បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ នាម
[បុប-ពេ-និ-វា-សា-នុស-សៈ-តិញ-ញាន] bopveniveasanusstenhnhean
ញាណដែលនឹកឃើញកំណើតក្នុងកាលពីដើម គឺប្រាជ្ញាដែលរឭកឃើញតាំងពីមួយជាតិមុន បន្ទាប់ជាតិនេះរៀងឡើងទៅ ... (ចំពោះតែញាណបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចគុណវិសេស មានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធជាដើម)។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[បុប-ពេ-និ-វា-សា-នុស-សៈ-តិញ-ញាន] bopveniveasanusstenhnhean
ញាណដែលនឹកឃើញកំណើតក្នុងកាលពីដើម គឺប្រាជ្ញាដែលរឭកឃើញតាំងពីមួយជាតិមុន បន្ទាប់ជាតិនេះរៀងឡើងទៅ ... (ចំពោះតែញាណបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចគុណវិសេស មានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធជាដើម)។
ដំណើរធ្លាប់នៅរួមគ្នាពីក្នុងជាតិមុន គឺធ្លាប់ជាស្វាមីភរិយានៅរួមកិច្ចការសុខទុក្ខជាមួយគ្នាពីក្នុងជាតិមុនមក :
[បុប-ពេ-សន់-និ-វាស] bopvesnniveas
ដំណើរធ្លាប់នៅរួមគ្នាពីក្នុងជាតិមុន គឺធ្លាប់ជាស្វាមីភរិយានៅរួមកិច្ចការសុខទុក្ខជាមួយគ្នាពីក្នុងជាតិមុនមក :
ខ្ទុះ; (រ.ស.) ព្រះបុព្វោ។
[បុប-ពោ] bopvou
ខ្ទុះ; (រ.ស.) ព្រះបុព្វោ។
(ម.ព. បុព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[បុប-ពៈ—] bobpeak—≈
(ម.ព. បុព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ទិសបូព៌ គឺទិសខាងកើត។
[ប៉ុ-រ៉ាត់-ថិ-ម៉ៈ-ទឹស] bortthemotis
ទិសបូព៌ គឺទិសខាងកើត។
អនុទិសជាចន្លោះទិសបូព៌និងទិសទក្សិណ គឺទិសអាគ្នេយ៍។
[ប៉ុ-រ៉ាត់-ថិ-ម៉ា-ទឹស] bortthemeanutis
អនុទិសជាចន្លោះទិសបូព៌និងទិសទក្សិណ គឺទិសអាគ្នេយ៍។
អ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា, អ្នកបំពេញចិត្តស្ត្រី; អ្នកបំពេញកិច្ចការក្នុងប្រទេសដែលខ្លួននៅ (ប្រុស) អាត្ម័ន (អាត្មា), ចិត្ត។ល។
[បុ-រ៉ស់] boros
អ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា, អ្នកបំពេញចិត្តស្ត្រី; អ្នកបំពេញកិច្ចការក្នុងប្រទេសដែលខ្លួននៅ (ប្រុស) អាត្ម័ន (អាត្មា), ចិត្ត។ល។
បែប, បែបបទពីព្រេងនាយ។
[បុ-រ៉ាន] boran
ចាស់, ដែលកើតមានមុន, ដែលមានយូរហើយ, ដែលធ្លាប់មានពីព្រេងនាយ :
[បុ-រ៉ាន] boran
សម័យមុន, សម័យកន្លងមក :
[បុ-រ៉ា-ណៈ-កាល] boran
កាលឬគ្រាពីដើម កាលពីព្រេងនាយ។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-ពិ-ធី] boran
បែប, បែបបទពីព្រេងនាយ។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-ភ័ន] boran
របស់ចាស់, ទ្រព្យចាស់។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-រាច] boran
ស្ដេចពីព្រេងនាយ។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-រាច] boran
រាជ្យពីដើម។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-វ័ត-ថុ] boran
វត្ថុចាស់ (ដូចគ្នានឹង បុរាណភណ្ឌ ដែរ)។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-វាត] boran
ពាក្យព្រេងនាយ, ពាក្យចាស់។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-សៈ-ម៉ៃ] boran
សម័យពីដើម (ដូចគ្នានឹង បុរាណកាល)។ ក្នុងកាព្យ អាចប្រើ បូរាណ បាន សម្រួលតាមសម្ផស្សកាព្យ។
ទីកន្លែងដែលជាអតីតភូមិឋាន អារាម សរណដ្ឋាន ប្រាង្គប្រាសាទជាដើម :
[បុ-រ៉ា-ណាត់-ឋាន] boranatthan≈
ទីកន្លែងដែលជាអតីតភូមិឋាន អារាម សរណដ្ឋាន ប្រាង្គប្រាសាទជាដើម :
ស្ត្រីដែលមានបុរសជាពីរនាក់ក្នុងកាលពីមុន គឺប្រពន្ធពីដើមឬប្រពន្ធពីមុន។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-ទុ-តិ-យិ-កា] boreantuteyika
ស្ត្រីដែលមានបុរសជាពីរនាក់ក្នុងកាលពីមុន គឺប្រពន្ធពីដើមឬប្រពន្ធពីមុន។
អ្នកជំនាញខាងសំណេរបុរាណ។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-ឡេ-ខៈ-វិ-ទូ] boranaklekhakvitu≈
អ្នកជំនាញខាងសំណេរបុរាណ។
អ្នកប្រាជ្ញខាងបុរាណវត្ថុវិទ្យា :
[បុ-រ៉ា-ណៈ-វ័ត-ថុ-វិ-ទូ] boranakvtathovitu≈
អ្នកប្រាជ្ញខាងបុរាណវត្ថុវិទ្យា :
វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីវប្បធម៌របស់មនុស្សនៅសម័យបុរាណតាមរយៈវត្ថុសំណល់ផ្សេងៗដូចជា វត្ថុសិល្បៈ សំណង់ប្រាសាទ ឆ្អឹងមនុស្ស និងសត្វជាដើម។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-វ័ត-ថុ-វិត-ទ្យា] boranakvtathovittyea≈
វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីវប្បធម៌របស់មនុស្សនៅសម័យបុរាណតាមរយៈវត្ថុសំណល់ផ្សេងៗដូចជា វត្ថុសិល្បៈ សំណង់ប្រាសាទ ឆ្អឹងមនុស្ស និងសត្វជាដើម។
បុរាណវត្ថុដែលបង្កើតនិងកែច្នៃដោយមនុស្ស ដែលអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងបានដូចជា កុលាលភាជន៍ គ្រឿងអលង្ការ និងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ (ដាវ លំពែង ធ្នូ ស្នា...) ជាដើម។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-វ័ត-ថុ-សិល-លៈ-ប៉ៈ] boranakvtathoselleakbak≈
បុរាណវត្ថុដែលបង្កើតនិងកែច្នៃដោយមនុស្ស ដែលអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងបានដូចជា កុលាលភាជន៍ គ្រឿងអលង្ការ និងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ (ដាវ លំពែង ធ្នូ ស្នា...) ជាដើម។
កន្លែងចាស់ពីបរមបុរាណយូរលង់ ដែលមានបន្សល់ទុកនូវសំណង់ប្រាសាទ ឬរមណីយដ្ឋានផ្សេងៗ ដូចជានគរវត្ត នគរបុរី ឦសានបុរៈ (ព្រៃគុហ៍) ជាដើម។
[បុ-រ៉ា-ណៈ-ស្ថាន] boranaksthan≈
កន្លែងចាស់ពីបរមបុរាណយូរលង់ ដែលមានបន្សល់ទុកនូវសំណង់ប្រាសាទ ឬរមណីយដ្ឋានផ្សេងៗ ដូចជានគរវត្ត នគរបុរី ឦសានបុរៈ (ព្រៃគុហ៍) ជាដើម។
ការការពារ ឬបង្ការជំងឺជាមុន។
[បុ-រ៉ា-រោ-គ្យៈ-កាំ] borarokyeakkaam≈
ការការពារ ឬបង្ការជំងឺជាមុន។
ស្ដេចត្រាញ់។
[បុ-រ៉ិន] ឬ [ប៉ុ-រ៉ិន] borintor
ដែលជាធំក្នុងបុរី; ម្ចាស់ក្រុង; ម្ចាស់ស្រុក (ព្រះរាជា)។
[បុ-រ៉ិន] ឬ [ប៉ុ-រ៉ិន] borintor
ស្ដេចត្រាញ់។
សិទ្ធិដែលបើកឱ្យជនណាម្នាក់បានអ្វីមួយមុនជនឯទៀត។
[ប៉ុ-រ៉ិ-ម៉ា] borema≈
សិទ្ធិដែលបើកឱ្យជនណាម្នាក់បានអ្វីមួយមុនជនឯទៀត។
សញ្ញាសម្គាល់លក្ខណៈរូបដែលប្រកាសភេទប្រុសឱ្យប្រាកដ។
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ភា-វៈ-រូប] boresakpheaveakrub≈
សញ្ញាសម្គាល់លក្ខណៈរូបដែលប្រកាសភេទប្រុសឱ្យប្រាកដ។
សព្វនាមដែលប្រើជំនួសឈ្មោះមនុស្ស, សត្វ, ឬវត្ថុនានា ដោយចំពោះរូប ប៉ុន្តែមិនចេញចំឈ្មោះនោះទេ ដោយយកពាក្យដទៃផ្សេងពីនោះមកជំនួសវិញ មានពាក្យថា ព្រះអង្គ, លោក, អ្នក, នាង, គេ, គាត់, វា, ឯង, អា, ហង, ខ្ញុំព្រះអង្គ, ខ្ញុំព្រះករុណា, ខ្ញុំបាទ, គេ, ខ្ញុំឯង, អញខ្ញុំ, ខ្ញុំម្ចាស់,
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-សាប់-ពៈ-នាម] borissopvoneam
សព្វនាមដែលប្រើជំនួសឈ្មោះមនុស្ស, សត្វ, ឬវត្ថុនានា ដោយចំពោះរូប ប៉ុន្តែមិនចេញចំឈ្មោះនោះទេ ដោយយកពាក្យដទៃផ្សេងពីនោះមកជំនួសវិញ មានពាក្យថា ព្រះអង្គ, លោក, អ្នក, នាង, គេ, គាត់, វា, ឯង, អា, ហង, ខ្ញុំព្រះអង្គ, ខ្ញុំព្រះករុណា, ខ្ញុំបាទ, គេ, ខ្ញុំឯង, អញខ្ញុំ, ខ្ញុំម្ចាស់,
ឧត្តមបុរស បុរសទីបី សម្រាប់និយាយខ្លួនឯងទៅកាន់គូសន្ទនា :
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ] borisak
បុរស «ប្រុស» អ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា។
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ] borisak
អ្នកបំពេញកិច្ចការក្នុងប្រទេសដែលខ្លួននៅ។
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ] borisak
ក្នុងភាសាបាលីចែកបុរសជាបី ដើម្បីតម្រូវបុរិសសព្វនាមនៅនឹងបុរសក្នុងកិរិយាអាខ្យាត គឺបឋមបុរស បុរសទី ១និយាយពីអ្នកដទៃ ឬពីវត្ថុអ្វីមួយក្រៅពីគូសន្ទនា :
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ] borisak
មជ្ឈិមបុរស បុរសទី ២សម្រាប់និយាយទៅកាន់គូសន្ទនាឆ្លងឆ្លើយគ្នា :
[ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ] borisak
ឧត្តមបុរស បុរសទីបី សម្រាប់និយាយខ្លួនឯងទៅកាន់គូសន្ទនា :
(ភូមិ.) ទីតាំងមួយដែលត្រូវបានរៀបចំជាដីឡូត៍ ជាសំណង់លំនៅឋាន សំណង់ផ្សេងៗ លម្ហសាធារណៈ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនានា នៅលើក្បាលដីតែមួយស្របតាមគម្រោងប្លង់សរុបរបស់បុរីដែលបានទទួលការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ :
[បុ-រ៉ី] borey
ក្រុង; ខេត្តធំ; រដ្ឋមណ្ឌល។
[បុ-រ៉ី] borey
(ភូមិ.) ទីតាំងមួយដែលត្រូវបានរៀបចំជាដីឡូត៍ ជាសំណង់លំនៅឋាន សំណង់ផ្សេងៗ លម្ហសាធារណៈ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនានា នៅលើក្បាលដីតែមួយស្របតាមគម្រោងប្លង់សរុបរបស់បុរីដែលបានទទួលការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ :
ការរក្សាបុរី។
[បុ-រ៉ី-រ័ក] boriroksor
ការរក្សាបុរី។
ពាក្យនេះខ្មែរយើងយកមកប្រើជាគោរម្យងារសេនាបតីក៏មាន :
[បុ-រ៉ី-រំ] boriromyor
ដែលមានសេចក្ដីរីករាយចំពោះបុរី។
[បុ-រ៉ី-រំ] boriromyor
បុរីដែលជាទីរីករាយចិត្ត, សេចក្ដីរីករាយចំពោះបុរី។
[បុ-រ៉ី-រំ] boriromyor
ពាក្យនេះខ្មែរយើងយកមកប្រើជាគោរម្យងារសេនាបតីក៏មាន :
ដែលកើតមុនឬមានពីមុន។
[បុ-រ៉េ-គត់] borekta≈
ដែលកើតមុនឬមានពីមុន។
ជម្រើសមួយ តម្លៃមួយ ឬលក្ខខណ្ឌមួយ ដែលកំណត់ទុកជាមុន ហើយប្រើជាស្វ័យប្រវត្តិប្រសិនបើគ្មានការផ្លាស់ប្ដូរដោយការី។
[បុ-រ៉េ-ជំ-រើស] borechumreus≈
ជម្រើសមួយ តម្លៃមួយ ឬលក្ខខណ្ឌមួយ ដែលកំណត់ទុកជាមុន ហើយប្រើជាស្វ័យប្រវត្តិប្រសិនបើគ្មានការផ្លាស់ប្ដូរដោយការី។
ការសន្និដ្ឋាន ការវិនិច្ឆ័យ ឬការវាយតម្លៃទុកជាមុនដោយមិនទាន់ស្វែងយល់រកការពិតឱ្យបានច្បាស់លាស់ :
[បុ-រ៉េ-និច-ឆៃ] borenichchhai≈
ការសន្និដ្ឋាន ការវិនិច្ឆ័យ ឬការវាយតម្លៃទុកជាមុនដោយមិនទាន់ស្វែងយល់រកការពិតឱ្យបានច្បាស់លាស់ :
ដែលប្រគល់ឱ្យជាមុន :
[បុ-រ៉េ-ប្រ-ទាន] borebrotean≈
ដែលប្រគល់ឱ្យជាមុន :
មុនកាលសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ, ដែលកើតឡើងមុនកាលសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ :
[បុ-រ៉េ-ប្រ-វ័ត] borebrovta≈
មុនកាលសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ, ដែលកើតឡើងមុនកាលសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ :
អ្នកប្រាជ្ញខាងបុរេប្រវត្តិវិទ្យា។
[បុ-រ៉េ-ប្រ-វ័ត-វិ-ទូ] borebrovtavitu≈
អ្នកប្រាជ្ញខាងបុរេប្រវត្តិវិទ្យា។
វិទ្យាសាស្ត្រឬមុខវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីអ្វីៗដែលបានកើតឡើងមុនពេលមនុស្សចេះបង្កើត និងប្រើប្រាស់អក្សរ។ បុរេប្រវត្តិវិទ្យាធ្វើការសិក្សាអំពីជីវភាពរបស់មនុស្សដំបូងៗ។
[បុ-រ៉េ-ប្រ-វ័ត-វិត-ទ្យា] borebrovtavittyea≈
វិទ្យាសាស្ត្រឬមុខវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីអ្វីៗដែលបានកើតឡើងមុនពេលមនុស្សចេះបង្កើត និងប្រើប្រាស់អក្សរ។ បុរេប្រវត្តិវិទ្យាធ្វើការសិក្សាអំពីជីវភាពរបស់មនុស្សដំបូងៗ។
កាលសម័យមុនពេលមានឯកសារសរសេរ :
[បុ-រ៉េ-ប្រ-វ័ត-តិ-សាស] borebrovtatesas≈
កាលសម័យមុនពេលមានឯកសារសរសេរ :
ដែលមានមុនបទពិសោធ។ នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជា វាទាក់ទងទៅនឹងពុទ្ធិដែលគេទទួលបានដោយមិនផ្អែកលើបទពិសោធ ពោលគឺ គេទទួលបានពុទ្ធិនោះ តាមការពិចារណាបែបអនុមានញែកតែមួយប៉ុណ្ណោះ។
[ប៉ុ-រ៉េ-ពិ-សោត] ឬ [បុ-រ៉េ-ពិ-សោត] borepisaot]rue[borepisaot≈
ដែលមានមុនបទពិសោធ។ នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជា វាទាក់ទងទៅនឹងពុទ្ធិដែលគេទទួលបានដោយមិនផ្អែកលើបទពិសោធ ពោលគឺ គេទទួលបានពុទ្ធិនោះ តាមការពិចារណាបែបអនុមានញែកតែមួយប៉ុណ្ណោះ។
វេលាមុនភត្ត គឺពេលមុនបរិភោគបាយថ្ងៃត្រង់។
[ប៉ុ-រ៉េ-ភ័ត] borephott
វេលាមុនភត្ត គឺពេលមុនបរិភោគបាយថ្ងៃត្រង់។
(ម.ព. បុរេភត្ត)។
[ប៉ុ-រ៉េ-ភ័ត-តៈ-កាល] borephttakal
(ម.ព. បុរេភត្ត)។
ពេលមុននៃភត្តកិច្ច, ពេលមុនបរិភោគបាយថ្ងៃត្រង់ (មានន័យប្រហែលគ្នានឹង បុរេភត្ត)។
[ប៉ុ-រ៉េ-ភ័ត-តៈ-កិច] borephttakechch
ពេលមុននៃភត្តកិច្ច, ពេលមុនបរិភោគបាយថ្ងៃត្រង់ (មានន័យប្រហែលគ្នានឹង បុរេភត្ត)។
លក្ខខណ្ឌដែលគេកំណត់ទុកជាមុន :
[បុ-រ៉េ-លាក់-ខាន់] boreleakkhan≈
លក្ខខណ្ឌដែលគេកំណត់ទុកជាមុន :
ដែលធ្វើសកម្មភាពជាមុនឬការត្រៀមជាមុន ដើម្បីបង្ការ បម្រុង ការពារ បញ្ចៀស ឬទប់ទល់នឹងផលវិបាកអវិជ្ជមាននៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ឬដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីដំណើរវិវត្តនៃសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។
[បុ-រ៉េ-សៈ-កាំ] boresakkaam≈
ដែលធ្វើសកម្មភាពជាមុនឬការត្រៀមជាមុន ដើម្បីបង្ការ បម្រុង ការពារ បញ្ចៀស ឬទប់ទល់នឹងផលវិបាកអវិជ្ជមាននៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ឬដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីដំណើរវិវត្តនៃសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។
ការសិក្សាបឋម ឬជាជំហានដំបូង :
[បុ-រ៉េ-សៈ-ណា] boresakna≈
ការគិតទុកជាមុននូវរឿងរ៉ាវណាមួយដែលអាចនឹងកើតឡើង។
[បុ-រ៉េ-សៈ-ណា] boresakna≈
ការសិក្សាបឋម ឬជាជំហានដំបូង :
មុនសមិទ្ធិលទ្ធភាព។
[បុ-រ៉េ-សៈ-មិត-ធិ-ឡ័ត-ធៈ-ភាប] boresakmitthiltatheakpheab≈
មុនសមិទ្ធិលទ្ធភាព។
ការកាត់ផ្ដាច់ ឬការដកហូតទុកជាមុន។
[បុ-រ៉េ-សៈ-មុច-ឆេត] boresakmuchchhet≈
ការកាត់ផ្ដាច់ ឬការដកហូតទុកជាមុន។
អ្នករុករករ៉ែមាស ប្រេងកាត ឬធនធានធម្មជាតិមានតម្លៃនានា នៅក្នុងដីឬលើដី។