វចនានុក្រមខ្មែរ

បុរេសី នាម

[បុ-រ៉េ-សី] boresei≈

អ្នករុករករ៉ែមាស ប្រេងកាត ឬធនធានធម្មជាតិមានតម្លៃនានា នៅក្នុងដីឬលើដី។

បុរេអវសិដ្ឋ

ប្រាក់ដែលសល់កាលពីមុន មិនទាន់បានស្នើសុំដក។

បុរេអវសិដ្ឋ នាម

[បុ-រ៉េ-អៈ-វៈ-សឹត] boreaakveaksoet≈

ប្រាក់ដែលសល់កាលពីមុន មិនទាន់បានស្នើសុំដក។

បុរោហិត

ព្រាហ្មណ៍អ្នកបំពេញប្រយោជន៍ដល់បុរី ឬអ្នកធ្វើនូវសេចក្ដីទំនុកបម្រុងដល់នគរ គឺព្រាហ្មណ៍ដែលជារាជគ្រូ ឬព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកចាត់ការធ្វើយញ្ញពិធីក្នុងរាជត្រកូលតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍។

បុរោហិត នាម

[បុ-រ៉ោ-ហិត] borouhet

ព្រាហ្មណ៍អ្នកបំពេញប្រយោជន៍ដល់បុរី ឬអ្នកធ្វើនូវសេចក្ដីទំនុកបម្រុងដល់នគរ គឺព្រាហ្មណ៍ដែលជារាជគ្រូ ឬព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកចាត់ការធ្វើយញ្ញពិធីក្នុងរាជត្រកូលតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍។

បុល

បណ្ដាក់ទ្វេ ឬបណ្ដាក់មួយជាពីរ គឺបណ្ដាក់អ្វីៗមានស្រូវជាដើម កាលដែលយកពីគេមក ឬឱ្យទៅគេតែ១ភាគលុះដល់កាលរដូវ ត្រូវសង ឬត្រូវយកវិញជាពីរភាគ :

បុល កិរិយាសព្ទ

[បុល] bol

បណ្ដាក់ទ្វេ ឬបណ្ដាក់មួយជាពីរ គឺបណ្ដាក់អ្វីៗមានស្រូវជាដើម កាលដែលយកពីគេមក ឬឱ្យទៅគេតែ១ភាគលុះដល់កាលរដូវ ត្រូវសង ឬត្រូវយកវិញជាពីរភាគ :

បុល្លិកា

(ព.សា.) ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ បំណុល ថា បំណុលបុល្លិកា។

បុល្លិកា នាម

[បុល-ឡិ-កា] bollika

(ព.សា.) ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ បំណុល ថា បំណុលបុល្លិកា។

បុសនាគ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងរំដួល ផ្កាស្រដៀងនឹងផ្កាសុរភីតែធំៗ ជាង មានក្លិនក្រអូបល្អ, ដើមប្រើការធ្វើជាគ្រឿងផ្ទះរាយរងក៏បាន :

បុសនាគ នាម

[បុស-នាក] bosaneak

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងរំដួល ផ្កាស្រដៀងនឹងផ្កាសុរភីតែធំៗ ជាង មានក្លិនក្រអូបល្អ, ដើមប្រើការធ្វើជាគ្រឿងផ្ទះរាយរងក៏បាន :

បុស្បា

ផ្កាគ្រប់យ៉ាង។

បុស្បា នាម

[បុស-ស្បា] bosba

ផ្កាគ្រប់យ៉ាង។

បុស្បុក

ទីអាសានៈ ឬវេទិកាមានសណ្ឋានជាបល្ល័ង្កខ្ពស់ទ្ររងដោយជើងកោសច្រើនថ្នាក់, មានសសរបួន, រាង ៤ជ្រុងស្រដៀងនឹងបារាំកំពូល, ដំបូលមានកំពូលរាងច្រឡោ សណ្ឋានដូចកំពូលប្រាសាទក៏មាន, រាងមូលជាកន្សោមតាឱ ឬកន្សោមផ្កាក៏មាន, វិចិត្ររចនាដោយផ្ការំយោលផ្សេងៗ តាមគួរដល់ការប្រកប, ប្រើជាទីសម្រាប់គ

បុស្បុក នាម

[បុស-ស្បុក] bosbok

ទីអាសានៈ ឬវេទិកាមានសណ្ឋានជាបល្ល័ង្កខ្ពស់ទ្ររងដោយជើងកោសច្រើនថ្នាក់, មានសសរបួន, រាង ៤ជ្រុងស្រដៀងនឹងបារាំកំពូល, ដំបូលមានកំពូលរាងច្រឡោ សណ្ឋានដូចកំពូលប្រាសាទក៏មាន, រាងមូលជាកន្សោមតាឱ ឬកន្សោមផ្កាក៏មាន, វិចិត្ររចនាដោយផ្ការំយោលផ្សេងៗ តាមគួរដល់ការប្រកប, ប្រើជាទីសម្រាប់គ

បុស្ស

ឈ្មោះខែទី ២តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :

បុស្ស នាម

[បុស] boss

ឈ្មោះខែទី ២តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :

បុស្សរថ

រថស សម្រាប់ជិះរំហើយកម្សាន្តចិត្ត។ តាមរឿងតំណាលក្នុងគម្ពីរជាតកច្រើនអន្លើថា រថមានបុស្បុកព័ណ៌សដែលទឹមសេះឱ្យអូសដើរៗជាមុន, ពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចទាំងអស់នាំគ្នាដើរអមហែហមតាមក្រោយ, ផ្សងរកអ្នកមានបុណ្យភ័ព្វអស្ចារ្យដែលគួរទទួលជាទីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យបាន, ក្នុងកាលដែលផុតគ្មានព

បុស្សរថ នាម

[បុស-សៈ-រត់] bossoroth

រថស សម្រាប់ជិះរំហើយកម្សាន្តចិត្ត។ តាមរឿងតំណាលក្នុងគម្ពីរជាតកច្រើនអន្លើថា រថមានបុស្បុកព័ណ៌សដែលទឹមសេះឱ្យអូសដើរៗជាមុន, ពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចទាំងអស់នាំគ្នាដើរអមហែហមតាមក្រោយ, ផ្សងរកអ្នកមានបុណ្យភ័ព្វអស្ចារ្យដែលគួរទទួលជាទីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យបាន, ក្នុងកាលដែលផុតគ្មានព

បុះ

ចំនួន ៨(ចំពោះតែចំនួនដំរី) :

បុះ កិរិយាសព្ទ ១)

[បុះ] boh

បុកទល់មុតដល់មានរបួស :

បុះ កិរិយាសព្ទ ២)

[បុះ] boh

បុកដោយអ្វីៗដែលស្រួច :

បុះ កិរិយាសព្ទ ៣)

[បុះ] boh

រុកឱ្យជ្រុះ, ឱ្យធ្លាក់ :

បុះ កិរិយាសព្ទ

[បុះ] boh

ស៊ី; ពាក្យទ្រគោះមើលងាយថាស៊ីដូចគេបុះអ្វីៗ :

បុះ គុណនាម

[បុះ] boh

ចាស់; ដែលគេឈប់ប្រើប្រាស់, ដែលគេបោះបង់លែងត្រូវការ (ចំពោះតែទី, ដី, ស្រែ, ចម្ការ, ភូមិលំនៅ ...) :

បុះ នាម

[បុះ] boh

ចំនួន ៨(ចំពោះតែចំនួនដំរី) :

បូ

សំពត់ព័ណ៌ចងកាច់ជាស្រទាប់ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាឈើរីក, ប្រើចងផ្នួងឬកម្រងសក់ឬក៏សំណុំសក់ស្ត្រី ជាគ្រឿងធ្វើលម្អតាមសម័យថ្មី :

បូ នាម

[បូ] bou

សំពត់ព័ណ៌ចងកាច់ជាស្រទាប់ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាឈើរីក, ប្រើចងផ្នួងឬកម្រងសក់ឬក៏សំណុំសក់ស្ត្រី ជាគ្រឿងធ្វើលម្អតាមសម័យថ្មី :

បូក

សរីរាវយវៈមានសណ្ឋានកំពូកជាដុំនៅលើប្រជុំស្មាសត្វពពួកគោ, ក្របី :

បូក កិរិយាសព្ទ

[បូក] bok

ធ្វើឱ្យឃើញចំនួន គឺកែនផ្សំរួមចំនួន :

បូក កិរិយាសព្ទ

[និ-យាយ-បូក] bok

និយាយរួមទាំងអស់។

បូក កិរិយាសព្ទ

[បូក] bok

លាបពរបាយអឬដីស្អិត :

បូក នាម

[បូក] bok

សរីរាវយវៈមានសណ្ឋានកំពូកជាដុំនៅលើប្រជុំស្មាសត្វពពួកគោ, ក្របី :

បូកគោ

ឈ្មោះភ្នំធំខ្ពស់មួយក្នុងពួកភ្នំកំចាយ, ពពកវិល ក្នុងខេត្តកំពត, សព្វថ្ងៃនេះទុកជារមណីដ្ឋាន សម្រាប់កម្សាន្តមួយកន្លែងជារបស់កម្ពុជរដ្ឋ :

បូកគោ នាម

[បូក-គោ] boukakou

ឈ្មោះភ្នំធំខ្ពស់មួយក្នុងពួកភ្នំកំចាយ, ពពកវិល ក្នុងខេត្តកំពត, សព្វថ្ងៃនេះទុកជារមណីដ្ឋាន សម្រាប់កម្សាន្តមួយកន្លែងជារបស់កម្ពុជរដ្ឋ :

បូកបោះ

បូកសម្រេចដោយគិតលៃលកផាត់ទាត់លើកចោលចេញខ្លះ :

បូកបោះ កិរិយាសព្ទ

[បូក-បោះ] boukobaoh

បូកសម្រេចដោយគិតលៃលកផាត់ទាត់លើកចោលចេញខ្លះ :

បូកប៉ាន់

បូកដោយទូទាត់លៃចែករួចស្រង់រួមឱ្យឃើញជាចំនួន :

បូកប៉ាន់ កិរិយាសព្ទ

[បូក-ប៉ាន់] boukban

បូកដោយទូទាត់លៃចែករួចស្រង់រួមឱ្យឃើញជាចំនួន :

បូកឡូក

ច្របូកច្របល់ :

បូកឡូក គុ.កិ., គុ.

[បូក-ឡូក] boukolouk

ច្របូកច្របល់ :

បូគ

(ម.ព. បូក{¥¥}៣{££})។

បូគ នាម

[បូក] bouk

(ម.ព. បូក៣)។

បូគគោ

(ម.ព. បូកគោ)។

បូគគោ នាម

[បូក-គោ] boukokou

(ម.ព. បូកគោ)។

បូង៉ា

ពាក្យកម្ចីពីភាសាឥណ្ឌូណេស៊ីមានន័យថា ផ្កា :

បូង៉ា នាម

[បូ-ង៉ា] bounga≈

ពាក្យកម្ចីពីភាសាឥណ្ឌូណេស៊ីមានន័យថា ផ្កា :

បូជនកិច្ច

កិច្ចការបូជា; ការរវល់ដោយថ្វាយ ឬដោយជូនព័ស្តុភារអ្វីៗ :

បូជនកិច្ច នាម

[បូ-ជៈ-នៈ-កិច] bouchnokechch

កិច្ចការបូជា; ការរវល់ដោយថ្វាយ ឬដោយជូនព័ស្តុភារអ្វីៗ :

បូជនិយោសក៍

អ្នកធម្មយាត្រា, អ្នកធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយនិងលំបាកទៅកាន់ស្ថានពិសិដ្ឋមួយដើម្បីបុព្វហេតុសាសនា។

បូជនិយោសក៍ នាម

[បូ-ជៈ-និ-យោស] boucheakniyos≈

អ្នកធម្មយាត្រា, អ្នកធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយនិងលំបាកទៅកាន់ស្ថានពិសិដ្ឋមួយដើម្បីបុព្វហេតុសាសនា។

បូជនីយេសក៍

អ្នកស្វះស្វែងរកទីកន្លែងដែលគួរគោរពបូជា, អ្នកធ្វើដំណើរទៅនមស្ការបូជនីយដ្ឋានមានទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុនៃព្រះសម្ពុទ្ធជាដើម។

បូជនីយេសក៍ នាម

[បូ-ជៈ-នី-យេស] bouchniyesok

អ្នកស្វះស្វែងរកទីកន្លែងដែលគួរគោរពបូជា, អ្នកធ្វើដំណើរទៅនមស្ការបូជនីយដ្ឋានមានទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុនៃព្រះសម្ពុទ្ធជាដើម។

បូជនីយៈ

(ម.ព. បូជនីយវត្ថុ)។

បូជនីយៈ គុណនាម

[បូ-ជៈ-នី-យៈ] bouchniyeak

ដែលគួរបូជា។

បូជនីយៈ នាម

[បូ-ជៈ-នី-យៈ-បុក-គល់] bouchniyeak

បុគ្គលដែលគេបូជា :

បូជនីយៈ នាម

[បូ-ជៈ-នី-យៈ-វ័ត-ថុ] bouchniyeak

ទីដែលគួរបូជា។

បូជនីយៈ នាម

[បូ-ជៈ-នី-យៈ-ស្ថាន] bouchniyeak

(ម.ព. បូជនីយវត្ថុ)។

បូជា

ដូចគ្នានឹង បូជនីយបុគ្គល ដែរ។

បូជា នាម a

[បូ-ជា] bouchea

ការថ្វាយឬជូនវត្ថុអ្វីៗ ចំពោះបូជនីយបុគ្គល; ការស្ដាប់ឱវាទ, ប្រព្រឹត្តតាមឱវាទរបស់បុគ្គលដែលគួរគោរព។

បូជា កិរិយាសព្ទ b

[បូ-ជា] bouchea

ថ្វាយ, ជូន :

បូជា កិរិយាសព្ទ

[បូ-ជា] bouchea

ដុត, រំលាយ (សព) :

បូជា នាម

[បូ-ជា-រៈ-ហៈ-បុក-គល់] bouchea

ដូចគ្នានឹង បូជនីយបុគ្គល ដែរ។

បូជាយញ្ញ

ការសែនព្រេន, របៀបពលិការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ មានសម្លាប់សត្វ, អារសាច់បូជាភ្លើងជាដើម។ បើតាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមានការឱ្យទានដល់ពួកស្មូមមិនរើសមុខ។

បូជាយញ្ញ នាម

[បូ-ជា-យ៉ាញ់] boucheayonhnh

ការសែនព្រេន, របៀបពលិការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ មានសម្លាប់សត្វ, អារសាច់បូជាភ្លើងជាដើម។ បើតាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមានការឱ្យទានដល់ពួកស្មូមមិនរើសមុខ។

បូញ

បូញមាត់ផងបត់ដុំដៃផង ដោយសម្ដែងអាការៈរិះគន់ ឬញុះញង់។

បូញ កិរិយាសព្ទ

[បូញ] bounh

ក្របួចមាត់; ចង្អុលបង្ហាញដោយក្របួចមាត់ :

បូញ កិរិយាសព្ទ

[បូញ-មាត់-បត់-ដុំ-ដៃ] bounh

បូញមាត់ផងបត់ដុំដៃផង ដោយសម្ដែងអាការៈរិះគន់ ឬញុះញង់។

បូញបាញ

និយាយរិះគន់ ឬញុះញង់ដោយសម្ដែងអាការៈបូញមាត់ចង្អុលបង្ហាញរូបមនុស្ស ឬអ្វីៗឱ្យគេឃើញ។

បូញបាញ កិរិយាសព្ទ

[បូញ-បាញ] bounhobanh

និយាយរិះគន់ ឬញុះញង់ដោយសម្ដែងអាការៈបូញមាត់ចង្អុលបង្ហាញរូបមនុស្ស ឬអ្វីៗឱ្យគេឃើញ។

បូណ៌មី

តិថី ឬថ្ងៃដែលមានព្រះចន្ទពេញវង់, ថ្ងៃ ១៥កើត :

បូណ៌មី នាម

[បូ-រៈ-ណៈ-ម៉ី] ឬ [បូ-រ៉ៈ-ម៉ី] bounrmi

តិថី ឬថ្ងៃដែលមានព្រះចន្ទពេញវង់, ថ្ងៃ ១៥កើត :

បូត កិរិយាសព្ទ

[បូត] bout

ចាប់រូតយកដោយដៃ :

បូត បុព្វបទ

[បូត] bout

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្លូត :

បូតសណ្ដែក

ឈ្មោះល្បែងក្មេងលេងចាប់បូតដៃគ្នា ពោលពាក្យព្រមៗគ្នាថា បូតសណ្ដែក ...!

បូតសណ្ដែក កិរិយាសព្ទ

[បូត-សន់-ដែក] boutsandaek

ឈ្មោះល្បែងក្មេងលេងចាប់បូតដៃគ្នា ពោលពាក្យព្រមៗគ្នាថា បូតសណ្ដែក ...!

បូតិកាយ

កាយស្អុយ ឆ្អេះឆ្អាប សោកគ្រោក គឺរូបកាយមនុស្សសត្វទាំងអស់ (ពាក្យពោលតាមសេចក្ដីពិត)។

បូតិកាយ នាម

[ប៉ូ-តិ-កាយ] boutekay

កាយស្អុយ ឆ្អេះឆ្អាប សោកគ្រោក គឺរូបកាយមនុស្សសត្វទាំងអស់ (ពាក្យពោលតាមសេចក្ដីពិត)។

បូតិលតា

វល្លិមានក្លិនស្អុយ គឺវល្លិផោម (ព.គ.)។

បូតិលតា នាម

[ប៉ូ-តិ-លៈ-តា] ឬ [បូ-តិល-លៈ-ដា] boutelota

វល្លិមានក្លិនស្អុយ គឺវល្លិផោម (ព.គ.)។

បូព៌

ខាងដើម, ខាងមុខ, ខាងកើត (ទិសខាងកើត) :

បូព៌ នាម

[បូ] boupr

ខាងដើម, ខាងមុខ, ខាងកើត (ទិសខាងកើត) :

បូព៌ទិស

ទិសខាងកើត។

បូព៌ទិស នាម

[បូ-រ៉ៈ-ទឹស] ឬ [បូ-ទឹស] bouprtis

ទិសខាងកើត។

បូព៌និមិត្ត

(ម.ព. បុព្វនិមិត្ត ក្នុង បុព្វ)។

បូព៌និមិត្ត នាម

[បូ-និ-មិត] bouprnimitt

(ម.ព. បុព្វនិមិត្ត ក្នុង បុព្វ)។

បូព៌ា

(ម.ព. បូព៌)។

បូព៌ា នាម

[បូ-រៈ-ពា] ឬ [បូ-ពា] boureakpea]rue[boupea≈

(ម.ព. បូព៌)។

បូម

សប់ឬបឺតបញ្ចូលខ្យល់ឬទឹក ឬក៏បឺត ឬសប់បញ្ចេញ :

បូម កិរិយាសព្ទ

[បូម] boum

សប់ឬបឺតបញ្ចូលខ្យល់ឬទឹក ឬក៏បឺត ឬសប់បញ្ចេញ :

បូរណត្ថ

សារធាតុដែលដាក់ក្នុងបរិមាណតិចតួចទៅក្នុងចំណីអាហារ ឬរបស់អ្វីមួយដើម្បីបង្កើនរសជាតិ សោភណភាព ឬរក្សាគុណភាពឱ្យនៅស្រស់ កុំឱ្យស្អុយរលួយ, ការបន្ថែមឱ្យកាន់តែប្រសើរ។

បូរណត្ថ នាម

[បូ-រ៉ៈ-ណាត់] bouraknat≈

សារធាតុដែលដាក់ក្នុងបរិមាណតិចតួចទៅក្នុងចំណីអាហារ ឬរបស់អ្វីមួយដើម្បីបង្កើនរសជាតិ សោភណភាព ឬរក្សាគុណភាពឱ្យនៅស្រស់ កុំឱ្យស្អុយរលួយ, ការបន្ថែមឱ្យកាន់តែប្រសើរ។

បូរណភាព

(សេ.ហិ.) ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈមានប្រព័ន្ធតែមួយដែលមានលក្ខណៈពេញលេញ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ហើយដែលមិនអាចរំលោភបំពានបាន។

បូរណភាព នាម ១)

[ប៉ូ-រ៉ៈ-ណៈ-ភាប] bournapheap

ភាពពេញគ្រប់គ្រាន់, ការពេញឥតខ្វះកន្លះ។

បូរណភាព នាម ២)

[ប៉ូ-រ៉ៈ-ណៈ-ភាប] bournapheap

(សេ.ហិ.) ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈមានប្រព័ន្ធតែមួយដែលមានលក្ខណៈពេញលេញ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ហើយដែលមិនអាចរំលោភបំពានបាន។

បូរណសំខ្យា

ការរាប់ចំនួនដែលជាថ្នាក់, ជាជាន់។

បូរណសំខ្យា នាម

[ប៉ូ-រ៉ៈ-ណៈ-ស័ង-ខ្យា] bournosamkhya

ការរាប់ចំនួនដែលជាថ្នាក់, ជាជាន់។

បូរបាច់

និយាយរៀបរាប់ប្រាប់ឱ្យដឹងឱ្យឃើញដើមទងគន្លងតាមរបៀបហូរហែ :

បូរបាច់ កិ., គុ.កិ.

[បូ-បាច់] bourbach

និយាយរៀបរាប់ប្រាប់ឱ្យដឹងឱ្យឃើញដើមទងគន្លងតាមរបៀបហូរហែ :

បូរាណ

មានន័យដូចគ្នា បុរាណ ដែរ, ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើខ្លះចំពោះតែក្នុងកាព្យ ដែលមានសម្ផស្សត្រូវថាឱ្យវែង ឱ្យយឺត, ឯពាក្យរាយត្រូវសរសេរ ត្រូវនិយាយថា បុរាណ ជាដរាប។ ពាក្យកាព្យដែលត្រូវប្រើ បូរាណ នោះ ដូចជា :