វចនានុក្រមខ្មែរ

ផ្ដើម កិរិយាសព្ទ

[ចាប់-ផ្ដើម] pderm

តាំងឡើង ប្រារព្ធឡើង កឡើង, ធ្វើអ្វីមួយដែលពីមុនអត់ធ្វើ ហើយបន្តធ្វើវា :

ផ្ដៀក

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកឈើទាល។

ផ្ដៀក នាម

[ផ្ដៀក] phdiek

ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកឈើទាល។

ផ្ដៀង

ប្រាប់, ជម្រាប, ប្ដឹងដោយមាត់ទទេ ឬដោយសូត្រជាសេចក្ដីរៀបរាប់ឱ្យដឹង (ស.ស.) ប្រើចំពោះតែសមណៈ, បព្វជិត) ត្រូវភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកឈ្លាសប្រតិពលផ្ដៀងជំនុំសង្ឃឱ្យដឹងជាមុន ...។

ផ្ដៀង កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដៀង] phdieng

ប្រាប់, ជម្រាប, ប្ដឹងដោយមាត់ទទេ ឬដោយសូត្រជាសេចក្ដីរៀបរាប់ឱ្យដឹង (ស.ស.) ប្រើចំពោះតែសមណៈ, បព្វជិត) ត្រូវភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកឈ្លាសប្រតិពលផ្ដៀងជំនុំសង្ឃឱ្យដឹងជាមុន ...។

ផ្ដៀងផ្ដង

និយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀងនាយអាយ, និយាយដួសដង, និយាយដៀងទៅរក។

ផ្ដៀងផ្ដង កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដៀង-ផ្ដង] phdeangpdang

និយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀងនាយអាយ, និយាយដួសដង, និយាយដៀងទៅរក។

ផ្ដៀច គុណនាម

[ផ្ដៀច] phdiech

ដែលល្អៀច, ដែលជ្រាយល្អៀចៗ។

ផ្ដៀចៗ គុណនាម

[ផ្ដៀច-ផ្ដៀច] phdiechphdiech≈

(ម.ព. ផ្ដៀច)។

ផ្ដេក

ផ្ដេកគុម្ពស្រូវទុំឱ្យដួលរាបរគេន ដើម្បីឱ្យស្រួលច្រូត។

ផ្ដេក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដេក] phdek

ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យដេក, ដាក់ឱ្យដេក :

ផ្ដេក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដេក-ចិត] phdek

បង្អោនបន្ទន់ចិត្តឱ្យស៊ប់ទៅរក :

ផ្ដេក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដេក-ផ្ដិត] phdek

ជាប់ចិត្តដិតនៅមិនងាកមិនបែរ។

ផ្ដេក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដេក-ផ្ដួល] phdek

ផ្ដេកចិត្តផ្ដួលខ្លួន ដោយស្រឡាញ់រាប់អានលើសលុប។

ផ្ដេក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដេក-ស្រូវ] phdek

ផ្ដេកគុម្ពស្រូវទុំឱ្យដួលរាបរគេន ដើម្បីឱ្យស្រួលច្រូត។

ផ្ដេកមក្លឿ

បច្ចេកទេសជ្រលក់ពណ៌សំពត់ឱ្យខ្មៅជាមួយនឹងទឹកផ្លែមក្លឿ រួចហាលជាច្រើនដងរហូតឡើងពណ៌ខ្មៅតាមការចង់បាន។

ផ្ដេកមក្លឿ នាម

[ផ្ដេក-មៈ-ក្លឿ] phdekmeakkleu≈

បច្ចេកទេសជ្រលក់ពណ៌សំពត់ឱ្យខ្មៅជាមួយនឹងទឹកផ្លែមក្លឿ រួចហាលជាច្រើនដងរហូតឡើងពណ៌ខ្មៅតាមការចង់បាន។

ផ្ដេច កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដេច] phdech

(ម.ព. ផ្ដាច់១)។

ផ្ដេសផ្ដាស

ដែលខ្ជីខ្ជា, ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់, ខុសផ្លូវខុសគន្លង, ខុសរបៀប, ខុសច្បាប់, តាមតែប្រទះ :

ផ្ដេសផ្ដាស គុ., គុ.កិ.

[ផ្ដេស-ផ្ដាស] phdesphdas

ដែលខ្ជីខ្ជា, ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់, ខុសផ្លូវខុសគន្លង, ខុសរបៀប, ខុសច្បាប់, តាមតែប្រទះ :

ផ្ដែ បុព្វបទ

[ផ្ដែ] phdae

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ផ្ដាច់ ឬ ផ្ដាំ ថា :

ផ្ដែ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដែ-ផ្ដាំ] phdae

ផ្ដាំហើយផ្ដាំទៀតពីនេះខ្លះពីនោះខ្លះ។

ផ្ដែក

លើកភារៈឬកិច្ចការទាំងស្រុងដាក់ប្រគល់ឱ្យទៅអ្នកដទៃដោយអាងថាស្រេចនឹងគេ ឬលើកគំនិតផ្អែកទៅលើអ្នកដទៃ :

ផ្ដែក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដែក] phdaek

លើកភារៈឬកិច្ចការទាំងស្រុងដាក់ប្រគល់ឱ្យទៅអ្នកដទៃដោយអាងថាស្រេចនឹងគេ ឬលើកគំនិតផ្អែកទៅលើអ្នកដទៃ :

ផ្ដែកវេរ

លើករលាស់កិច្ចការធុរៈទាំងស្រុង ដាក់ទៅលើអ្នកដទៃ មិនទទួលខុសត្រូវលើខ្លួនថែមទាំងទាមយកគុណយកប្រយោជន៍ដែលត្រូវបាននោះផង :

ផ្ដែកវេរ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ដែក-វេ] phdaekve

លើករលាស់កិច្ចការធុរៈទាំងស្រុង ដាក់ទៅលើអ្នកដទៃ មិនទទួលខុសត្រូវលើខ្លួនថែមទាំងទាមយកគុណយកប្រយោជន៍ដែលត្រូវបាននោះផង :

ផ្ដែរ

ក្ដាររនាំងបាំងរាំងចន្លោះដំបូលដែលមានជាន់ពីរ :

ផ្ដែរ នាម

[ផ្ដែ] phdae

ក្ដាររនាំងបាំងរាំងចន្លោះដំបូលដែលមានជាន់ពីរ :

ផ្ដោត កិ., គុ.កិ.

[ផ្ដោត] phdaot

តម្រង់សំដៅដូចគេដោតពីលើចុះក្រោមដោយគ្រឿងសស្ត្រាវុធ; បោះពួយចុះឬក៏ឆាបសំដៅដាក់នៃពពួកសត្វស្លាប :

ផ្ដោត កិ., គុ.កិ.

[ផ្ដោត-ចិត] phdaot

តាំងចិត្តសំដៅឆ្ពោះទៅរកអ្វីមួយ។

ផ្ដោមៗ គុណកិរិយា

[ផ្ដោម-ផ្ដោម] phdaom

ដែលសំពះលើកដាក់ៗ ឬឱនងើបៗ :

ផ្ដោះផ្ដង

និយាយបញ្ចៀសវាសវាងឬបញ្ឆិតបញ្ឆៀងសាសព្ទអំពីហេតុដើម ឬអំពីបំណងរបស់ខ្លួន ដោយសេចក្ដីមិនឱ្យគេចាប់ដំណើរបាន :

ផ្ដោះផ្ដង កិ., គុ.កិ.

[ផ្ដោះ-ផ្ដង] phdoasphdong

និយាយបញ្ចៀសវាសវាងឬបញ្ឆិតបញ្ឆៀងសាសព្ទអំពីហេតុដើម ឬអំពីបំណងរបស់ខ្លួន ដោយសេចក្ដីមិនឱ្យគេចាប់ដំណើរបាន :

ឈ្មោះវល្លិដើមរឹងមួយប្រភេទមានបន្លានៅស្រទប, ធាង, ស្លឹក (ទីទៃពីរពាក់) ; ផ្ដៅមានឈ្មោះច្រើនប្រភេទគឺ ផ្ដៅទឹក, ផ្ដៅក្រែក, ផ្ដៅឈ្វាំង, ផ្ដៅអារ៉េច, ផ្ដៅដំបង, ព្រះផ្ដៅ ..., ជាវល្លិមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ ប្រើការបានច្រើនយ៉ាង មានប្រើធ្វើចំណងនិងធ្វើកៅអីជាដើម។

ផ្ដៅ នាម

[ផ្ដៅ] phdau

ឈ្មោះវល្លិដើមរឹងមួយប្រភេទមានបន្លានៅស្រទប, ធាង, ស្លឹក (ទីទៃពីរពាក់) ; ផ្ដៅមានឈ្មោះច្រើនប្រភេទគឺ ផ្ដៅទឹក, ផ្ដៅក្រែក, ផ្ដៅឈ្វាំង, ផ្ដៅអារ៉េច, ផ្ដៅដំបង, ព្រះផ្ដៅ ..., ជាវល្លិមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ ប្រើការបានច្រើនយ៉ាង មានប្រើធ្វើចំណងនិងធ្វើកៅអីជាដើម។

ផ្តក់

ផ្គងប្លោងសំដៅពីចម្ងាយឱ្យធ្លាក់ចំដូចគេបន្តក់ទៅលើ :

ផ្តក់ កិ., គុ.កិ.

[ផ្តក់] (ជើង ត)] phtok

ផ្គងប្លោងសំដៅពីចម្ងាយឱ្យធ្លាក់ចំដូចគេបន្តក់ទៅលើ :

ផ្តិតផ្តូង

ចំតិតចំតូង; ដែលងើបៗក្រាបៗរឿយៗ :

ផ្តិតផ្តូង គុណកិរិយា

[ផ្តិត-ផ្តូង] (ជើង ត)] phtetphtoung

ចំតិតចំតូង; ដែលងើបៗក្រាបៗរឿយៗ :

ផ្តិល

ភាជនៈពួកមួយ មានគម្របមានជើងឬឥតគម្របឥតជើង ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗ មានស្ពាន់និងលង់ហិនជាដើម ឬអំពីប្រាក់មាស សម្រាប់ដងទឹក ឬដាក់ទឹកប្រើប្រាស់ :

ផ្តិល នាម

[ផ្តិល] (ជើង ត)] phtel

ភាជនៈពួកមួយ មានគម្របមានជើងឬឥតគម្របឥតជើង ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗ មានស្ពាន់និងលង់ហិនជាដើម ឬអំពីប្រាក់មាស សម្រាប់ដងទឹក ឬដាក់ទឹកប្រើប្រាស់ :

ផ្តឹកៗ

ដែលមានដង្ហើមតិចៗ ខ្សោយណាស់ រង់ចាំតែវេលានឹងស្លាប់។

ផ្តឹកៗ គុណនាម

[ផ្តឹក-ផ្តឹក] (ជើង ត)] phtoek

ដែលមានដង្ហើមតិចៗ ខ្សោយណាស់ រង់ចាំតែវេលានឹងស្លាប់។

ផ្តឺតផ្តក់

ដែលមានអាការៈហបហត់ដកដង្ហើមដោយលំបាក (និយាយថា ផ្ដាក់ផ្ដឺត ក៏បាន)។

ផ្តឺតផ្តក់ គុ., គុ.កិ.

[ផ្តឺត-ផ្តក់] (ជើង ត)] phteutphatk](cheungt)a≈

ដែលមានអាការៈហបហត់ដកដង្ហើមដោយលំបាក (និយាយថា ផ្ដាក់ផ្ដឺត ក៏បាន)។

ផ្តឺតៗ

ដែលមានអាការៈម្លឺតៗ ឬដែលដកច្បួសម្លឺតៗ :

ផ្តឺតៗ គុ., គុ.កិ.

[ផ្តឺត-ផ្តឺត] (ជើង ត)] phteutphteut](cheungt)a≈

ដែលមានអាការៈម្លឺតៗ ឬដែលដកច្បួសម្លឺតៗ :

ផ្តើកៗ

តើកៗ, ខ្វើកៗ។

ផ្តើកៗ គុណកិរិយា

[ផ្តើក-ផ្តើក] (ជើង ត)] phtaeuk

តើកៗ, ខ្វើកៗ។

ផ្តេតៗ

ដែលមានកម្លាំងខ្សោយហេបៗ ឬដែលក្រាបសំពះងក់ងើបរឿយៗ។

ផ្តេតៗ គុ., គុ.កិ.

[ផ្តេត-ផ្តេត] (ជើង ត)] phtet

ដែលមានកម្លាំងខ្សោយហេបៗ ឬដែលក្រាបសំពះងក់ងើបរឿយៗ។

ផ្ទក់

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីរ៉ស់ប៉ុន្តែរូបតូច :

ផ្ទក់ នាម

[ផ្ទក់] phtak

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីរ៉ស់ប៉ុន្តែរូបតូច :

ផ្ទញ់

ធ្វើឱ្យទញ់; ពោលពាក្យបន្ទច់បង្អាក់ ឬសង្កត់សង្កិនឱ្យទញ់; ឱ្យទាល់ផ្លូវ, ទាល់សេចក្ដី :

ផ្ទញ់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទញ់] phtonh

ធ្វើឱ្យទញ់; ពោលពាក្យបន្ទច់បង្អាក់ ឬសង្កត់សង្កិនឱ្យទញ់; ឱ្យទាល់ផ្លូវ, ទាល់សេចក្ដី :

ផ្ទប់

ទប់ឱ្យនឹង, អង; ចោមស្ទាក់ព័ទ្ធ, ឱ្យនៅនឹង។

ផ្ទប់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទប់] phtab

ទប់ឱ្យនឹង, អង; ចោមស្ទាក់ព័ទ្ធ, ឱ្យនៅនឹង។

ផ្ទល់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ផ្ទប់ ថា :

ផ្ទល់ បុព្វបទ

[ផ្ទល់] phtol

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ផ្ទប់ ថា :

ផ្ទា

ដីបាតទន្លេ, បាតបឹង, បាតស្ទឹងដែលដុះខ្ពស់ផុតពីទឹកមានសណ្ឋានដូចជាកោះ, ជួនកាលគេជីកអណ្ដូងត្រង់ទីនោះ យកទឹកប្រើប្រាស់ក៏មាន (និយាយតាមទម្លាប់ស្រុកខ្លះ)។

ផ្ទា នាម

[ផ្ទា] phta

ដីបាតទន្លេ, បាតបឹង, បាតស្ទឹងដែលដុះខ្ពស់ផុតពីទឹកមានសណ្ឋានដូចជាកោះ, ជួនកាលគេជីកអណ្ដូងត្រង់ទីនោះ យកទឹកប្រើប្រាស់ក៏មាន (និយាយតាមទម្លាប់ស្រុកខ្លះ)។

ផ្ទាត់

(ម.ព. ផ្ទាត់ផ្ទៀង)។

ផ្ទាត់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាត់] phtat

រលាស់, វាត់, ខ្ទាតចេញ ឬលោតដោយកម្លាំងដែលប្រឹងចំកោងផ្ទាត់ម្រាមដៃ, កំពឹសផ្ទាត់លោតព្រាត ...។

ផ្ទាត់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាត់-ផ្ទៀង] phtat

ផ្ទៀងឱ្យទៀងទាត់។

ផ្ទាត់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទៀង-ផ្ទាត់] phtat

(ម.ព. ផ្ទាត់ផ្ទៀង)។

ផ្ទាន់

បន្ទច់បង្អាក់សបឱ្យទាន់ដំណើរសម្ដីអ្នកម្ខាង :

ផ្ទាន់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាន់] phtan

បន្ទច់បង្អាក់សបឱ្យទាន់ដំណើរសម្ដីអ្នកម្ខាង :

ផ្ទាប់

ធ្វើឱ្យជាបន្ទាប់គ្នា, អែបទៀបខាងជាបន្ទាប់គ្នា, ដាក់ផ្សំបន្ទាប់គ្នា, ដាក់នែបពីលើ។

ផ្ទាប់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាប់] phtab

ធ្វើឱ្យជាបន្ទាប់គ្នា, អែបទៀបខាងជាបន្ទាប់គ្នា, ដាក់ផ្សំបន្ទាប់គ្នា, ដាក់នែបពីលើ។

ផ្ទារ

ធ្វើឱ្យមានបន្ទារ :

ផ្ទារ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទា] phtar

ធ្វើឱ្យមានបន្ទារ :

ផ្ទាល កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាល] phtal

ធ្វើឱ្យទាល; ដាក់ឱ្យទាបជិតភ្លើង ដើម្បីឱ្យក្ដៅខ្លាំង, ឱ្យឆាប់ឆ្អិន។

ផ្ទាល់

ផ្ទញ់ឱ្យទាល់សេចក្ដី។

ផ្ទាល់ គុ.កិ., គុ.

[ផ្ទាល់] ptorl

ចំពោះ, តទល់ចំពោះតែមួយនិងមួយ, ចំពោះតែខ្លួនមួយ, ដោយខ្លួនឯង :

ផ្ទាល់ កិរិយាសព្ទ

[រៀន-ផ្ទាល់-ពី-មាត់] ptorl

(ម.ព. រៀនផ្ទាល់មាត់)។

ផ្ទាល់ កិរិយាសព្ទ

[រៀន-ផ្ទាល់-មាត់] ptorl

រៀនតពីមាត់គ្រូ គឺគ្រូប្រាប់ឱ្យថាតាម ឱ្យរៀនទន្ទេញ ដោយឥតមានគម្ពីរឬក្បួនអ្វីសម្រាប់អានទន្ទេញ :

ផ្ទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទាល់] ptorl

ធ្វើឱ្យទាល់ពាក្យទាល់សម្ដី :

ផ្ទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទញ់-ផ្ទាល់] ptorl

ផ្ទញ់ឱ្យទាល់សេចក្ដី។

ផ្ទាំង

ខណ្ឌនៃចីវរ :

ផ្ទាំង នាម

[ផ្ទាំង] phtairng

បន្ទះធំ, ស្រទាប់ធំ, ផ្ទៃ :

ផ្ទាំង នាម

[ផ្ទាំង-ចី-វ] phtairng

ខណ្ឌនៃចីវរ :

ផ្ទី

ឈ្មោះស្មៅមួយពួក មានបន្លាខ្លះឥតបន្លាខ្លះ :

ផ្ទី នាម

[ផ្ទី] phtei

ឈ្មោះស្មៅមួយពួក មានបន្លាខ្លះឥតបន្លាខ្លះ :

ផ្ទីង

(ព.ប្រ.) គំហុក ឬសំដៅដាក់ ហាក់ដូចគេផ្ទីង :

ផ្ទីង កិ., គុ.កិ. ១)

[ផ្ទីង] phteing

ធ្វើឱ្យដាំទីង; គំហុក, ចាប់លើកផ្អៀងឬផ្កាប់សម្រេងទឹកឱ្យអស់ឥតសំចៃ :

ផ្ទីង កិ., គុ.កិ. ២)

[ផ្ទីង] phteing

(ព.ប្រ.) គំហុក ឬសំដៅដាក់ ហាក់ដូចគេផ្ទីង :

ផ្ទឹម

ផ្ទៀងធៀបគ្នា។

ផ្ទឹម កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទឹម] phtoem

ធ្វើឱ្យទន្ទឹមគ្នា, ដាក់ទន្ទឹមធៀបគ្នា; ប្រដូចឱ្យស្មើគ្នា។

ផ្ទឹម កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទឹម-ផ្ទៀង] phtoem

ផ្ទៀងធៀបគ្នា។

ផ្ទឺ

ឈ្មោះប្រទាលព្រៃមួយប្រភេទ ពួករំដេង មើមប្រើធ្វើជាគ្រឿងសម្លឬគ្រឿងជ្រក់ជាដើមបាន។ អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្ទី, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្ទឺ។

ផ្ទឺ នាម

[ផ្ទឺ] phteu

ឈ្មោះប្រទាលព្រៃមួយប្រភេទ ពួករំដេង មើមប្រើធ្វើជាគ្រឿងសម្លឬគ្រឿងជ្រក់ជាដើមបាន។ អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្ទី, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្ទឺ។

ផ្ទុក

(ម.ព. ផ្ទុកផ្ទេរ)។

ផ្ទុក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទុក] ptok

ដាក់បន្ទុក គឺលើកទម្ងន់ដាក់ឱ្យដល់បន្ទុក, ឱ្យពេញចំណុះ :

ផ្ទុក កិរិយាសព្ទ

[ផ្ទុក-ផ្ទេ] ptok

ផ្ទេរពីមួយផ្ទុកលើមួយ។