វចនានុក្រមខ្មែរ

ធ្វេស កិរិយាសព្ទ

[ធ្វេស] thves

ធ្លោយ, ប្រហែស :

ធ្វេសទ្វេ

ធ្វេសពីរដង គឺធ្វេសហើយធ្វេសទៀតដល់ពីរដង ឬធ្វេសច្រើនដង។ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ធ្វេសទ្វេ កិរិយាសព្ទ

[ធ្វេស-ទ្វេ] thvestve

ធ្វេសពីរដង គឺធ្វេសហើយធ្វេសទៀតដល់ពីរដង ឬធ្វេសច្រើនដង។ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ន នាម

[ន] no≈

តួព្យញ្ជនៈទី២០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [n] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់ច្រមុះ សូរឮ ឃោសៈ។

នក

ដែលចេញនៅក្រៅមុខតំណែងរាជការ, ដែលឈប់ធ្វើការរាជការហើយ :

នក គុណនាម

[នក] nok

ដែលចេញនៅក្រៅមុខតំណែងរាជការ, ដែលឈប់ធ្វើការរាជការហើយ :

នក្ខត្តឫក្ស

ផ្កាយទាំងពួងទូទៅ។ ពេលកំណត់ដោយផ្កាយដែលហោរគន់រក ដើម្បីឱ្យដឹងថា គ្រោះកាចឬគ្រោះជា (តាមហោរាសាស្ត្រ) :

នក្ខត្តឫក្ស នាម

[ន័ក-ខ័ត-តៈ-រឹក] nokkhattryksar

ផ្កាយទាំងពួងទូទៅ។ ពេលកំណត់ដោយផ្កាយដែលហោរគន់រក ដើម្បីឱ្យដឹងថា គ្រោះកាចឬគ្រោះជា (តាមហោរាសាស្ត្រ) :

នក្សត្រឫក្ស នាម

[ន័ក-ក្ស័ត-ត្រៈ-រឹក] noksotryk

ដូចគ្នានឹង នក្ខត្តឫក្ស ដែរ។

នខា នាម

[នៈ-ខា] nokha

ក្រចកទាំងឡាយ (រ.ស.) :

(ព.បុ.) អក្សរ ន ដែលមានរាងសណ្ឋានកួចខ្វែងជា ត្រីកោណ (បីជ្រុង) នេះសម្រាប់សរសេរចុះក្នុងផ្ទៃកន្សែងយ័ន្តក្នុងសម័យបុរាណ ដោយគេសន្មតថាជាតួអក្សរពិសេសមានអានុភាពពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ សម្រាប់ជួតក្បាលចូលកាន់សង្គ្រាម ...។ អ្នកដែលមិនចេះអក្សរ ច្រើននិយាយប្រាប់គ្នីគ្នាថា :

នខ្វាក់ នាម

[ន-ខ្វាក់] nokhvak

(ព.បុ.) អក្សរ ន ដែលមានរាងសណ្ឋានកួចខ្វែងជា ត្រីកោណ (បីជ្រុង) នេះសម្រាប់សរសេរចុះក្នុងផ្ទៃកន្សែងយ័ន្តក្នុងសម័យបុរាណ ដោយគេសន្មតថាជាតួអក្សរពិសេសមានអានុភាពពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ សម្រាប់ជួតក្បាលចូលកាន់សង្គ្រាម ...។ អ្នកដែលមិនចេះអក្សរ ច្រើននិយាយប្រាប់គ្នីគ្នាថា :

នគរ

បុរី, ក្រុង :

នគរ នាម

[ន-គ] nokor

បុរី, ក្រុង :

នគរជន

ជនអ្នកនៅក្នុងក្រុង (អ្នកក្រុង)។ ប្រើឱ្យត្រឹមត្រង់តាមបែបបាលីជា នាគរជន។

នគរជន នាម

[នៈ-គៈ-រៈ-ជន់] nokorchon

ជនអ្នកនៅក្នុងក្រុង (អ្នកក្រុង)។ ប្រើឱ្យត្រឹមត្រង់តាមបែបបាលីជា នាគរជន។

នគរជុំ

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ មានស្លឹកនិងមើមស្រដៀងនឹងស្រជែត ប៉ុន្តែស្លឹកឈរៗ, អ្នកលក់ទំនិញច្រើនដាំក្នុងផើងដាក់នៅកន្លែងលក់ទំនិញ ដោយមានជំនឿតាមប្រពៃណីថា នឹងមានមនុស្សច្រើនមកជួបជុំទិញទំនិញ :

នគរជុំ នាម

[ន-គ-ជុំ] nokorchuum

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ មានស្លឹកនិងមើមស្រដៀងនឹងស្រជែត ប៉ុន្តែស្លឹកឈរៗ, អ្នកលក់ទំនិញច្រើនដាំក្នុងផើងដាក់នៅកន្លែងលក់ទំនិញ ដោយមានជំនឿតាមប្រពៃណីថា នឹងមានមនុស្សច្រើនមកជួបជុំទិញទំនិញ :

នគរធំ

ឈ្មោះក្រុងចាស់ធំមួយនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាក្រុងរុងរឿងដោយកំពែង, ខ្លោងទ្វារ, ប្រាសាទក្បាច់រចនាប្លែកផ្សេងៗ ហៅក្លាយមកជា អង្គរធំ។

នគរធំ នាម

[ន-គ-ធំ] nokorthum

ឈ្មោះក្រុងចាស់ធំមួយនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាក្រុងរុងរឿងដោយកំពែង, ខ្លោងទ្វារ, ប្រាសាទក្បាច់រចនាប្លែកផ្សេងៗ ហៅក្លាយមកជា អង្គរធំ។

នគរបាល

ក្រសួងឬក្រុមរាជការត្រួតត្រារក្សាប្រជាជនក្នុងក្រុង ឱ្យប្រតិបត្តិតាមបញ្ញត្តិសម្រាប់ក្រុង។ ក្រុមនគរបាល ឬ តម្រួតនគរបាល រាជតម្រួតក្រុង (ចំពោះតែរាជធានីភ្នំពេញ)។ សម្រាប់ខេត្តស្រុកហៅ រាជតម្រួតខេត្ត, រាជតម្រួតស្រុក។ សម្រាប់មណ្ឌលនីតិកម្មក្នុងតំបន់ ឬក្នុងសង្កាត់ ក៏ហៅ រាជ

នគរបាល នាម ១)

[ន-គ-បាល] nokorbal

អ្នករក្សានគរ (ហៅក្លាយជា អង្គរបាល ក៏មាន)។

នគរបាល នាម ២)

[ន-គ-បាល] nokorbal

ក្រសួងឬក្រុមរាជការត្រួតត្រារក្សាប្រជាជនក្នុងក្រុង ឱ្យប្រតិបត្តិតាមបញ្ញត្តិសម្រាប់ក្រុង។ ក្រុមនគរបាល ឬ តម្រួតនគរបាល រាជតម្រួតក្រុង (ចំពោះតែរាជធានីភ្នំពេញ)។ សម្រាប់ខេត្តស្រុកហៅ រាជតម្រួតខេត្ត, រាជតម្រួតស្រុក។ សម្រាប់មណ្ឌលនីតិកម្មក្នុងតំបន់ ឬក្នុងសង្កាត់ ក៏ហៅ រាជ

នគរបុរី

ឈ្មោះរាជធានីចាស់តូចមួយក្នុងស្រុកព្រៃកប្បាសខេត្តតាកែវ (ហៅក្លាយមកជា អង្គរបុរី) :

នគរបុរី នាម

[ន-គ-បុ-រ៉ី] nokorborey

ឈ្មោះរាជធានីចាស់តូចមួយក្នុងស្រុកព្រៃកប្បាសខេត្តតាកែវ (ហៅក្លាយមកជា អង្គរបុរី) :

នគររាជ

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ :

នគររាជ នាម

[ន-គ-រាច] nokorreach

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ :

នគររាជជាតិ

ឈ្មោះបទភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា សម្រាប់បន្លឺសូរសព្ទជាព័ស្ដុតាងឱ្យឮក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ, សាកលលោកស្គាល់ច្បាស់ថាជាភ្លេងជាតិរបស់ខ្មែរ :

នគររាជជាតិ នាម

[ន-គ-រាច-ជាត] nokorreachcheat

ឈ្មោះបទភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា សម្រាប់បន្លឺសូរសព្ទជាព័ស្ដុតាងឱ្យឮក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ, សាកលលោកស្គាល់ច្បាស់ថាជាភ្លេងជាតិរបស់ខ្មែរ :

នគររាជជើងព្រៃ

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ ដែលគេបង្កើតឱ្យមានឡើងក្នុងខេត្តជើងព្រៃ គឺនៅស្រុកជើងព្រៃសម័យបច្ចុប្បន្ន ឱ្យជាអនុស្សរណៈដល់ខេត្តនគររាជដែលព្រាត់ពីប្រទេសកម្ពុជាទៅ។

នគររាជជើងព្រៃ នាម

[ន-គ-រាច-ជើង-ព្រៃ] nokorreachchaungprey

ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ ដែលគេបង្កើតឱ្យមានឡើងក្នុងខេត្តជើងព្រៃ គឺនៅស្រុកជើងព្រៃសម័យបច្ចុប្បន្ន ឱ្យជាអនុស្សរណៈដល់ខេត្តនគររាជដែលព្រាត់ពីប្រទេសកម្ពុជាទៅ។

នគររាជភ្លេងជាតិ

(ម.ព. នគររាជជាតិ)។

នគររាជភ្លេងជាតិ នាម

[ន-គ-រាច-ភ្លេង-ជាត] nokoreachphlengcheat≈

(ម.ព. នគររាជជាតិ)។

នគរវត្ត

ឈ្មោះប្រាសាទបុរាណមួយកន្លែងនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាមហាមន្ទីររុងរឿងដោយលម្អគ្មានពីរ (ហៅក្លាយមកជា អង្គរវត្ត)។

នគរវត្ត នាម

[ន-គ-វ័ត] nokorvot

ឈ្មោះប្រាសាទបុរាណមួយកន្លែងនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាមហាមន្ទីររុងរឿងដោយលម្អគ្មានពីរ (ហៅក្លាយមកជា អង្គរវត្ត)។

នគរសោភិនី

ស្រីអ្នកញ៉ាំងនគរឱ្យល្អ ឬស្រីមានលំអឆើតក្នុងក្រុង (ស្រីផ្កាមាស)។

នគរសោភិនី នាម

[នៈ-គៈ-រៈ-សោ-ភិ-នី] nokorsaophini

ស្រីអ្នកញ៉ាំងនគរឱ្យល្អ ឬស្រីមានលំអឆើតក្នុងក្រុង (ស្រីផ្កាមាស)។

នគរូបនីយកម្ម

ការរៀបចំដែនដី ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការអភិវឌ្ឍទីក្រុង ខេត្តនានា ពិសេសការរៀបចំប្លង់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ដីធ្លី ស្របតាមការរីកចម្រើនសង្គមសេដ្ឋកិច្ច។

នគរូបនីយកម្ម នាម

[ន-គ-រូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] nokorubakniyeakkaam≈

ការរៀបចំដែនដី ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការអភិវឌ្ឍទីក្រុង ខេត្តនានា ពិសេសការរៀបចំប្លង់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ដីធ្លី ស្របតាមការរីកចម្រើនសង្គមសេដ្ឋកិច្ច។

នគ្គជន

(ម.ព. នគ្គសមណៈ)។

នគ្គជន នាម

[នាក់-គៈ-ជន់] nokkochon

ជនអាក្រាត គឺមនុស្សស្រាតលែងខ្លួនទទេ មិនត្រូវការដោយសម្លៀកបំពាក់។

នគ្គជន នាម

[សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-អា-ក្រាត] nokkochon

(ម.ព. នគ្គសមណៈ)។

នគ្គនិយម

ការរាប់អាន ឬការអនុលោមទៅតាមលទ្ធិអាក្រាត។

នគ្គនិយម នាម

[នាក់-គៈ-និ-យំ] neakkeakniyum≈

ការរាប់អាន ឬការអនុលោមទៅតាមលទ្ធិអាក្រាត។

នគ្គភាព

ភាពនៃជនអាក្រាត, ការស្រាត។

នគ្គភាព នាម

[នាក់-គៈ-ភាប] neakkeakpheab≈

ភាពនៃជនអាក្រាត, ការស្រាត។

នគ្គសមណៈ

អ្នកបួសមួយពួកខាងក្រៅពុទ្ធសាសនា បានដល់ពួកអចេលកៈនៅប្រទេសឥណ្ឌា។

នគ្គសមណៈ នាម

[នាក់-គៈ-សៈ-ម៉ៈ-ណៈ] neakkeaksakmaknak≈

អ្នកបួសមួយពួកខាងក្រៅពុទ្ធសាសនា បានដល់ពួកអចេលកៈនៅប្រទេសឥណ្ឌា។

នង្គ័ល

ប្រដាប់សម្រាប់ភ្ជួរដី :

នង្គ័ល នាម

[ន័ង-គ័ល] nongkoal

ប្រដាប់សម្រាប់ភ្ជួរដី :

នច្ចា

(រ.ស.) រាំ :

នច្ចា កិរិយាសព្ទ

[ន័ច-ចា] nchacha≈

(រ.ស.) រាំ :

នដកីឡា

ល្បែងនៃជនអ្នករាំ, ល្បែងនៃអ្នករបាំ, ល្បែងរបាំ។

នដកីឡា នាម

[នៈ-ដៈ-កី-ឡា] neakdakkeila≈

ល្បែងនៃជនអ្នករាំ, ល្បែងនៃអ្នករបាំ, ល្បែងរបាំ។

នតិភាព

ការបន្ទាបខ្លួន, ភាពដាក់ខ្លួន។

នតិភាព នាម

[នៈ-តិ-ភាប] neaktepheab≈

ការបន្ទាបខ្លួន, ភាពដាក់ខ្លួន។

នត្តា

កូនរបស់កូន គឺ ចៅ។ ពាក្យ នត្តា នេះប្រើហៅចៅទាំងបុរសទាំងស្ត្រី, ពុំមែនចៅប្រុសថា នត្តោ ចៅស្រីថា នត្តា ទេ (រ.ស.) :

នត្តា នាម

[ណ័ត-តា] notta

កូនរបស់កូន គឺ ចៅ។ ពាក្យ នត្តា នេះប្រើហៅចៅទាំងបុរសទាំងស្ត្រី, ពុំមែនចៅប្រុសថា នត្តោ ចៅស្រីថា នត្តា ទេ (រ.ស.) :

នត្ថិភាព

ភាវៈគ្មាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមិនមាន, ការឥតមាន :

នត្ថិភាព នាម

[ណ័ត-ថិ-ភាប] notthepheap

ភាវៈគ្មាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមិនមាន, ការឥតមាន :

នត្ថុកម្ម

ការបន្តក់ថ្នាំតាមច្រមុះ, ការឱ្យហិតថ្នាំតាមច្រមុះ :

នត្ថុកម្ម នាម

[ណាត់-ថុ-កាំ] notthokomm

ការបន្តក់ថ្នាំតាមច្រមុះ, ការឱ្យហិតថ្នាំតាមច្រមុះ :

នទី

ស្ទឹង ឬទន្លេធំ។

នទី នាម

[នៈ-ទី] noti

ស្ទឹង, ទន្លេ។

នទី នាម

[កុន-នៈ-ទី] noti

ស្ទឹង ឬទន្លេតូច។

នទី នាម

[មៈ-ហា-នៈ-ទី] noti

ស្ទឹង ឬទន្លេធំ។

ននល

ដែលននលស្រដៀងនឹងមាន់គក ឬននលជ្រងក (ព.សា.)។

ននល គុ., គុ.កិ.

[ន-នល] nonol

ដែលមានរាងរល; ដែលនៅកណ្ដាលវាលឥតអ្វីបិទបាំង, ធ្លាំង :

ននល គុណនាម

[ន-នល-គក] nonol

ដែលននលស្រដៀងនឹងមាន់គក ឬននលជ្រងក (ព.សា.)។

ននៀល

(ព.ប្រ.) គឺថាក្រាញនៅហ្នឹងមិនព្រមទៅ។

ននៀល កិរិយាសព្ទ

[ន-នៀល] noniel

ប្រមៀលខ្លួនឯងនៅទីផ្ទៃ :

ននៀល កិរិយាសព្ទ

[ន-នៀល] noniel

(ព.ប្រ.) គឺថាក្រាញនៅហ្នឹងមិនព្រមទៅ។

ននោង

ននោងដែលមានផ្លែសាច់សាញ (ផ្លែខ្ចីប្រើជាបន្លែឬស្ងោរឱ្យឆ្អិនហើយធ្វើអន្លក់ក៏បាន មានរសផ្អែមត្រជាក់ស្រទន់)។

ននោង នាម

[ន-នោង] nonoung

ឈ្មោះវល្លិដំណាំឡើងទ្រើង មានផ្លែជាអាហារ; មានច្រើនប្រភេទគឺ :

ននោង នាម

[ន-នោង-ជ្រុង] nonoung

ននោងមួយប្រភេទ ផ្លែមានរាងទ្រវែងមានជ្រុងច្រើន ពេលទុំសាច់ក្នុងមានស្រកី :

ននោង នាម

[ន-នោង-ទេស] nonoung

ននោងមួយប្រភេទ ផ្លែមានរាងមូលតូចវែងមានឆ្នូតពណ៌សពព្លាក់តាមបណ្ដោយផ្លែ ខ្លះហៅថា ននោងពស់ ក៏មាន :

ននោង នាម

[ន-នោង-ពស់] nonoung

(ម.ព. ននោងទេស)។

ននោង នាម

[ន-នោង-មូល] nonoung

ដំណាំវលិ្លវារឡើងទ្រើង មានប្រភពដុះនៅតំបន់ត្រូពិក។ ផ្លែមូលទ្រវែង មានឆ្នូតតាមបណ្ដោយផ្លែ :

ននោង នាម

[ន-នោង-សាញ] nonoung

ននោងដែលមានផ្លែសាច់សាញ (ផ្លែខ្ចីប្រើជាបន្លែឬស្ងោរឱ្យឆ្អិនហើយធ្វើអន្លក់ក៏បាន មានរសផ្អែមត្រជាក់ស្រទន់)។

ននោងព្រៃ

ឈ្មោះវល្លិមានផ្លែដូចជាននោងដែរសម្រាប់យកផ្លែធ្វើថ្នាំកក់សក់។

ននោងព្រៃ នាម

[ន-នោង-ព្រៃ] nonoungprey

ឈ្មោះវល្លិមានផ្លែដូចជាននោងដែរសម្រាប់យកផ្លែធ្វើថ្នាំកក់សក់។

ននះ

គគាតគឃ្លើន, អង់អាចកាត់ជំនុំចំណោមឥតកោតក្រែង :

ននះ គុ.កិ., គុ.

[ន-នះ] noneah

រលះ, រលះរលាំង ដោយអាការៈអង់អាចឥតក្រែង :

ននះ គុ.កិ., គុ.

[ន-នះ-ន-នាត] noneah

គគាតគឃ្លើន, អង់អាចកាត់ជំនុំចំណោមឥតកោតក្រែង :

នប នាម

[នប] nob

ស្នបកន្ទេលសម្រាប់ចូលដេកកណ្ដាលវាលបង្ការមិនឱ្យមូសខាំ មិនឱ្យទឹកសន្សើមធ្លាក់មកត្រូវខ្លួន :

នបុំសកលិង្គ

ភេទកណ្ដាល គឺមិនមែនប្រុសមិនមែនស្រី។

នបុំសកលិង្គ នាម

[នៈ-ប៉ុង-សៈ-កៈ-លិង] noboamskalingkor

ភេទកណ្ដាល គឺមិនមែនប្រុសមិនមែនស្រី។

នបុំសកៈ

ខ្ទើយ។

នបុំសកៈ នាម

[នៈ-ប៉ុង-សៈ-កៈ] noboamsokak

ខ្ទើយ។

នប់

កន្តុប, ត្រមុល :

នប់ គុណនាម

[នប់] nob

កន្តុប, ត្រមុល :

នព្វ

ស័កទី ៩ក្នុងចំនួន ១០ឆ្នាំ។

នព្វ គុណនាម ១)

[នប់] nopvor

ប្រាំបួន (៩)។

ធ្វេស កិរិយាសព្ទ

ធ្វេសទ្វេ កិរិយាសព្ទ

ន នាម

នក គុណនាម

នក្ខត្ត នាម

នក្ខត្តឫក្ស នាម

នក្សត្រ នាម

នក្សត្រឫក្ស នាម

នខា នាម

នខ្វាក់ នាម

នគរ នាម

នគរជន នាម

នគរជុំ នាម

នគរធំ នាម

នគរបាល នាម ១)

នគរបាល នាម ២)

នគរបុរី នាម

នគររាជ នាម

នគររាជជាតិ នាម

នគររាជជើងព្រៃ នាម

នគររាជភ្លេងជាតិ នាម

នគរវត្ត នាម

នគរសោភិនី នាម

នគរូបនីយកម្ម នាម

នគ្គជន នាម

នគ្គជន នាម

នគ្គនិយម នាម

នគ្គភាព នាម

នគ្គសមណៈ នាម

នង្គ័ល នាម

នច្ចា កិរិយាសព្ទ

នដកីឡា នាម

នតិភាព នាម

នត្តា នាម

នត្ថិភាព នាម

នត្ថុកម្ម នាម

នទី នាម

នទី នាម

នទី នាម

ននល គុ., គុ.កិ.

ននល គុណនាម

ននៀល កិរិយាសព្ទ

ននៀល កិរិយាសព្ទ

ននោង នាម

ននោង នាម

ននោង នាម

ននោង នាម

ននោង នាម

ននោង នាម

ននោងព្រៃ នាម

ននះ គុ.កិ., គុ.

ននះ គុ.កិ., គុ.

នប នាម

នបុំសកលិង្គ នាម

នបុំសកៈ នាម

នប់ គុណនាម

នព្វ គុណនាម ១)