឿងជាតកដំណាលថា មឃមាណពនេះ មានប្រពន្ធ ៤នាក់គឺ នាងសុជាត, សុនន្ទា, សុចិត្រា, សុធម្មា។

មង

សរសៃឆ្មារដែលពីងពាងបញ្ចេញពីគូទ ហើយព័ទ្ធត្រដាងប្រទាក់ជាក្រឡាដូចសំណាញ់ សម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វល្អិតមានរុយជាដើម យកធ្វើជាចំណីរបស់វា។

មង នាម

[មង] mong

ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានក្រឡាដូចសំណាញ់ មានខ្សែរនងវែងចងកំសួលបណ្ដែតបង្ហែរង្វើលៗសម្រាប់ដាក់ក្នុងទឹកជ្រៅឱ្យជាប់ត្រី។

មង នាម

[មង-ពីង-ពាង] mong

សរសៃឆ្មារដែលពីងពាងបញ្ចេញពីគូទ ហើយព័ទ្ធត្រដាងប្រទាក់ជាក្រឡាដូចសំណាញ់ សម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វល្អិតមានរុយជាដើម យកធ្វើជាចំណីរបស់វា។

មង្កុភាព

ភាពជាអ្នកខ្មូរមុខឬមូរមុខ, ការឱនមុខជ្រប់ដោយអៀនខ្មាស, ដំណើរអឹមអៀមអៀនប្រៀន, ដំណើរមិនអង់អាច :

មង្កុភាព នាម

[ម័ង-កុ-ភាប] mongkupheap

ភាពជាអ្នកខ្មូរមុខឬមូរមុខ, ការឱនមុខជ្រប់ដោយអៀនខ្មាស, ដំណើរអឹមអៀមអៀនប្រៀន, ដំណើរមិនអង់អាច :

មង្កុភូត

ដែលមានមង្កុភាព :

មង្កុភូត គុណនាម

[ម័ង-កុ-ភូត] mongkuphut

ដែលមានមង្កុភាព :

មង្កុភូតា

(ម.ព. មង្កុភូត)។

មង្កុភូតា គុណនាម

[ម័ង-កុ-ភូ-តា] mngokophuta≈

(ម.ព. មង្កុភូត)។

មង្គល

ការស្រោចទឹកជាមង្គល, ការស្រោចទឹកឱ្យមានមង្គល។