[បា-ឡាត់]
balat
ខាងមន្ត្រីគ្រហស្ថសម្រាប់ខេត្តនិងស្រុកក៏មាន បាឡាត់ ដែរ ហៅថា បាឡាត់ខេត្ត, បាឡាត់ស្រុក ...។ ខ្មែរបុរាណសរសេរ បាល័ដ្ឋ ប្រហែលជាសំដៅអត្ថន័យថា “អ្នកមាននាទីខាងការថែរក្សា” ទេដឹង? (សៀមសរសេរ ប៉ល័ត អ.ថ. ប្ល័ត, មានអត្ថន័យថាអ្នកផ្លាស់មុខការនាទីជាជំនួយឬជាជំនួសរងពីអធិបតីរបស់ខ្
(ម.ព. បាលី)។
[បា-ឡី]
balei
(ម.ព. បាលី)។
ថនិកមច្ឆាមួយប្រភេទដែលមានមាឌធំ រស់នៅក្នុងទឹកប្រៃ មានទម្ងន់ច្រើនតោន :
[បា-ឡែន]
balaen≈
ថនិកមច្ឆាមួយប្រភេទដែលមានមាឌធំ រស់នៅក្នុងទឹកប្រៃ មានទម្ងន់ច្រើនតោន :
សេចក្ដីងងឹតល្ងង់បិទរាំងប្រាជ្ញាមិនឱ្យយល់ការពិត។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើននិយាយអំពីកំហឹងខ្លាំងដែលទប់មិនទាន់ ឬអំពីការប្រព្រឹត្តកន្លងបវេណី កន្លងច្បាប់ ដោយភាន់ច្រឡំភ្លេចស្មារតីមិនយល់ការខុសត្រូវ។
បាំង
កិរិយាសព្ទ
[បាំង]
bang
បិទ, រាំង, ខ្ចប់ឱ្យកំបាំង :
បាំង
កិរិយាសព្ទ
[បាំង-គំ-និត]
bang
រាំងគំនិតមិនឱ្យគិតឃើញ។
បាំង
កិរិយាសព្ទ
[បាំង-ដៃ]
bang
យកបាតដៃបាំងទន្ទឹមនឹងថ្ងាសមិនឱ្យពន្លឺចាំងពឹលភ្នែកដើម្បីនឹងមើលអ្វីៗ ឱ្យឃើញច្បាស់។
[មោ-បាំង]
bang
សេចក្ដីងងឹតល្ងង់បិទរាំងប្រាជ្ញាមិនឱ្យយល់ការពិត។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើននិយាយអំពីកំហឹងខ្លាំងដែលទប់មិនទាន់ ឬអំពីការប្រព្រឹត្តកន្លងបវេណី កន្លងច្បាប់ ដោយភាន់ច្រឡំភ្លេចស្មារតីមិនយល់ការខុសត្រូវ។
ដែលមានលំនាំទ្រេតចំខែងដូចជាគេយកខែលបាំង :
[បាំង-ខែល]
bangkhael
ដែលមានលំនាំទ្រេតចំខែងដូចជាគេយកខែលបាំង :
ប៉ែកដំបូលមណ្ឌប មានសណ្ឋានដូចហោជាង។
[បាំង-ខ្លែង]
bangkhlaeng
ប៉ែកដំបូលមណ្ឌប មានសណ្ឋានដូចហោជាង។
គ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មដែលមានទម្រង់ផ្សេងៗ សម្រាប់តុបតែងលម្អនៅលើខ្លោងទ្វារឬគោបុរៈ ប្រាសាទបុរាណ វត្តអារាម និងអគារសាធារណៈ :
[បាំង-ខ្លោង]
baamngkhlong≈
គ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មដែលមានទម្រង់ផ្សេងៗ សម្រាប់តុបតែងលម្អនៅលើខ្លោងទ្វារឬគោបុរៈ ប្រាសាទបុរាណ វត្តអារាម និងអគារសាធារណៈ :
ស្រមោលទឹកឯអាកាសដែលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬពន្លឺព្រះចន្ទ្រប៉ះត្រូវមានវង់មូលជុំវិញដូចជារង្វង់ក្លស់ ហៅថា ថ្ងៃបាំងឆត្រ ឬ ខែបាំងឆត្រ; ហៅ ព្រះអាទិត្យទ្រង់ក្លស់, ព្រះចន្ទ្រទ្រង់ក្លស់ ក៏បាន :
[បាំង-ឆ័ត]
bangchhotror
បើកឆត្រគ្របពីលើមិនឱ្យត្រូវកម្ដៅថ្ងៃឬត្រូវភ្លៀង។
[បាំង-ឆ័ត]
bangchhotror
ស្រមោលទឹកឯអាកាសដែលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬពន្លឺព្រះចន្ទ្រប៉ះត្រូវមានវង់មូលជុំវិញដូចជារង្វង់ក្លស់ ហៅថា ថ្ងៃបាំងឆត្រ ឬ ខែបាំងឆត្រ; ហៅ ព្រះអាទិត្យទ្រង់ក្លស់, ព្រះចន្ទ្រទ្រង់ក្លស់ ក៏បាន :
បន្ទះឈើឬបន្ទះដែកមានសណ្ឋានក្រឡូមឬសំប៉ែតដាក់បន្ទើតឱ្យហើបងើបគ្របពីលើកង់រថសេះ, រថយន្ត, ទោចក្រយានជាដើម សម្រាប់បាំងមិនឱ្យភក់ឬធូលីខ្ទាតឬហុយមកខាងលើ; ហៅថា គម្របកង់ ក៏បាន។
[បាំង-ភក់]
bangphok
បន្ទះឈើឬបន្ទះដែកមានសណ្ឋានក្រឡូមឬសំប៉ែតដាក់បន្ទើតឱ្យហើបងើបគ្របពីលើកង់រថសេះ, រថយន្ត, ទោចក្រយានជាដើម សម្រាប់បាំងមិនឱ្យភក់ឬធូលីខ្ទាតឬហុយមកខាងលើ; ហៅថា គម្របកង់ ក៏បាន។
(សំនួន.) ដោយធ្វើជាមិនឃើញ មិនដឹងមិនឮ :
[បាំង-ភ្នែក]
baamngphnek≈
(សំនួន.) ដោយធ្វើជាមិនឃើញ មិនដឹងមិនឮ :
ដំបូលល្វែងខាងក្រៅបំផុតសម្រាប់ជារបាំងរាំងទឹកភ្លៀងមិនឱ្យសាចចូលមកដល់ល្វែងខាងក្នុង :
[បាំង-សាច]
bangsach
ដំបូលល្វែងខាងក្រៅបំផុតសម្រាប់ជារបាំងរាំងទឹកភ្លៀងមិនឱ្យសាចចូលមកដល់ល្វែងខាងក្នុង :
ឈ្មោះគ្រឿងហែថ្នាក់ខ្ពស់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានជាចាមរខ្នាតធំ មានដងវែង សម្រាប់បាំងពីខាងមិនឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យចាំងព្រះភ័ក្ដ្រព្រះរាជា។ ប្រើតែក្នុងវេលាដែលស្ដេចចេញហែប្រទក្សិណរាជធានីជាដើម (ស. ប្រើ ប័ងសូរយ៍ អ.ថ. ប័ងស៊ូន, និង ប័ងទ្រេក អ.ថ. ប័ងសែក ...)។
[បាំង-សែង]
bangsaeng
ឈ្មោះគ្រឿងហែថ្នាក់ខ្ពស់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានជាចាមរខ្នាតធំ មានដងវែង សម្រាប់បាំងពីខាងមិនឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យចាំងព្រះភ័ក្ដ្រព្រះរាជា។ ប្រើតែក្នុងវេលាដែលស្ដេចចេញហែប្រទក្សិណរាជធានីជាដើម (ស. ប្រើ ប័ងសូរយ៍ អ.ថ. ប័ងស៊ូន, និង ប័ងទ្រេក អ.ថ. ប័ងសែក ...)។
ដែលនៅស្ទាក់ស្ទើរមិនទាន់ស៊ប់ឬមិនទាន់ដាច់ស្រេច, ដែលនៅក្នុងការរារែក :
[បាំង-ស្ទើ]
bangstaeur
ដែលនៅស្ទាក់ស្ទើរមិនទាន់ស៊ប់ឬមិនទាន់ដាច់ស្រេច, ដែលនៅក្នុងការរារែក :
(វ.វិចិ.) បន្ទះមានរាងដូចព្រុយត្រីសម្រាប់ចាប់ភ្ជាប់នៅចំហៀងមកុដអប្សរាទាំងពីរខាង។
[បាំង-ស្លាប]
baamngsleab≈
(វ.វិចិ.) បន្ទះមានរាងដូចព្រុយត្រីសម្រាប់ចាប់ភ្ជាប់នៅចំហៀងមកុដអប្សរាទាំងពីរខាង។
បិច
កិរិយាសព្ទ
១)
[បិច]
bech≈
ចាប់ទាញដោយប្រើមេដៃនិងម្រាមដៃយ៉ាងស្រាលហើយរហ័ស :
បិច
កិរិយាសព្ទ
២)
[បិច]
bech≈
ខាំទាញដោយមាត់យ៉ាងស្រាលៗនិងញយដង (ចំពោះត្រី សត្វខ្លះ)។ ដកចេញបន្តិចម្ដងៗ :
បិច
កិរិយាសព្ទ
[បិច-បោច]
bechbaoch≈
លូកបិចនាយអាយ បិចនិងខាំទាញធ្វើជាចំណី :
ល្អី, កញ្ជើ; បរិយត្តិធម៌។
[បិ-ដក់]
bedak
ល្អី, កញ្ជើ; បរិយត្តិធម៌។
(ម.ព. ត្រៃបិដក)។
[បិ-ដក់-កៈ-ត្រៃ]
bedkotrai
(ម.ព. ត្រៃបិដក)។
(ម.ព. បិតរ)។
[បិ-ដ]
bedar
(ម.ព. បិតរ)។
ជាតិម្សៅ ឬម្សៅមើមផ្សេងៗ។
[បិត-ឋៈ-ជាត]
betthakcheat≈
ជាតិម្សៅ ឬម្សៅមើមផ្សេងៗ។
ខ្នង ឬខាងក្រោយ។
[បិត-ឋិ]
betthe≈
ខ្នង ឬខាងក្រោយ។
ការចារ ការចុះហត្ថលេខា ឬបោះត្រាលើខ្នងលិខិត ឬបណ្ណ; សេចក្ដីបញ្ជាក់។
[បិត-ឋិ-ឡេក]
betthelek≈
ការចារ ការចុះហត្ថលេខា ឬបោះត្រាលើខ្នងលិខិត ឬបណ្ណ; សេចក្ដីបញ្ជាក់។
ការផ្ទេររូបិយាណត្តិពីម្នាក់ទៅម្នាក់ ដោយមានសរសេរចារ និងចុះហត្ថលេខានៅលើខ្នងរូបិយាណត្តិ ។
[ប៉ិត-ឋិ-លេ-ខៈ-កាំ]
betthelekhakkaam≈
ការផ្ទេររូបិយាណត្តិពីម្នាក់ទៅម្នាក់ ដោយមានសរសេរចារ និងចុះហត្ថលេខានៅលើខ្នងរូបិយាណត្តិ ។
សត្វមួយពួកដែលមានឆ្អឹងទ្រនុងខ្នងហើយមានឆ្អឹងជំនីរតភ្ជាប់ពីទ្រនុងខ្នងនោះរួមមកខាងពោះ, ហៅដោយរួបរួមថា សត្វមានគ្រោងឆ្អឹង ដូចជា គោ, ក្របី, ត្រីជាដើម។
[ប៉ិត-ឋ្យាត់-ឋិ-កៈ-ស័ត]
bedthydtheksotvor
សត្វមួយពួកដែលមានឆ្អឹងទ្រនុងខ្នងហើយមានឆ្អឹងជំនីរតភ្ជាប់ពីទ្រនុងខ្នងនោះរួមមកខាងពោះ, ហៅដោយរួបរួមថា សត្វមានគ្រោងឆ្អឹង ដូចជា គោ, ក្របី, ត្រីជាដើម។
(ម.ព. បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ)។
[ប៉ិត-ឋ្យាត-ឋិ-កៈ-ស័ត]
betthyeatthekaksta≈
(ម.ព. បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ)។
(ម.ព. បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកសត្វ)។
[បិត-ឋ្យាត់-ឋិ-កៈ]
betthyeatthekak≈
(ម.ព. បិដ្ឋ្យាដ្ឋិកសត្វ)។
កាលកំណត់ដែលពុទ្ធបរិស័ទប្ដូរគ្នាទទួលរ៉ាប់រងរៀបចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃនិងធ្វើសាសនពិធី ក្នុងរដូវនៃការកាន់បិណ្ឌចំនួន១៤ថ្ងៃ :
[បិន-ឌៈ] ឬ [បិន]
bendar
ការប្រមូលឱ្យមូល ឬពូតឱ្យជាដុំ, ដុំ; ការចិញ្ចឹមជីវិត។ ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃវិធីធ្វើទានមួយយ៉ាង (តាមប្រពៃណីរបស់ប្រទេស) ធ្វើបានពីត្រឹមថ្ងៃ១រោចខែភទ្របទទៅដល់ថ្ងៃខែដាច់ (១៥ថ្ងៃ) ... ហៅថា បុណ្យកាន់បិណ្ឌ ឬ បុណ្យដាក់បិណ្ឌ, ហៅខ្លីត្រឹមតែ កាន់បិណ្ឌ ឬ ដាក់បិណ្ឌ ក៏បា
បិណ្ឌ
កិរិយាសព្ទ
[ដាក់-បិន]
bendar
(ម.ព. កាន់បិណ្ឌ)។
[វេន-បិន]
bendar
កាលកំណត់ដែលពុទ្ធបរិស័ទប្ដូរគ្នាទទួលរ៉ាប់រងរៀបចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃនិងធ្វើសាសនពិធី ក្នុងរដូវនៃការកាន់បិណ្ឌចំនួន១៤ថ្ងៃ :
ប្រើតាមទម្លាប់ជា កិ. ក៏បាន :
[បិន-ឌៈ-បាត] ឬ [បិន-បាត]
bendobat
អាហារដែលប្រមូលឱ្យជាដុំដាក់ក្នុងបាត្រ គឺចង្ហាន់ដាក់បាត្រ ឬចង្ហាន់រាប់បាត្រ (សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) :
[បិន-ឌៈ-បាត] ឬ [បិន-បាត]
bendobat
ប្រើតាមទម្លាប់ជា កិ. ក៏បាន :
ការប្រព្រឹត្តដើររកចង្ហាន់ដែលទាយកគេដាក់ឱ្យក្នុងបាត្រ (ការប្រព្រឹត្តដើរបិណ្ឌបាត ទុកជាវត្តប្រតិបត្តិមួយដ៏សំខាន់របស់ពួកបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សរសើរថាជាការចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រពៃ ជាដំណើរនាំឱ្យអាជីវបារិសុទ្ធិសីលបរិសុទ្ធល្អ)។
[បិន-ឌៈ-ប៉ា-តៈ-ចា-រ៉ិ-កៈ-វ័ត]
bendbatcharikvott
ការប្រព្រឹត្តដើររកចង្ហាន់ដែលទាយកគេដាក់ឱ្យក្នុងបាត្រ (ការប្រព្រឹត្តដើរបិណ្ឌបាត ទុកជាវត្តប្រតិបត្តិមួយដ៏សំខាន់របស់ពួកបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សរសើរថាជាការចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រពៃ ជាដំណើរនាំឱ្យអាជីវបារិសុទ្ធិសីលបរិសុទ្ធល្អ)។
ការឱ្យចង្ហាន់បិណ្ឌបាត គឺការដែលទាយកឱ្យភោជនាហារជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្ដីសង្គ្រោះ ដល់បព្វជិតមិនឱ្យដាច់ពោះស្លាប់ :
[បិន-ឌៈ-បា-តៈ-ទាន]
bendbatotean
ការឱ្យចង្ហាន់បិណ្ឌបាត គឺការដែលទាយកឱ្យភោជនាហារជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្ដីសង្គ្រោះ ដល់បព្វជិតមិនឱ្យដាច់ពោះស្លាប់ :
អាហារបិណ្ឌបាតដែលជាគ្រឿងអាស្រ័យចិញ្ចឹមជីវិតរបស់បព្វជិត។
[បិន-ឌៈ-បា-ត័ប-ប៉័ច-ចៃ] ឬ [ប៉ិន-ឌៈ-ប៉ា-ត័ប-ប៉័ច-ចៃ]
bendbatbbachchai
អាហារបិណ្ឌបាតដែលជាគ្រឿងអាស្រ័យចិញ្ចឹមជីវិតរបស់បព្វជិត។
អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាវត្ត (ឈ្មោះធុតង្គទី ៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣)។
[បិន-ឌៈ-ប៉ា-តិ-ក័ង-គៈ]
bendbatekngkeak
អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាវត្ត (ឈ្មោះធុតង្គទី ៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣)។
(ម.ព. យាយី{¥¥}១{££})។
[បិន-ឌា-យា-យី]
bendeayeayi≈
(ម.ព. យាយី១)។
ការប្រមូលផ្ដុំ។
[បិន-ឌី-ក]
bendika≈
ការប្រមូលផ្ដុំ។
ការប្រមូលផ្ដុំថ្មគរគ្នា។
[បិន-ឌី-សិ-ឡា]
bendisela≈
ការប្រមូលផ្ដុំថ្មគរគ្នា។
បិត
កិរិយាសព្ទ
១)
[បិត]
bet
កាន់ទប់ដោយដៃទាំងពីរ កូត, ប្រួម, សម្រួចដោយមុខកាំបិតបន្ទោះឬកាំបិតឯទៀតក៏បាន :
បិត
កិរិយាសព្ទ
២)
[បិត]
bet
ចំហុយយកញើសឱ្យស្រក់ចុះក្នុងតម្រងឱ្យកើតបានជាសុរា :
ផ្នែកលឿងនៃស៊ុតដែលអាចបង្កកំណើតបាន។
[បិត-តៈ-ជាត]
bettakcheat≈
ផ្នែកលឿងនៃស៊ុតដែលអាចបង្កកំណើតបាន។
ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយ មានចាក់ទឹកដូងច្រួចសែនរំឭកដល់ពួកបុព្វបុរសក្នុងរាជត្រកូល ហៅថា ថ្វាយព្រះបិតរ ឬថ្វាយព្រះបិដរ គឺសែនរំឭកទៅព្រះញាតិវង្សានុវង្សដែលស្ដេចទៅកាន់បរលោកហើយ។
[បិ-ដ]
betor
បិតា (ឪពុក)។
[បិ-ដ]
betor
ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយ មានចាក់ទឹកដូងច្រួចសែនរំឭកដល់ពួកបុព្វបុរសក្នុងរាជត្រកូល ហៅថា ថ្វាយព្រះបិតរ ឬថ្វាយព្រះបិដរ គឺសែនរំឭកទៅព្រះញាតិវង្សានុវង្សដែលស្ដេចទៅកាន់បរលោកហើយ។
ឪពុកធម៌។
[បិ-ដា]
beta
បុរសអ្នកបីបាច់រក្សាកូន (ឪពុក)។
[បិ-ដា-ក្មេក]
beta
ឪពុកក្មេក។
[បិ-ដា-ធ័រ]
beta
ឪពុកធម៌។
របៀបនៃការគ្រប់គ្រងនិងការដឹកនាំរដ្ឋដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឪពុកទៅលើកូនឬការគ្រប់គ្រងដែលមានលក្ខណៈរួមផ្សំរវាងការប្រើអំណាចជាមួយនឹងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការមើលថែសមាជិកដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន :
[បិ-ដា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
bedathibaktai≈
របៀបនៃការគ្រប់គ្រងនិងការដឹកនាំរដ្ឋដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឪពុកទៅលើកូនឬការគ្រប់គ្រងដែលមានលក្ខណៈរួមផ្សំរវាងការប្រើអំណាចជាមួយនឹងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការមើលថែសមាជិកដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន :
ពាក្យសម្រាប់ប្រើជា (រ.ស.) ជាជំនួសពាក្យ អយ្យកោ ក៏បាន :
[បី-តា-មៈ-ហា]
betamoha
ជីតា។
[បី-តា-មៈ-ហា]
betamoha
ព្រះព្រហ្ម។
[បី-តា-មៈ-ហា]
betamoha
ពាក្យសម្រាប់ប្រើជា (រ.ស.) ជាជំនួសពាក្យ អយ្យកោ ក៏បាន :
គុណបិតា។
[ប៉ិ-តុ-គុន]
betokun
គុណបិតា។
អំពើពិឃាតបិតាបង្កើត។
[ប៉ិ-តុ-ឃាត]
betokheat
អំពើពិឃាតបិតាបង្កើត។
(ម.ព. បិតុឃាត)។
[បិ-តុ-ឃា-តៈ-កាំ]
betokheatakkaam≈
(ម.ព. បិតុឃាត)។
អ្នកដែលពិឃាតបិតាបង្កើត។
[ប៉ិ-តុ-ឃា-តៈ-កៈ]
betokheatokak
អ្នកដែលពិឃាតបិតាបង្កើត។