វចនានុក្រមខ្មែរ

ធុង

ឈ្មោះរនាតមួយប្រភេទ មានសូរឮធ្ងន់រណ្ដំ :

ធុង នាម

[ធុង] thung

លូឬគ្រុសសម្រាប់ដងទឹក, ដាក់ទឹក, ដាក់វត្ថុរាវផ្សេងៗ ឬដាក់វត្ថុដែលជាផង់។

ធុង នាម

[ធុង] thung

ឈ្មោះរនាតមួយប្រភេទ មានសូរឮធ្ងន់រណ្ដំ :

ធុងទឹកកក

ធុងផ្ទុកដុំទឹកកកសម្រាប់រក្សាភាពត្រជាក់បានយូរ :

ធុងទឹកកក នាម

[ធុង-ទឹក-កក] thungtoekkka≈

ធុងផ្ទុកដុំទឹកកកសម្រាប់រក្សាភាពត្រជាក់បានយូរ :

ធុងអាគុយ

(ម.ព. អាគុយ)។

ធុងអាគុយ នាម

[ធុង-អា-គុយ] thungaakuy≈

(ម.ព. អាគុយ)។

ធុញ

ធុញផងទ្រាន់ដៃឬទ្រាន់ចិត្តផង។

ធុញ កិរិយាសព្ទ

[ធុញ] tunhh

ទញ់ទាល់ក្នុងចិត្ត, ទ្រាន់ចិត្ត, ជិនឆ្អន់, នឿយណាយរសាយគំនិត :

ធុញ កិរិយាសព្ទ

[ធុញ-ថប់] tunhh

ធុញផងថប់បារម្ភផង។

ធុញ កិរិយាសព្ទ

[ធុញ-ទ្រាន់] tunhh

ធុញផងទ្រាន់ដៃឬទ្រាន់ចិត្តផង។

ធុតង្គ

ពាក្យនេះជាឈ្មោះវត្តប្រតិបត្តិដោយឡែក សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តាមកម្លាំងសទ្ធា ដើម្បីទម្រោមធម៌ជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្តឱ្យថយចុះ។

ធុតង្គ នាម ១)

[ធុ-ដុង] thutong

អង្គរបស់ធម៌ជាគ្រឿងកម្ចាត់នូវកិលេស។

ធុតង្គ នាម ២)

[ធុ-ដុង] thutong

ពាក្យនេះជាឈ្មោះវត្តប្រតិបត្តិដោយឡែក សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តាមកម្លាំងសទ្ធា ដើម្បីទម្រោមធម៌ជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្តឱ្យថយចុះ។

ធុន

រួតអ្វីៗនីមួយដែលមានបែបយ៉ាងនិងកំណើតជាមួយគ្នា :

ធុន នាម

[ធុន] thun

រួតអ្វីៗនីមួយដែលមានបែបយ៉ាងនិងកំណើតជាមួយគ្នា :

ធុរកិច្ច

ការធ្វើជំនួញ ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ សកម្មភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗឬអង្គការណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ។

ធុរកិច្ច នាម

[ធុ-រៈ-កិច] thureakkech≈

ការធ្វើជំនួញ ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ សកម្មភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗឬអង្គការណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ។

ធុរជន

អ្នកធ្វើធុរកិច្ច។

ធុរជន នាម

[ធុ-រៈ-ជន់] thureakchno≈

អ្នកធ្វើធុរកិច្ច។

ធុរនិក្ខេប

ការដាក់ធុរៈ, ការលែងរវល់។

ធុរនិក្ខេប នាម

[ធុ-រៈ-និក-ខេ-បៈ] ឬ [ធុ-រៈ-និក-ខេប] thurnikkheb

ការដាក់ធុរៈ, ការលែងរវល់។

ធុរៈ

រវល់, ដំណើរជំពាក់ដោយកិច្ចនីមួយ :

ធុរៈ នាម

[ធុ-រៈ] thureak

រវល់, ដំណើរជំពាក់ដោយកិច្ចនីមួយ :

ធុំ

(សំនួន.) មានក្លិនដូចល្មុតទុំ ច្រើននិយាយចំពោះអ្នកទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង :

ធុំ កិរិយាសព្ទ

[ធុំ] thuum

ចាប់ក្លិន, ដឹងក្លិនដោយច្រមុះ :

ធុំ កិរិយាសព្ទ

[ធុំ-ល្មុត] thuum

(សំនួន.) មានក្លិនដូចល្មុតទុំ ច្រើននិយាយចំពោះអ្នកទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង :

ធុំមាត់

ធុំក្លិនអាក្រក់ពីមាត់។

ធុំមាត់ កិរិយាសព្ទ

[ធុំ-មាត់] thuummeat≈

ធុំក្លិនអាក្រក់ពីមាត់។

ធូតង្គ

(ម.ព. ធុតង្គ)។

ធូតង្គ នាម

[ធូ-ដុង] thutong

(ម.ព. ធុតង្គ)។

ធូប

រយៈពេលពីរទឹកក្នុងល្បែងជល់មាន់ ដែលធូបមួយដើមត្រូវគេចែកជាពីរចំណែក រយៈពេលធូបឆេះអស់មួយចំណែកគឺមួយទឹក :

ធូប នាម

[ធូប] thub

គ្រឿងក្រអូបធ្វើដោយលម្អិតសំបកឈើ, ខ្លឹមឈើឬជ័រឈើមានក្លិនក្រអូបប្រហើរ, លញ់សូនដោយបន្ទោះជាស្នូលឬឥតស្នូលក៏មានខ្លះ សម្រាប់អុជបង្ហុយផ្សែងជាគ្រឿងបូជា (ជាគូគ្នានឹងទៀន)។

ធូប នាម

[មួយ-ធូប] thub

រយៈពេលពីរទឹកក្នុងល្បែងជល់មាន់ ដែលធូបមួយដើមត្រូវគេចែកជាពីរចំណែក រយៈពេលធូបឆេះអស់មួយចំណែកគឺមួយទឹក :

ធូបនកម្ម

ការបង្ហុយផ្សែងឬឧស្ម័នគីមីសម្លាប់សត្វល្អិតឬមីក្រុប :

ធូបនកម្ម នាម

[ធូ-ប៉ៈ-ណៈ-កាំ] thubaknakkaam≈

ការបង្ហុយផ្សែងឬឧស្ម័នគីមីសម្លាប់សត្វល្អិតឬមីក្រុប :

ធូបនោសថ

សារធាតុចំហាយឬផ្សែងប្រើសម្រាប់កម្ចាត់ឬសម្លាប់សត្វល្អិតនិងមីក្រុប។

ធូបនោសថ នាម

[ធូ-ប៉ៈ-ណោ-សុត] thubaknaosot≈

សារធាតុចំហាយឬផ្សែងប្រើសម្រាប់កម្ចាត់ឬសម្លាប់សត្វល្អិតនិងមីក្រុប។

ធូមកាលិក

ដែលប្រព្រឹត្តទៅឬដែលឋិតនៅ, ដែលមានត្រឹមតែផ្សែងភ្លើងប៉ុណ្ណោះ; ឱវាទត្រឹមតែផ្សែងភ្លើង, មានអត្ថន័យថា ឱវាទល្អរបស់គ្រូឬរបស់មាតាបិតាកាលបើគេរំលាយសពអ្នកមានគុណទាំងនោះរួចហើយ, ក្រោយពីនោះមក ឱវាទល្អនោះក៏អស់ ហាក់ដូចជាហើរបាត់ទៅជាមួយនឹងផ្សែងភ្លើង ពីព្រោះសិស្សនិងបុត្រធីតាទាំងឡាយ

ធូមកាលិក គុ., ន.

[ធូ-មៈ-កា-លិក] thumkalik

ដែលប្រព្រឹត្តទៅឬដែលឋិតនៅ, ដែលមានត្រឹមតែផ្សែងភ្លើងប៉ុណ្ណោះ; ឱវាទត្រឹមតែផ្សែងភ្លើង, មានអត្ថន័យថា ឱវាទល្អរបស់គ្រូឬរបស់មាតាបិតាកាលបើគេរំលាយសពអ្នកមានគុណទាំងនោះរួចហើយ, ក្រោយពីនោះមក ឱវាទល្អនោះក៏អស់ ហាក់ដូចជាហើរបាត់ទៅជាមួយនឹងផ្សែងភ្លើង ពីព្រោះសិស្សនិងបុត្រធីតាទាំងឡាយ

ធូមកេតុ

ផ្កាយដុះកន្ទុយ។

ធូមកេតុ នាម

[ធូ-មៈ-កែត] thumketo

ផ្កាយដុះកន្ទុយ។

ធូរ

(ម.ព. ធូរស្បើយ)។

ធូរ កិរិយាសព្ទ

[ធូ] thu

ស្រាក, ស្បើយ (ជំងឺ) :

ធូរ គុណនាម

[ធូ] thu

ទីទៃពីតឹង គឺងាយ, ទូលាយ។

ធូរ គុ., កិ.

[ធូ-ធា] thu

ដែលសម្បូរទ្រព្យ, ដែលចម្រុងចម្រើន, ដែលរុងរឿង :

ធូរ គុ., គុ.កិ.

[ធូ-រ-លុង] thu

ដែលបណ្ដែតបណ្ដោយ, ដែលមិនបង្ខិតបង្ខំ មិនប្រិតប្រៀន មិនតឹងរ៉ឹង :

ធូរ គុ., កិ.

[ធូ-ស្បើយ] thu

ធូរស្រាល, ស្រាកស្រាន្ត, លែងធ្ងន់ធ្ងរ, លែងតឹងតែង :

ធូរ គុ., កិ.

[ធូ-ស្រាល] thu

(ម.ព. ធូរស្បើយ)។

ធូលី

ផង់, លម្អង, ល្អង (មានលម្អងដីជាដើម) :

ធូលី នាម

[ធូ-លី] thuli

ផង់, លម្អង, ល្អង (មានលម្អងដីជាដើម) :

ធូលីសួត

ជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃម៉្យាងដែលបង្កដោយកំណកធូលី (ផង់ សារធាតុរ៉ែឬសារធាតុ គីមី ...) នៅក្នុងសួត តាមការដកដង្ហើមស្រូបចូលក្នុងរយៈពេលយូរ។

ធូលីសួត នាម

[ធូ-លី-សួត] thulisuot≈

ជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃម៉្យាងដែលបង្កដោយកំណកធូលី (ផង់ សារធាតុរ៉ែឬសារធាតុ គីមី ...) នៅក្នុងសួត តាមការដកដង្ហើមស្រូបចូលក្នុងរយៈពេលយូរ។

ធួ

(ម.ព. ថួ)។

ធួ នាម

[ធួ] thuo

(ម.ព. ថួ)។

ធួន

(ម.ព. ថួន)។

ធួន កិរិយាសព្ទ

[ធួន] thuon

(ម.ព. ថួន)។

ធៀប

សំបុត្រឬលិខិតអញ្ជើញភ្ញៀវចូលរួមពិធីផ្សេងៗ មានពិធីមង្គលការ បុណ្យទាន ឬឡើងគេហដ្ឋាន ជាដើម។

ធៀប កិរិយាសព្ទ a

[ធៀប] theab

ផ្គូរបស់ច្រើនមុខប៉ាន់មើលឱ្យដឹងថាខាងណាល្អ ខាងណាអាក្រក់ ឬខាងណាតិច ខាងណាច្រើនជាងគ្នា ជាដើម :

ធៀប បុព្វបទ b

[ធៀប] theab

ប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ប្រៀប ក៏មាន :

ធៀប នាម

[ធៀប] theab

សំបុត្រឬលិខិតអញ្ជើញភ្ញៀវចូលរួមពិធីផ្សេងៗ មានពិធីមង្គលការ បុណ្យទាន ឬឡើងគេហដ្ឋាន ជាដើម។

ធេង

ល្វឹងល្វើយ, ទូលាយក្រៃពេក (ប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ធំ) :

ធេង គុណនាម ១)

[ធេង] theng

ដែលគ្មានសោះ, ទទេសោះ, សោះសូន្យ :

ធេង គុណនាម ២)

[ធេង] theng

ល្វឹងល្វើយ, ទូលាយក្រៃពេក (ប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ធំ) :

ធេងធោង

ឃ្លេងឃ្លោង; ស្រាលខ្លួនមិនមាំមួនដោយថយកម្លាំង :

ធេងធោង គុ.កិ., គុ.

[ធេង-ធោង] thengthoung

ឃ្លេងឃ្លោង; ស្រាលខ្លួនមិនមាំមួនដោយថយកម្លាំង :

ធោវកៈ

អ្នកបោកគក់លាងជម្រះសម្អាតគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ជាដើម។

ធោវកៈ នាម

[ធោ-វៈ-កៈ] thouvokak

អ្នកបោកគក់លាងជម្រះសម្អាតគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ជាដើម។

ធោវនដ្ឋាន

ទីកន្លែងសម្រាប់លាងជម្រះសម្អាតសម្លៀកបំពាក់, កំពង់ទឹកសម្រាប់បោកគក់ជាដើម។

ធោវនដ្ឋាន នាម

[ធោ-វៈ-ណ័ត-ឋាន] thouvnodthan

ទីកន្លែងសម្រាប់លាងជម្រះសម្អាតសម្លៀកបំពាក់, កំពង់ទឹកសម្រាប់បោកគក់ជាដើម។

ធោវិកា

(ម.ព. ធោវកៈ)។

ធោវិកា នាម

[ធោ-វិ-កា] thovika≈

(ម.ព. ធោវកៈ)។

ធំ

អ្នកដទៃមិនមែនជាញាតិ ដែលមានអាយុច្រើនស្រករនឹងឪពុកធំឬម្ដាយធំ ក៏ហៅ ធំ ឬ អ៊ំ បានដែរ។

ធំ គុណនាម

[ធំ] thum

ទីទៃពីតូច គឺមានរូបមានសំណុំសំនួនច្រើនជាងគេ។

ធំ គុណនាម

[ធាត់-ធំ] thum

(ម.ព. ធំធាត់)។

ធំ គុណនាម

[ធំ-ក្រ-អុច] thum

ធាត់ណាស់, ធាត់ហើយខ្លីផង។

ធំ កិ., គុ.កិ.

[ធាត់-ធំ] thum

(ព.ប្រ.) ដែលកាន់តែដុះដាលកើតកាលវាលគុម្ពតាមលំដាប់កាលឡើង :

ធំ គុណនាម

[ធំ-បំ-ផុត] thum

ធំដាច់គេ។

ធំ សព្វនាម ១)

[ធំ] thum

ពាក្យសម្រាប់ក្មួយហៅបងប្រុសឬបងស្រីរបស់បិតាឬរបស់មាតា ក្នុងទីចំពោះមុខឬកំបាំងហៅក៏បាន :

ធំ សព្វនាម ២)

[ធំ] thum

អ្នកដទៃមិនមែនជាញាតិ ដែលមានអាយុច្រើនស្រករនឹងឪពុកធំឬម្ដាយធំ ក៏ហៅ ធំ ឬ អ៊ំ បានដែរ។

ធ័ក

(ម.ព. ធាក់)។

ធ័ក កិរិយាសព្ទ

[ធាក់] theak

(ម.ព. ធាក់)។

ធ្ងន់

ថ្លង់, ស្ដាប់មិនសូវឮ :

ធ្ងន់ គុណនាម ១)

[ធ្ងន់] tgun

ទីទៃពីស្រាល គឺមានទម្ងន់ :

ធ្ងន់ គុណនាម ២)

[ធ្ងន់] tgun

ជ្រុល, ដាបខ្លាំង :

ធ្ងន់ កិរិយាសព្ទ

[ធ្ងន់-ក] tgun

(សំនួន.) ធ្ងន់ខ្លួន, ដែលកើតបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរដល់ខ្លួន, ដែលចាក់ស្រែះដោយបញ្ហា :

ធ្ងន់ គុណនាម ១)

[ធ្ងន់] tgun

យូរ, ក្របានសម្រេចផល :

ធ្ងន់ គុណនាម ២)

[ធ្ងន់] tgun

មានអំណត់, ដែលស៊ូទ្រាំអត់ធ្មត់ មិនងាយខឹងច្រឡោតផ្ដេសផ្ដាស :

ធ្ងន់ គុណនាម

[ធ្ងន់] tgun

ថ្លង់, ស្ដាប់មិនសូវឮ :

ធ្ងន់ក្បាល

(សំនួន.) ដែលមានអាការៈឈឺក្បាល។

ធ្ងន់ក្បាល គុណនាម

[ធ្ងន់-ក្បាល] thongnkbal≈

(សំនួន.) ដែលមានអាការៈឈឺក្បាល។

ធ្ងន់ខ្លួន

(សំនួន.) ដែលមានសមត្ថភាពឬលទ្ធភាពនៅជាប់នឹងខ្លួនដែលជាទីសម្អាង។

ធ្ងន់ខ្លួន គុណនាម ១)

[ធ្ងន់-ខ្លួន] thongnkhluon≈

(សំនួន.) ដែលរងសម្ពាធខ្លាំងឬផលលំបាកនានាទាំងផ្លូវកាយទាំងផ្លូវចិត្ត។

ធ្ងន់ខ្លួន គុ., កិ. ២)

[ធ្ងន់-ខ្លួន] thongnkhluon≈

(សំនួន.) ដែលមានសមត្ថភាពឬលទ្ធភាពនៅជាប់នឹងខ្លួនដែលជាទីសម្អាង។

ធ្ងន់ធ្ងរ

ដែលដុនដាបខ្លាំង យ៉ាប់ខ្លាំង ផុយស្រួយ :

ធ្ងន់ធ្ងរ គុណនាម ១)

[ធ្ងន់-ធ្ង] thngonthngor

ដែលមានចិត្តធ្ងន់, ដែលចេះអត់ចេះទ្រាំ, មានអំណត់, ប៉ិនអត់ប៉ិនទ្រាំ :

ធ្ងន់ធ្ងរ គុ., គុ.កិ. ២)

[ធ្ងន់-ធ្ង] thngonthngor

ដែលដុនដាបខ្លាំង យ៉ាប់ខ្លាំង ផុយស្រួយ :

ធ្ងន់ពោះ

(សំនួន.) បរិភោគឆ្អែតជ្រុល។

ធ្ងន់ពោះ កិរិយាសព្ទ

[ធ្ងន់-ពោះ] thongnpoeah≈

(សំនួន.) បរិភោគឆ្អែតជ្រុល។

ធ្ងាង គុណនាម

[ធ្ងាង] thngeang

ទ្រងាង :