វចនានុក្រមខ្មែរ

ផ្អោះ គុណនាម

[ផ្អោះ] phaaoh

ដែលសោះ, សោះកក្រោះ ឥតរសជាតិ :

ព នាម

[ព] po≈

តួព្យញ្ជនៈទី២៣នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [p] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។

ព កិរិយាសព្ទ ១)

[ព] po≈

លើកដាក់លើចង្កេះកៀកនឹងដៃ ឈរឬដើរ :

ព កិរិយាសព្ទ ២)

[ព] po≈

ទទួលរងធ្វើកិច្ចការរបស់អ្នកដទៃឱ្យនៅលើខ្លួនទាំងអស់; ទទួលរ៉ាប់រងទុក្ខលំបាកជាងគេឬជាជំនួសអ្នកដទៃ :

ព កិរិយាសព្ទ

[ព-ផែន-ដី] pophaendei≈

(ព.ប្រ.) រក្សាផែនដី គឺគ្រប់គ្រងរក្សាអាណាចក្រនីមួយៗ។

ព កិរិយាសព្ទ

[ព-ពោះ] popoeah≈

មានផ្ទៃពោះ (ផើម)។

ពក

ឈ្មោះឫស្សីពួកមួយ មានប្រហោងសាច់ស្ដើងរឹងស្រួយ សម្បុរខាងក្រៅរលោង សម្រាប់ប្រើការផ្សេងៗមានធ្វើត្រល់, ប៉ី, ខ្លុយជាដើម :

ពក នាម ១)

[ពក] pok

សាច់ដែលដុះជាដុំខ្ពស់ជាងសាច់ប្រក្រតី :

ពក នាម ២)

[ពក] pok

សាច់រុក្ខជាតិ ឬ លតាជាតិដែលដុះជាកំពូកខ្ពស់ជាងសាច់ប្រក្រតី :

ពក នាម ៣)

[ពក] pok

ឈ្មោះដំបៅមួយប្រភេទចេញជាពកបែកគគុះគគុល មិនងាយនឹងថែរក្សាឱ្យសះជា :

ពក កិរិយាសព្ទ

[ពក] pok

កកើតជាពក (ជានាមកិរិយា)។

ពក នាម

[ពក] pok

ឈ្មោះឫស្សីពួកមួយ មានប្រហោងសាច់ស្ដើងរឹងស្រួយ សម្បុរខាងក្រៅរលោង សម្រាប់ប្រើការផ្សេងៗមានធ្វើត្រល់, ប៉ី, ខ្លុយជាដើម :

ពកក

ជំងឺដែលសម្គាល់ដោយការរីកធំ ឬមានដុំពកនៃក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនៅនឹងក ដោយសារក្រពេញនេះផលិតអ័រម៉ូនតិចពេកឬច្រើនពេក ហើយជាធម្មតា ច្រើនតែបណ្ដាលមកពីកង្វះជាតិអ៊ីយ៉ូតនៅក្នុងចំណីអាហារ :

ពកក នាម

[ពក-ក] pkaka≈

ជំងឺដែលសម្គាល់ដោយការរីកធំ ឬមានដុំពកនៃក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនៅនឹងក ដោយសារក្រពេញនេះផលិតអ័រម៉ូនតិចពេកឬច្រើនពេក ហើយជាធម្មតា ច្រើនតែបណ្ដាលមកពីកង្វះជាតិអ៊ីយ៉ូតនៅក្នុងចំណីអាហារ :

ពកឆ្អឹង

ជំងឺមួយប្រភេទដែលមានអាការៈពីរយ៉ាង ទី១គឺ អាការៈរីកលូតលាស់ខុសប្រក្រតីរបស់ជាលិកាឆ្អឹងពេញវ័យដែលវិវត្តយឺតៗនៅនឹងកន្លែងបង្កបានជាកំពកនៃឆ្អឹង។ ទី២គឺ អាការៈជាដុំពកមានលក្ខណៈជាឆ្អឹងដែលកកើតឡើងនៅកន្លែងប៉ះទង្គិចញឹកញាប់នៃជាលិកាទន់របស់សព៌ាង្គកាយ :

ពកឆ្អឹង នាម

[ពក-ឆ្អឹង] pkachhaoeng≈

ជំងឺមួយប្រភេទដែលមានអាការៈពីរយ៉ាង ទី១គឺ អាការៈរីកលូតលាស់ខុសប្រក្រតីរបស់ជាលិកាឆ្អឹងពេញវ័យដែលវិវត្តយឺតៗនៅនឹងកន្លែងបង្កបានជាកំពកនៃឆ្អឹង។ ទី២គឺ អាការៈជាដុំពកមានលក្ខណៈជាឆ្អឹងដែលកកើតឡើងនៅកន្លែងប៉ះទង្គិចញឹកញាប់នៃជាលិកាទន់របស់សព៌ាង្គកាយ :

ពកសាច់ដុំ

ដុំពកស្លូតកើតឡើងពីជាលិកាសាច់ដុំមិនប្រក្រតី។

ពកសាច់ដុំ នាម

[ពក-សាច់-ដុំ] pkasachdoam≈

ដុំពកស្លូតកើតឡើងពីជាលិកាសាច់ដុំមិនប្រក្រតី។

ពកស្លា

សាច់ដែលពករម៉ិងរម៉ង់រឹងៗ នៅកែងដៃឬកែងជើង មានសណ្ឋាននិងទំហំស្រដៀងនឹងផ្លែស្លាហៅថា ពកស្លា។

ពកស្លា នាម

[ពក-ស្លា] pkaslea≈

សាច់ដែលពករម៉ិងរម៉ង់រឹងៗ នៅកែងដៃឬកែងជើង មានសណ្ឋាននិងទំហំស្រដៀងនឹងផ្លែស្លាហៅថា ពកស្លា។

ពង កិរិយាសព្ទ

[ពង] pong

(នាមកិរិយា) ដោរពង់ឡើង, ប៉ោងស្តុលឡើង ដោយចំហាយក្ដៅ, ដោយរលាកភ្លើង ឬដោយត្រដុស, ទង្គិច, ប៉ះ, ជល់ :

ពង នាម

[ពង] pong

ស្បែកឬសាច់ដែលដោរពង់ឡើង, ដែលប៉ោងស្តុលឡើងដោយចំហាយក្ដៅ, ដោយរលាកភ្លើងឬដោយត្រដុស, ទង្គិច, ប៉ះ, ជល់។

ពង កិរិយាសព្ទ

[ពង] pong

បង្កើតពង, បញ្ចេញស៊ុត :

ពង នាម

[ពង] pong

អណ្ឌៈរបស់សត្វចំពួកខ្លះ គឺដុំដែលកើតចេញចាកពោះសត្វញីពួកខ្លះ ជាដុំមានសំបកស្រោមពីខាងក្រៅដែលកើតជាកំណើតម្ដងសិន ហើយទើបញាស់ចេញជាកូន :

ពង នាម

[ពង] pong

ចំណែកអង្គជាតពីរដុំរបស់មនុស្សប្រុសឬសត្វតិរច្ឆានឈ្មោលចំពួកខ្លះ ស្ថិតនៅត្រង់ខាងក្រោមស្វាសបើមានតែមួយដុំ ហៅ ពងត្មោល (ព.សា.) ; (ព.គ.) ពងល្វា ឬ ពងស្វាស; (ព.ខ្ព.) អណ្ឌៈ។

ពង នាម

[ពង-ក្ដ] pong

(ព.អា.) ពងល្វា, ពងស្វាស។

ពង ឧទានសព្ទ

[ពង-ក្ដ] pong

ពាក្យអាសគ្រាម ទ្រគោះច្រឡោះបោះ ជាអសប្បុរិសវាចាថា បញ្ជោះឱ្យគ្នាដោយឈ្លានពានប្រមាថមើលងាយ (ជាសម្ដីពុំគួរប្រើ)។

ពងក្រពើ

ឈ្មោះប្រអប់ឬស្មុគដែលមានរាងស្រដៀងនឹងពងក្រពើ :

ពងក្រពើ គុណនាម

[ពង-ក្រ-ពើ] pongkroper

(ព.ប្រ.) ដែលមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងពងក្រពើ :

ពងក្រពើ នាម

[ពង-ក្រ-ពើ] pongkroper

ឈ្មោះប្រអប់ឬស្មុគដែលមានរាងស្រដៀងនឹងពងក្រពើ :

ពងក្រហម

ផ្នែកក្រហមនៃស៊ុត :

ពងក្រហម នាម

[ពង-ក្រ-ហម] pngokrohmo≈

ផ្នែកក្រហមនៃស៊ុត :

ពងក្អុក

(ព.ប្រ.) ពាក្យសម្រាប់ហៅផ្លែក្រសាំង, ផ្លែខ្វិត, ផ្លែត្របែក, ពោតជាដើមដែលនៅខ្ចីមានសាច់ឬគ្រាប់សណ្ឋានស្រដៀងនឹងពងត្រីក្អុកឬពងខ្យង :

ពងក្អុក គុ., ន.

[ពង-ក្អុក] pongokaok

(ព.ប្រ.) ពាក្យសម្រាប់ហៅផ្លែក្រសាំង, ផ្លែខ្វិត, ផ្លែត្របែក, ពោតជាដើមដែលនៅខ្ចីមានសាច់ឬគ្រាប់សណ្ឋានស្រដៀងនឹងពងត្រីក្អុកឬពងខ្យង :

ពងខ្យង

(ម.ព. ពងក្អុក)។

ពងខ្យង គុ., ន.

[ពង-ខ្យង] pngokhayng≈

(ម.ព. ពងក្អុក)។

ពងចាប

(សព្ទអារក្ស) ពាក្យមេមត់ហៅកូនខ្ចីឬកូនតូច។

ពងចាប នាម

[ពង-ចាប] pongjab

(សព្ទអារក្ស) ពាក្យមេមត់ហៅកូនខ្ចីឬកូនតូច។

ពងត្រង

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែរាងត្រមុលបន្តិច កាលនៅខ្ចីមានរសជូរខ្លាំង :

ពងត្រង នាម

[ពង-ត្រង] pongotrong

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែរាងត្រមុលបន្តិច កាលនៅខ្ចីមានរសជូរខ្លាំង :

ពងត្រី

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះក្បាច់រចនាមួយបែប មានភាពមូលៗ រាយដង្ហែគ្នាជាខ្សែ :

ពងត្រី នាម

[ពង-ត្រី] pongotrei

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះក្បាច់រចនាមួយបែប មានភាពមូលៗ រាយដង្ហែគ្នាជាខ្សែ :

ពងទន្សង

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលទ្រវែងធ្វើពីម្សៅអង្ករស្រោបស្នូលធ្វើពីសណ្ដែកបាយ ដាក់បំពងខ្លាញ់ រួចស្បាត់ស្ករស។

ពងទន្សង នាម

[ពង-ទន់-សង] pngotnosngo≈

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលទ្រវែងធ្វើពីម្សៅអង្ករស្រោបស្នូលធ្វើពីសណ្ដែកបាយ ដាក់បំពងខ្លាញ់ រួចស្បាត់ស្ករស។

ពងទឹក

ពងល្អិតៗ កើតផ្ទាល់ពីទឹកអណ្ដែតត្រាលើទឹក សម្បុរខៀវអន្លង ប្រើស្លប្រហើរបរិភោគបាន :

ពងទឹក នាម

[ពង-ទឹក] pongotuek

ពងល្អិតៗ កើតផ្ទាល់ពីទឹកអណ្ដែតត្រាលើទឹក សម្បុរខៀវអន្លង ប្រើស្លប្រហើរបរិភោគបាន :

ពងបង្កួយ

(ព.ប្រ.) ដែលនៅច្រុបៗមិនទាន់ងំល្អ គឺស្ទើរឆៅស្ទើរឆ្អិន :

ពងបង្កួយ គុណនាម

[ពង-បង់-កួយ] pongbangkuoy

(ព.ប្រ.) ដែលនៅច្រុបៗមិនទាន់ងំល្អ គឺស្ទើរឆៅស្ទើរឆ្អិន :

ពងបែក

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតជារលកកែវពងហើយបែកៗហើយផ្ដួចពងឡើងទៀត :

ពងបែក នាម

[ពង-បែក] pongbaek

ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតជារលកកែវពងហើយបែកៗហើយផ្ដួចពងឡើងទៀត :

ពងមាន់

(ព.ប្រ.) ពងមាន់ ថា សូន្យ (០) នេះ និយាយចំពោះតែការប្រឡងធ្លាក់ :

ពងមាន់ នាម

[ពង-មាន់] pongomean

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះចេកមួយប្រភេទផ្លែតូចៗ ដល់វេលាទុំមានសម្បុរលឿងរលោង ជាចេកមានតម្លៃ :

ពងមាន់ នាម

[ពង-មាន់] pongomean

(ព.ប្រ.) ពងមាន់ ថា សូន្យ (០) នេះ និយាយចំពោះតែការប្រឡងធ្លាក់ :

ពងលលក

ឈ្មោះផ្សិតមួយប្រភេទតូចៗ មូលៗ សណ្ឋានពងលលក :

ពងលលក នាម

[ពង-ល-លក] ponglolok

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះដំឡូងព្រៃមួយប្រភេទ មើមតូចៗ មូលៗ សណ្ឋានពងលលក :

ពងលលក នាម

[ពង-ល-លក] ponglolok

ឈ្មោះផ្សិតមួយប្រភេទតូចៗ មូលៗ សណ្ឋានពងលលក :

ពងល្វា

(ម.ព. ពង{¥¥}៣{££})។

ពងល្វា នាម

[ពង-ល្វា] ponglvea

(ម.ព. ពង៣)។

ពងស

ផ្នែកសនៃស៊ុត។

ពងស នាម

[ពង-ស] pngosa≈

ផ្នែកសនៃស៊ុត។

ពងស្វាស

(ម.ព. ពង{¥¥}៣{££})។

ពងស្វាស នាម

[ពង-ស្វាស] pongsvas

(ម.ព. ពង៣)។

ពង់

(ព.ប្រ.) ក្រអឺតក្រឱង, ប៉ឺតប៉ោងដោយដំឡើងឫក :

ពង់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ពង់] pngo≈

ចំកោង, ចំអឺត :

ពង់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ពង់] pngo≈

ដោរត្លោតឡើង :

ពង់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ពង់] pngo≈

(ព.ប្រ.) ក្រអឺតក្រឱង, ប៉ឺតប៉ោងដោយដំឡើងឫក :

ពង្រ

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ មានសាច់រឹង មានផ្លែប្រើជាម្ជូរ :

ពង្រ នាម

[ពង់-រ] pongror

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ មានសាច់រឹង មានផ្លែប្រើជាម្ជូរ :

ពង្រត់

នាំឱ្យរត់, នាំរត់ទាំងអំណាច :

ពង្រត់ កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រត់] pongrot

នាំឱ្យរត់, នាំរត់ទាំងអំណាច :

ពង្រន

ធ្វើសំឡេងឱ្យរន, ខំប្រឹងរលាក់រលែកសំឡេងឱ្យរន :

ពង្រន កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រន] pongron

ធ្វើសំឡេងឱ្យរន, ខំប្រឹងរលាក់រលែកសំឡេងឱ្យរន :

ពង្រល

ធ្វើឱ្យមានរាងរល។

ពង្រល កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រល] pongrol

ធ្វើឱ្យមានរាងរល។

ពង្រា

ធ្វើឱ្យរា, នាំឱ្យរា :

ពង្រា កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រា] pongrea

ធ្វើឱ្យរា, នាំឱ្យរា :

ពង្រាក កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រាក] pongreak

ធ្វើឱ្យរាក។

ពង្រាក់

ធ្វើឱ្យរាក់, នាំឱ្យឆាប់រាក់ :

ពង្រាក់ កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រាក់] pongreak

ធ្វើឱ្យរាក់, នាំឱ្យឆាប់រាក់ :

ពង្រាង

ធ្វើឱ្យរាង :

ពង្រាង កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រាង] pongreang

ធ្វើឱ្យរាង :

ពង្រាត់

ធ្វើឱ្យព្រាត់ប្រាស។

ពង្រាត់ កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រាត់] pongrort

ធ្វើឱ្យព្រាត់ :

ពង្រាត់ កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រាត់-ពង់-រាស] pongrort

ធ្វើឱ្យព្រាត់ប្រាស។

ពង្រាប

ធ្វើឱ្យបាក់បប, ឱ្យរាបសា, ឱ្យរាបទាប :

ពង្រាប កិរិយាសព្ទ ១)

[ពង់-រាប] pongreab

ធ្វើឱ្យរាប; ឱ្យថ្នឹក :

ពង្រាប កិរិយាសព្ទ ២)

[ពង់-រាប] pongreab

ធ្វើឱ្យបាក់បប, ឱ្យរាបសា, ឱ្យរាបទាប :

ពង្រាយ

ដាក់ឬធ្វើឱ្យរាយតាមលំដាប់លំដោយ, ដាក់រាយឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់, រាយជាហូរហែ :

ពង្រាយ កិរិយាសព្ទ ១)

[ពង់-រាយ] pongreay

ដាក់រាយខ្ជីខ្ជា ឥតរបៀប ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់ :

ពង្រាយ កិរិយាសព្ទ ២)

[ពង់-រាយ] pongreay

ដាក់ឬធ្វើឱ្យរាយតាមលំដាប់លំដោយ, ដាក់រាយឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់, រាយជាហូរហែ :

ពង្រាល

ធ្វើឱ្យរាល :

ពង្រាល កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រាល] pongreal

ធ្វើឱ្យរាល :

ពង្រីក

ធ្វើឱ្យរីកឱ្យរឹង គឺធ្វើឱ្យធំទូលាយ ឱ្យរឹងប៉ឹងឡើងទៀតជាងពីមុន។

ពង្រីក កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រីក] pongrik

ធ្វើឱ្យរីក, ឱ្យទូលាយ :

ពង្រីក កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រីក-ពង់-រឹង] pongrik

ធ្វើឱ្យរីកឱ្យរឹង គឺធ្វើឱ្យធំទូលាយ ឱ្យរឹងប៉ឹងឡើងទៀតជាងពីមុន។

ពង្រីង

(ព.ប្រ.) ចោមរោមស៊ីចុកឱ្យរេចរឹលហិនហោច :

ពង្រីង កិរិយាសព្ទ ១)

[ពង់-រីង] pongring

ធ្វើឱ្យរីង :

ពង្រីង កិរិយាសព្ទ ២)

[ពង់-រីង] pongring

(ព.ប្រ.) ចោមរោមស៊ីចុកឱ្យរេចរឹលហិនហោច :

ពង្រឹង

ជួយឱ្យមានកម្លាំងរឹងប៉ឹង។

ពង្រឹង កិរិយាសព្ទ

[ពង់-រឹង] pong rerng

ធ្វើឱ្យរឹង ឱ្យបាត់ជ្រាយ :