វចនានុក្រមខ្មែរ

ប្រឹថពីវិភាគ

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទំហំនិងទម្រង់នៃផែនដី ព្រមទាំងកំណត់ចំណុចសុក្រឹតទាំងឡាយនៅលើផ្ទៃផែនដី។

ប្រឹថពីវិភាគ នាម

[ប្រឹ-ថៈ-ពី-វិ-ភាក] broethakpivipheak≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទំហំនិងទម្រង់នៃផែនដី ព្រមទាំងកំណត់ចំណុចសុក្រឹតទាំងឡាយនៅលើផ្ទៃផែនដី។

ប្រឹប គុ.កិ., គុ.

[ប្រឹប] breub

(ម.ព. ប្រិប)។

ប្រឹស

មុខទ្រូឬលប មានបន្ទោះរួមក្របួចខាងចុងទុកផ្លូវច្រហខាងមាត់ ឱ្យល្មមតែត្រីចូលបណ្ដោយទៅខាងក្នុងបាននឹងចេញច្រាសមកវិញពុំរួច :

ប្រឹស នាម

[ប្រឹស] breus

មុខទ្រូឬលប មានបន្ទោះរួមក្របួចខាងចុងទុកផ្លូវច្រហខាងមាត់ ឱ្យល្មមតែត្រីចូលបណ្ដោយទៅខាងក្នុងបាននឹងចេញច្រាសមកវិញពុំរួច :

ប្រឹស្ដាង្គ នាម

[ប្រឹស-ស្ដាង] broesthangkor

(ម.ព. ប្រឹស្ឋាង្គ)។

ប្រឹស្ឋាង្គ

អវយវៈខាងក្រោយ គឺខ្នង; ប្រើក្លាយជា ប្រឹស្តាង្គ (រ.ស.) ព្រះប្រឹស្ដាង្គ)។

ប្រឹស្ឋាង្គ នាម

[ប្រឹស-ស្ឋាង] broessthang≈

អវយវៈខាងក្រោយ គឺខ្នង; ប្រើក្លាយជា ប្រឹស្តាង្គ (រ.ស.) ព្រះប្រឹស្ដាង្គ)។

ប្រឹសៗ

ដែលឈឺធ្ងន់ហើយត្រឡប់គ្រាន់បើរើបៗឡើងវិញ (ច្រើននិយាយថា ប្រឹសៗ ជាង) :

ប្រឹសៗ គុណនាម

[ប្រឹស-ប្រឹស] breus breus

ដែលឈឺធ្ងន់ហើយត្រឡប់គ្រាន់បើរើបៗឡើងវិញ (ច្រើននិយាយថា ប្រឹសៗ ជាង) :

ប្រឹះៗ

សូរឮដោយភ្លៀងតិចៗ ឬរលឹមធ្លាក់មកលើដំបូលប្រក់ស្លឹកឬស្បូវជាដើម :

ប្រឹះៗ ឧទានសព្ទ

[ប្រឹះ-ប្រឹះ] breuh

សូរឮដោយភ្លៀងតិចៗ ឬរលឹមធ្លាក់មកលើដំបូលប្រក់ស្លឹកឬស្បូវជាដើម :

ប្រុង កិរិយាសព្ទ ១)

[ប្រុង] prung

បម្រុងទុក, ប្រយ័ត្នទុកមុន :

ប្រុង កិរិយាសព្ទ ២)

[ប្រុង] prung

ផ្គងបំណងទុកមុន :

ប្រុង កិរិយាសព្ទ ៣)

[ប្រុង] prung

ផ្គូផ្គង, ផ្សំ :

ប្រុង កិរិយាសព្ទ

[ប្រុង-ប្រៀប] prung

រៀបប្រុងទុកជាមុនឬប្រុងទុកតាមរបៀបកិច្ចការ។

ប្រុង កិរិយាសព្ទ

[ប្រុង-ប្រែង] prung

ប្រុងប្រយ័ត្នទុកជាមុន។

ប្រុងចាំតែ កិរិយាសព្ទ

[ប្រុង-ចាំ-តែ] brungchaamtae≈

បម្រុងចាំ, រៀបចំរង់ចាំ, ត្រៀមចាំ។

ប្រុនៗ

ដែលប្រួញខ្លួនត្រុនៗ ដោយខ្លាច ឬគោរពរណេបរណឺប។

ប្រុនៗ គុ.កិ., គុ.

[ប្រុន-ប្រុន] brunbrun≈

ដែលប្រួញខ្លួនត្រុនៗ ដោយខ្លាច ឬគោរពរណេបរណឺប។

ប្រុយ គុ.កិ., គុ.

[ប្រុយ] bruy

ដែលស្ដើងប៉ើងរ៉ើង, រ៉ុយ, រ៉ុយៗ :

ប្រុយៗ គុ.កិ., គុ.

[ប្រុយ-ប្រុយ] bruybruy≈

(ម.ព. ប្រុយ១)។

មនុស្សជាតិមានភេទផ្សេងទីទៃពីស្រី មានអត្ថន័យថា មនុស្សអ្នកបំពេញបំណងរបស់ម្ដាយឪពុក។ តាមទម្លាប់ខ្មែរ, ត្រូវប្រើពាក្យជាគូស្របគ្នាថា ប្រុសស្រី ឬ ស្រីប្រុស; បុរសស្ត្រី ឬ ស្ត្រីបុរស; កុំប្រើថា បុរសស្រី ឬ ស្រីបុរស ឡើយ។

ប្រុស នាម

[ប្រុស] pozz

មនុស្សជាតិមានភេទផ្សេងទីទៃពីស្រី មានអត្ថន័យថា មនុស្សអ្នកបំពេញបំណងរបស់ម្ដាយឪពុក។ តាមទម្លាប់ខ្មែរ, ត្រូវប្រើពាក្យជាគូស្របគ្នាថា ប្រុសស្រី ឬ ស្រីប្រុស; បុរសស្ត្រី ឬ ស្ត្រីបុរស; កុំប្រើថា បុរសស្រី ឬ ស្រីបុរស ឡើយ។

ប្រុះ

ព្រោងព្រាយ, ដែលភ្លឺចម្រុះគ្នា :

ប្រុះ គុ., គុ.កិ.

[ប្រុះ] broh

ព្រោងព្រាយ, ដែលភ្លឺចម្រុះគ្នា :

ប្រូង

ឈ្មោះសម្លមួយប្រភេទបែបជនជាតិភាគតិច ដែលស្លដោយដុតក្នុងបំពង់ឫស្សី :

ប្រូង ឧទានសព្ទ

[ប្រូង] broung

សូរឮដោយធ្លាក់ឬបោះ, ចោលអ្វីៗ ក្នុងទឹក :

ប្រូង នាម

[ប្រូង] broung

ឈ្មោះបបរគ្រឿងមួយប្រភេទ មានបង់បន្លែលាយផង :

ប្រូង នាម

[ប្រូង] broung

ឈ្មោះសម្លមួយប្រភេទបែបជនជាតិភាគតិច ដែលស្លដោយដុតក្នុងបំពង់ឫស្សី :

ប្រូច

ដែលចេញពីក្នុងទីតូច, ទីចង្អៀតយ៉ាងរហ័សភ្លែតឥតមានទើសទាក់ :

ប្រូច គុណកិរិយា

[ប្រូច] brouch

ដែលចេញពីក្នុងទីតូច, ទីចង្អៀតយ៉ាងរហ័សភ្លែតឥតមានទើសទាក់ :

ប្រូតុង

ភាគល្អិតនៅក្នុងណ្វៃយ៉ូរបស់អាតូមដែលមានបន្ទុកអគ្គីសនីវិជ្ជមាន :

ប្រូតុង នាម

[ប្រូ-តុង] brutong≈

ភាគល្អិតនៅក្នុងណ្វៃយ៉ូរបស់អាតូមដែលមានបន្ទុកអគ្គីសនីវិជ្ជមាន :

ប្រូតូប្លាស

ស៊ីតូប្លាសនិងនុយក្លេអូលរបស់កោសិកាមួយ។

ប្រូតូប្លាស នាម

[ប្រូ-តូ-ប្លាស] brutoubleas≈

ស៊ីតូប្លាសនិងនុយក្លេអូលរបស់កោសិកាមួយ។

ប្រូតេស្តង់និយម

លទ្ធិមួយក្នុងចំណោមលទ្ធិសំខាន់ៗទាំង៣នៃគ្រិស្តសាសនា។ លទ្ធិនេះបានចាប់ផ្ដើមឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ជាមួយចលនាកែទម្រង់សហគមន៍គ្រិស្តសាសនានៅបស្ចិមប្រទេសឱ្យល្អដូចដើមឡើងវិញ។

ប្រូតេស្តង់និយម នាម

[ប្រូ-តេ-ស្តង់-និ-យំ ] (ជើង ត)] brutesatngniyum](cheungt)a≈

លទ្ធិមួយក្នុងចំណោមលទ្ធិសំខាន់ៗទាំង៣នៃគ្រិស្តសាសនា។ លទ្ធិនេះបានចាប់ផ្ដើមឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ជាមួយចលនាកែទម្រង់សហគមន៍គ្រិស្តសាសនានៅបស្ចិមប្រទេសឱ្យល្អដូចដើមឡើងវិញ។

ប្រូតេអ៊ីន

សារធាតុធម្មជាតិដែលគេឃើញមាននៅក្នុងអាហារ ដូចជាសាច់ ស៊ុត ត្រី និងបន្លែមួយចំនួន សម្រាប់ទ្រទ្រង់ការលូតលាស់និងភាពរឹងមាំនៃរាងកាយ។

ប្រូតេអ៊ីន នាម

[ប្រូ-តេ-អ៊ីន] bruteain≈

សារធាតុធម្មជាតិដែលគេឃើញមាននៅក្នុងអាហារ ដូចជាសាច់ ស៊ុត ត្រី និងបន្លែមួយចំនួន សម្រាប់ទ្រទ្រង់ការលូតលាស់និងភាពរឹងមាំនៃរាងកាយ។

ប្រូទីដ

សារធាតុផ្សំឡើងដោយកាបូន (C), អ៊ីដ្រូសែន (H), អុកស៊ីសែន (O) និង អាសូត (N) ដែលឯកតាដំបូង គឺជាអាស៊ីដអាមីណេជាច្រើនតភ្ជាប់គ្នា :

ប្រូទីដ នាម

[ប្រូ-ទីដ] brutid≈

សារធាតុផ្សំឡើងដោយកាបូន (C), អ៊ីដ្រូសែន (H), អុកស៊ីសែន (O) និង អាសូត (N) ដែលឯកតាដំបូង គឺជាអាស៊ីដអាមីណេជាច្រើនតភ្ជាប់គ្នា :

ប្រូបាប៊ីលីតេ

ភវនីយវិទ្យា, ផ្នែកមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីភាពចៃដន្យនៃព្រឹត្តិការណ៍។

ប្រូបាប៊ីលីតេ នាម

[ប្រូ-បា-ប៊ី-លី-តេ] brubabilite≈

ភវនីយវិទ្យា, ផ្នែកមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីភាពចៃដន្យនៃព្រឹត្តិការណ៍។

ប្រូប៉ាណូន

(ម.ព. អាសេតូន)។

ប្រូប៉ាណូន នាម

[ប្រូ-ប៉ា-ណូន] brubanoun≈

(ម.ព. អាសេតូន)។

ប្រូម៉ាស

(ម.ព. ឈីស)។

ប្រូម៉ាស នាម

[ប្រូ-ម៉ាស] brumas≈

(ម.ព. ឈីស)។

ប្រូស

សូរឮដោយធ្លាក់, ដួល, បោក, បោះ, ស្រាលៗរហ័សៗ ជាដើម (ស្រូស) :

ប្រូស ឧទានសព្ទ

[ប្រូស] brous

សូរឮដោយធ្លាក់, ដួល, បោក, បោះ, ស្រាលៗរហ័សៗ ជាដើម (ស្រូស) :

ប្រួក

ដែលពុកផុយជ្រោកជ្រាកណាស់ប្រើការពុំកើត :

ប្រួក ឧទានសព្ទ

[ប្រួក] bruok

សូរឮដោយជាន់, បុក, បាក់អ្វីៗដែលស្រួយ, ពុក, ផុយ។

ប្រួក គុណនាម

[ប្រួក] bruok

ដែលពុកផុយជ្រោកជ្រាកណាស់ប្រើការពុំកើត :

ប្រួញ

រួញ, ថយប្រវែងនៅខ្លី :

ប្រួញ កិរិយាសព្ទ

[ប្រួញ] brounh

រួញ, ថយប្រវែងនៅខ្លី :

ប្រួត

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទរូបថ្លោសជាងមេឃ្មុំផ្លិត តូចជាងមេឃ្មុំធំ សម្បុរសបន្តិច ច្រើនកសំបុកជាផ្លិតស្រទាប់ៗ សម្បុរស នៅអាស្រ័យក្នុងប្រហោងឬរូងឈើ, ពាង, ក្អមជាដើម មានទឹកផ្អែមឡមៗ។

ប្រួត កិរិយាសព្ទ

[ប្រួត] brout

ផ្គួបគ្នាឱ្យមាំ, បន្ថែមរួបគ្នា, ចោមជួយគ្នា :

ប្រួត នាម

[ប្រួត] brout

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទរូបថ្លោសជាងមេឃ្មុំផ្លិត តូចជាងមេឃ្មុំធំ សម្បុរសបន្តិច ច្រើនកសំបុកជាផ្លិតស្រទាប់ៗ សម្បុរស នៅអាស្រ័យក្នុងប្រហោងឬរូងឈើ, ពាង, ក្អមជាដើម មានទឹកផ្អែមឡមៗ។

ប្រួម

ធ្វើឱ្យមានរាងរួមជមតូចខាងចុង :

ប្រួម កិរិយាសព្ទ

[ប្រួម] broum

ធ្វើឱ្យមានរាងរួមជមតូចខាងចុង :

ប្រួល

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រែ ថា ប្រែប្រួល គឺប្រែត្រឡប់, ប្រែចុះប្រែឡើង; ប្រែឃ្លាតចាកប្រក្រតីដើម។

ប្រួល បុព្វបទ

[ប្រួល] broul

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រែ ថា ប្រែប្រួល គឺប្រែត្រឡប់, ប្រែចុះប្រែឡើង; ប្រែឃ្លាតចាកប្រក្រតីដើម។

ប្រើ

ប្រើទាំងសព្វទាំងគ្រប់, ប្រើតាមតែប្រទះ។

ប្រើ កិរិយាសព្ទ

[ប្រើ] prer

បង្គាប់, បង្គាប់ឱ្យធ្វើតាម; ប្រកបកិច្ចតាមត្រូវការ; ចាយវាយ; ធ្វើឱ្យជួយកម្លាំង :

ប្រើ កិរិយាសព្ទ

[ប្រើ-ប្រាស់] prer

ប្រើទាំងសព្វទាំងគ្រប់, ប្រើតាមតែប្រទះ។

ប្រើល្បិច

រិះរកមធ្យោបាយបញ្ឆោតនរណាម្នាក់ឱ្យទុកចិត្ត ឬរកគន្លឹះដើម្បីពន្យល់ឱ្យនរណាម្នាក់ឆាប់ជឿឬយល់។

ប្រើល្បិច កិរិយាសព្ទ

[ប្រើ-ល្បិច] breulbech≈

រិះរកមធ្យោបាយបញ្ឆោតនរណាម្នាក់ឱ្យទុកចិត្ត ឬរកគន្លឹះដើម្បីពន្យល់ឱ្យនរណាម្នាក់ឆាប់ជឿឬយល់។

ប្រើស

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទព្រៃ ពួកក្ដាន់, មានស្នែងបែកខ្នែងជាចម្ពាម។

ប្រើស នាម

[ប្រើស] braeus

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទព្រៃ ពួកក្ដាន់, មានស្នែងបែកខ្នែងជាចម្ពាម។

ប្រឿង

ដែលមានសម្បុរយ៉ាងខ្ចីស្ទើរ :

ប្រឿង គុណនាម

[ប្រឿង] breung

ដែលមានសម្បុរយ៉ាងខ្ចីស្ទើរ :

ប្រៀច

សូរឮដោយជាន់, ច្របាច់, កិនសង្កត់អ្វីៗដែលជ្រាយរអៀច។

ប្រៀច ឧទានសព្ទ

[ប្រៀច] breach

សូរឮដោយជាន់, ច្របាច់, កិនសង្កត់អ្វីៗដែលជ្រាយរអៀច។

ប្រៀន

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អៀន ថា :

ប្រៀន កិរិយាសព្ទ

[ប្រៀន] brien

បង្រៀន។

ប្រៀន កិរិយាសព្ទ

[ប្រៀន-ប្រ-ដៅ] brien

ស្ដីប្រដៅឱ្យហាត់រៀន, ប្រដៅឱ្យបានបទ, ស្ដីប្រដៅញឹកញយឱ្យដឹងកិច្ចការឬវត្តប្រតិបត្តិផ្សេងៗ។

ប្រៀន បុព្វបទ

[ប្រៀន] brien

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អៀន ថា :

ប្រៀប

មានតម្លៃលើគេដោយការប្រៀបផ្ទឹម គឺបើប្រៀបផ្ទឹមនឹងគេ ឃើញថាគ្រាន់បើជាងគេ។

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

[ប្រៀប] prieb

ធៀប, ប្រដូច។

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

[ចាញ់-ប្រៀប-គេ] prieb

ចាញ់គេដោយការប្រៀបផ្ទឹម គឺបើប្រៀបផ្ទឹមនឹងគេឃើញថាអន់ជាងគេ ដោយកលឧបាយណាមួយ, ចាញ់កលឧបាយគេ។

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

[ប្រៀប-ធៀប] prieb

ធៀបប្រដូច, ប្រដូចដោយធៀបគ្នា។

ប្រៀប គុណនាម

[ប្រៀប-ប្រាយ] prieb

ដែលផ្សែផ្សំប្រដូចគ្នា :

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

[ប្រៀប-ផ្ទឹម] prieb

ផ្ទឹមប្រដូចគ្នា។

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

[មាន-ប្រៀប-លើ-គេ] prieb

មានតម្លៃលើគេដោយការប្រៀបផ្ទឹម គឺបើប្រៀបផ្ទឹមនឹងគេ ឃើញថាគ្រាន់បើជាងគេ។

ប្រេកង់

(ម.ព. រលកអាកាស)។

ប្រេកង់ នាម

[ប្រេ-កង់] brekngo≈

ចំនួនព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងដដែលៗក្នុងមួយខ្នាតពេល។

ប្រេកង់ នាម

[ប្រេ-កង់] brekngo≈

(ម.ព. រលកអាកាស)។

ប្រេង

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ ត្រួយអាចធ្វើជាអន្លក់ឬរបោយនំបាន (ចត់បន្តិចៗ) ឫសអាចប្រើជាឱសថ។

ប្រេង នាម

[ប្រេង] preng

វត្ថុរាវរអិល សម្រាប់លាប, សម្រាប់ធ្វើម្ហូប, សម្រាប់អុជ :

ប្រេង នាម

[ប្រេង-ឆៅ] preng

រ៉ែប្រេងដែលមិនទាន់ចម្រាញ់ចេញទៅជាឥន្ធនៈណាមួយ :

ប្រឹថពីវិភាគ នាម

ប្រឹប គុ.កិ., គុ.

ប្រឹស នាម

ប្រឹស្ដាង្គ នាម

ប្រឹស្ឋ នាម

ប្រឹស្ឋាង្គ នាម

ប្រឹសៗ គុណនាម

ប្រឹះៗ ឧទានសព្ទ

ប្រុង កិរិយាសព្ទ ១)

ប្រុង កិរិយាសព្ទ ២)

ប្រុង កិរិយាសព្ទ ៣)

ប្រុង នាម

ប្រុង កិរិយាសព្ទ

ប្រុង កិរិយាសព្ទ

ប្រុងចាំតែ កិរិយាសព្ទ

ប្រុនៗ គុ.កិ., គុ.

ប្រុយ គុ.កិ., គុ.

ប្រុយ នាម

ប្រុយៗ គុ.កិ., គុ.

ប្រុស នាម

ប្រុះ គុ., គុ.កិ.

ប្រូង ឧទានសព្ទ

ប្រូង នាម

ប្រូង នាម

ប្រូច គុណកិរិយា

ប្រូតុង នាម

ប្រូតូប្លាស នាម

ប្រូតេស្តង់និយម នាម

ប្រូតេអ៊ីន នាម

ប្រូទីដ នាម

ប្រូបាប៊ីលីតេ នាម

ប្រូប៉ាណូន នាម

ប្រូម៉ាស នាម

ប្រូស ឧទានសព្ទ

ប្រួក ឧទានសព្ទ

ប្រួក គុណនាម

ប្រួញ កិរិយាសព្ទ

ប្រួត កិរិយាសព្ទ

ប្រួត នាម

ប្រួម កិរិយាសព្ទ

ប្រួល បុព្វបទ

ប្រើ កិរិយាសព្ទ

ប្រើ កិរិយាសព្ទ

ប្រើល្បិច កិរិយាសព្ទ

ប្រើស នាម

ប្រឿង គុណនាម

ប្រៀច ឧទានសព្ទ

ប្រៀន កិរិយាសព្ទ

ប្រៀន កិរិយាសព្ទ

ប្រៀន បុព្វបទ

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

ប្រៀប គុណនាម

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

ប្រៀប កិរិយាសព្ទ

ប្រេកង់ នាម

ប្រេកង់ នាម

ប្រេង នាម

ប្រេង នាម