វចនានុក្រមខ្មែរ

ទ័ពទាយ នាម

[ទាប់-ទាយ] teabteay≈

បន្ទាយរបស់កងទ័ព, ប្រទេសជាទីបិទ បិទបាំងដោយកំណាត់ឈើ ជាបន្ទាយរបស់កងទ័ព។

ទ័ល

ទ័លត្រឹមដូចគេចាប់ច្បុច ឬទ័លកើលទើសមិនមានផ្លូវទៅទៀត។

ទ័ល កិរិយាសព្ទ

[ទាល់] toal

ទើសផ្លូវ, ទើសដំណើរ :

ទ័ល គុណនាម

[ទាល់] toal

ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ខ្សត់ទ្រព្យ :

ទ័ល គុណនាម

[ទី-ទាល់] toal

ដែលទាល់ទៅមុខមិនរួច។

ទ័ល គុណនាម

[ទី-ទាល់-ក្រ] toal

ដែលក្រីក្របំផុត :

ទ័ល កិរិយាសព្ទ

[ទាល់-ប៉ុច] toal

ទ័លត្រឹមដូចគេចាប់ច្បុច ឬទ័លកើលទើសមិនមានផ្លូវទៅទៀត។

ទ្យោតិសាស្ត្រ

តម្រាទាយពីផលនៃកម្មល្អ អាក្រក់ ដើម្បីឱ្យដឹងសេចក្ដីចម្រើន សេចក្ដីវិនាសរបស់មនុស្សទាក់ទងនឹងការមើលពន្លឺផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។

ទ្យោតិសាស្ត្រ នាម

[ទ្យោ-តិ-សាស] tyotesas≈

តម្រាទាយពីផលនៃកម្មល្អ អាក្រក់ ដើម្បីឱ្យដឹងសេចក្ដីចម្រើន សេចក្ដីវិនាសរបស់មនុស្សទាក់ទងនឹងការមើលពន្លឺផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។

ទ្រ

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងខ្សែពួកមួយ ប្រើខាងកូត ឱ្យឮសូរសព្ទ; ទ្រមានច្រើនប្រភេទ :

ទ្រ កិរិយាសព្ទ

[ទ្រ] tror

កាន់ទប់ឬដាក់កល់ពីក្រោម :

ទ្រ នាម

[ទ្រ] tror

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងខ្សែពួកមួយ ប្រើខាងកូត ឱ្យឮសូរសព្ទ; ទ្រមានច្រើនប្រភេទ :

ទ្រគោះ

ដែលច្រឡោះបោះ, គំរោះ, បោះបោកឥតគួរឥតសម :

ទ្រគោះ គុ., គុ.កិ.

[ទ្រ-គោះ] trokuoh

ដែលច្រឡោះបោះ, គំរោះ, បោះបោកឥតគួរឥតសម :

ទ្រងាង

ធ្ងាង :

ទ្រងាង គុណនាម

[ទ្រ-ងាង] trongeang

ធ្ងាង :

ទ្រងើង

ធ្ងើង :

ទ្រងើង គុណនាម

[ទ្រ-ងើង] trongaung

ធ្ងើង :

ទ្រងើល

ដែលទើលងើល :

ទ្រងើល គុណនាម

[ទ្រ-ងើល] trongaul

ដែលទើលងើល :

ទ្រង់

ភិក្ខុសាមណេរដែលនិមន្តបិណ្ឌបាត។

ទ្រង់ សព្វនាម

[ទ្រង់] trung

(រ.ស.) ព្រះអង្គ :

ទ្រង់ នាម

[ទ្រង់] trung

ទម្រង់, សណ្ឋាន, លំនាំ, រាង, រូប។

ទ្រង់ កិរិយាសព្ទ

[ទ្រង់] trung

ប្រព្រឹត្ត, កាន់, ប្រដាប់, តាក់តែង, (រ.ស.) តាក់តែង :

ទ្រង់ នាម

[លោក-ទ្រង់-បាត] trung

ភិក្ខុសាមណេរដែលនិមន្តបិណ្ឌបាត។

ទ្រង់ទ្រាយ

សណ្ឋាន, រូបរាង, រាងរៅ។

ទ្រង់ទ្រាយ នាម

[ទ្រង់-ទ្រាយ] trongtreay

សណ្ឋាន, រូបរាង, រាងរៅ។

ទ្រតៗ

ដែលបញ្ជច់ជង្គង់បន្ទន់គូទជតៗ :

ទ្រតៗ គុ.កិ., គុ.

[ទ្រត-ទ្រត] trot

ដែលបញ្ជច់ជង្គង់បន្ទន់គូទជតៗ :

ទ្រទូង

សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានតាំង តាមលំដាប់ថ្នាក់មាន៤ជាន់គឺ សម្រាប់ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា ឬរាប់ពីថ្នាក់ក្រោមមុនថា ចត្វា, ត្រី, ទោ, ឯក ក៏បាន; កាលពីក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ ទ្រទូងសម្រាប់ ឯក ហៅថា ទ្រទូងរ័ត្ន, តែសម័យសព្វថ្ងៃនេះហៅថា រាជាគណៈ ដូចគ្ន

ទ្រទូង កិរិយាសព្ទ

[ទ្រ-ទូង] trotung

លើកដៃទាំងពីរជ្រោងឡើងលើ :

ទ្រទូង នាម ១)

[ទ្រ-ទូង] trotung

កម្ពស់ពីចុងជើងដែលឈរត្រង់ដល់ចុងម្រាមដៃដែលលើកជ្រោងឡើងលើ :

ទ្រទូង នាម ២)

[ទ្រ-ទូង] trotung

ចំនួនភិក្ខុសង្ឃ ៨រូប :

ទ្រទូង នាម ៣)

[ទ្រ-ទូង] trotung

សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានតាំង តាមលំដាប់ថ្នាក់មាន៤ជាន់គឺ សម្រាប់ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា ឬរាប់ពីថ្នាក់ក្រោមមុនថា ចត្វា, ត្រី, ទោ, ឯក ក៏បាន; កាលពីក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ ទ្រទូងសម្រាប់ ឯក ហៅថា ទ្រទូងរ័ត្ន, តែសម័យសព្វថ្ងៃនេះហៅថា រាជាគណៈ ដូចគ្ន

ទ្រទួយ

ដែលមានសណ្ឋានរាង-ង ដូចគេស្ទួយ។

ទ្រទួយ គុណនាម

[ទ្រ-ទួយ] trotuoy

ដែលមានសណ្ឋានរាង-ង ដូចគេស្ទួយ។

ទ្រទេស

ល្វាសល្វន់សមរម្យ (ច្រើននិយាយតែពីក្បាច់ភ្ញី) :

ទ្រទេស គុណនាម

[ទ្រ-ទេស] trotes

ល្វាសល្វន់សមរម្យ (ច្រើននិយាយតែពីក្បាច់ភ្ញី) :

ទ្រទេសទ្រទន់

ទន់ភ្លន់, ល្វាសល្វន់, ល្វតល្វៃ, ញ៉ែងញ៉ង :

ទ្រទេសទ្រទន់ គុណនាម

[ទ្រ-ទេស-ទ្រ-ទន់] trotestroton

ទន់ភ្លន់, ល្វាសល្វន់, ល្វតល្វៃ, ញ៉ែងញ៉ង :

ទ្រទេសទ្រទួយ

ដែលមានរាង ឬបែបភាពស្ទើតត្រដែតដូចគេស្ទួយ។

ទ្រទេសទ្រទួយ គុណនាម

[ទ្រ-ទេស-ទ្រ-ទួយ] trotestrotuoy

ដែលមានរាង ឬបែបភាពស្ទើតត្រដែតដូចគេស្ទួយ។

ទ្រទ្រង់

ជួយទំនុកបម្រុង, រក្សា, ថែទាំ, កាន់កាប់, ប្រើប្រាស់, ចងចាំ :

ទ្រទ្រង់ កិរិយាសព្ទ

[ទ្រ-ទ្រង់] trotrong

ជួយទំនុកបម្រុង, រក្សា, ថែទាំ, កាន់កាប់, ប្រើប្រាស់, ចងចាំ :

ទ្រនង់

ទ្រើសឃ្នង, កាច :

ទ្រនង់ គុណនាម

[ទ្រ-នង់] tronong

ទ្រើសឃ្នង, កាច :

ទ្រនល់

ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ ឬដោយដីស្អិតដុតឱ្យឆ្អិន មានសណ្ឋានមូលសម្រាប់វាយក្អម, ឆ្នាំង បន្ទុលពីខាងក្នុង :

ទ្រនល់ នាម

[ទ្រ-នល់] tronol

ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ ឬដោយដីស្អិតដុតឱ្យឆ្អិន មានសណ្ឋានមូលសម្រាប់វាយក្អម, ឆ្នាំង បន្ទុលពីខាងក្នុង :

ទ្រនាប់

ទាបសម មិនទាបហួស :

ទ្រនាប់ នាម

[ទ្រ-នាប់] troneab

ដែកបួនជ្រុងសម្រាប់រងញញួរ ឬអ្វីៗសម្រាប់ទ្រាប់សម្រាប់រង, ប្រដាប់សម្រាប់ទ្រាប់ :

ទ្រនាប់ គុណនាម

[ទ្រ-នាប់] troneab

ទាបសម មិនទាបហួស :

ទ្រនាប់ជើង

ប្រដាប់ក្រៅពីស្បែក សម្រាប់ពាក់ដូចស្បែកជើង :

ទ្រនាប់ជើង នាម

[ទ្រ-នាប់-ជើង] troneabchaung

ប្រដាប់ក្រៅពីស្បែក សម្រាប់ពាក់ដូចស្បែកជើង :

ទ្រនិច

(ប.ព.) សញ្ញាពិសេសមួយនៅលើអេក្រង់មានរូបសណ្ឋានដូចជាក្បាលព្រួញ, បន្ទាត់, ប្រអប់, ចតុកោណ... ហើយលោតភ្លឹបភ្លែតៗតាមចលនាកណ្ដុរ។

ទ្រនិច នាម ១)

[ទ្រ-និច] tronich

អវយវៈស្រួចមុតមានពិស ដែលមាននៅកន្ទុយសត្វសម្រាប់ទិច :

ទ្រនិច នាម ២)

[ទ្រ-និច] tronich

ដែកឬអ្វីៗដែលមានសណ្ឋានស្រួចឆ្មារ ស្រដៀងនឹងទ្រនិចសត្វទាំងនោះ ក៏ហៅថា ទ្រនិច ដែរ :

ទ្រនិច នាម

[ទ្រ-និច] tronich

(ប.ព.) សញ្ញាពិសេសមួយនៅលើអេក្រង់មានរូបសណ្ឋានដូចជាក្បាលព្រួញ, បន្ទាត់, ប្រអប់, ចតុកោណ... ហើយលោតភ្លឹបភ្លែតៗតាមចលនាកណ្ដុរ។

ទ្រនឹប

រង្វាន់គ្រូមើលជំងឺ :

ទ្រនឹប នាម

[ទ្រ-នឹប] tronueb

រង្វាន់គ្រូមើលជំងឺ :

ទ្រនុង

ឆ្អឹងខ្នងសត្វ ឬឆ្អឹងអ្វីទាំងឡាយដែលមានសណ្ឋានឡើងខ្ពស់ទទុង :

ទ្រនុង នាម

[ទ្រ-នុង] tronung

ឆ្អឹងខ្នងសត្វ ឬឆ្អឹងអ្វីទាំងឡាយដែលមានសណ្ឋានឡើងខ្ពស់ទទុង :

ទ្រនុល

(ម.ព. ទ្រនល់)។

ទ្រនុល នាម

[ទ្រ-នុល] tronul

(ម.ព. ទ្រនល់)។

ទ្រនូល

ចំនួនអ្វីៗដែលល្មមទូលរួច, អ្វីៗដែលគេទូលលើក្បាល :

ទ្រនូល នាម

[ទ្រ-នូល] tronul

ចំនួនអ្វីៗដែលល្មមទូលរួច, អ្វីៗដែលគេទូលលើក្បាល :

ទ្រនើរ

ទីសម្រាប់បន្ទើរ, ធ្នើរ (ច្រើនប្រើ ធ្នើរ ជាង)។

ទ្រនើរ នាម

[ទ្រ-នើ] tronaur

ទីសម្រាប់បន្ទើរ, ធ្នើរ (ច្រើនប្រើ ធ្នើរ ជាង)។

ទ្រនេល

ឈ្មោះត្រីរំអិលមួយប្រភេទ ពួកត្រីឆ្លាំង :

ទ្រនេល នាម

[ទ្រ-នេល] tronel

ឈ្មោះត្រីរំអិលមួយប្រភេទ ពួកត្រីឆ្លាំង :

ទ្រនេស

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យលង់ :

ទ្រនេស បុព្វបទ

[ទ្រ-នេស] trones

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យលង់ :

ទ្រនំ

(ព.ប្រ.) ដែលគេមានផ្ទះធំទូលំទូលាយមានទ្រព្យសម្រាប់ចាយវាយគ្រប់គ្រាន់។

ទ្រនំ នាម

[ទ្រ-នំ] tronum

ទីដែលសត្វស្លាបតែងទំ :

ទ្រនំ នាម

[គេ-បាន-ទ្រ-នំ-ខ្ពស់] tronum

គេបានភរិយាជាអ្នកមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភ ឥតព្រួយពីក្រទ័ល។

ទ្រនំ នាម

[គេ-មាន-ទ្រ-នំ-រ-បស់-គេ] tronum

គេមានទីសម្នាក់ស្ដុកស្ដម្ភមិនព្រួយបារម្ភពីការលំបាក។

ទ្រនំ នាម

[គេ-មាន-ទ្រ-នំ-រ-បស់-គេ] tronum

(ព.ប្រ.) ដែលគេមានផ្ទះធំទូលំទូលាយមានទ្រព្យសម្រាប់ចាយវាយគ្រប់គ្រាន់។

ទ្រនំលលក

ទំនប់តូចដែលគេលើកខណ្ឌស្រែមួយឱ្យមានផ្នែកដោយខ្លួនពីគ្នា, ដោយបរិយាយថា ទំនប់តូចនោះមានកម្ពស់ផុតពីទឹកស្រែ ល្មមលលកទំបាន :

ទ្រនំលលក នាម

[ទ្រ-នំ-ល-លក] tronumlolok

ទំនប់តូចដែលគេលើកខណ្ឌស្រែមួយឱ្យមានផ្នែកដោយខ្លួនពីគ្នា, ដោយបរិយាយថា ទំនប់តូចនោះមានកម្ពស់ផុតពីទឹកស្រែ ល្មមលលកទំបាន :

ទ្របៗ

ដែលមានដំណើរបែបលបៗ :

ទ្របៗ គុ.កិ., គុ.

[ទ្រប-ទ្រប] trob

ដែលមានដំណើរបែបលបៗ :

ទ្រពង

តួដងស្នា :

ទ្រពង នាម ១)

[ទ្រ-ពង] tropong

ឈើវែង១គូដែលប្រើជាមេសម្រាប់ដាក់ខាងលើឆ្នង់ឬជើងទៀនរទេះទុកដូចជាភ្នាក់ដៃ :

ទ្រពង នាម ២)

[ទ្រ-ពង] tropong

តួដងស្នា :

ទ្រព្យ

(ម.ព. ទ្រព្យធន)។

ទ្រព្យ នាម

[ទ្រ័ប] trop

វត្ថុ, ធនធាន, សម្បត្តិ។ល។ ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះចំពោះតែវត្ថុ មានមាសប្រាក់ជាដើម ដែលមានម្ចាស់។

ទ្រព្យ នាម

[ទ្រ័ប-ធន់] trop

ទ្រព្យផ្សេងៗ, ទ្រព្យសម្រាប់ប្រើប្រាស់។

ទ្រព្យ នាម

[ទ្រ័ប-សំ-ប័ត] trop

(ម.ព. ទ្រព្យធន)។

ទ្រព្យសកម្ម

ទ្រព្យសកម្មដែលមិនមានរូប ដូចជាកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ប្រកាសនីយបត្រតក្កកម្ម ពាណិជ្ជសញ្ញា សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធនិងសិទ្ធិប្រហាក់ប្រហែល វិធីសាស្ត្រធុរកិច្ច ជាដើម។

ទ្រព្យសកម្ម នាម

[ទ្រ័ប-សៈ-កាំ] torbsakkaam≈

ប្រាក់និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រូបវន្តបុគ្គលឬនីតិបុគ្គល ហើយអាចទូទាត់បំណុល ប្រើប្រាស់ ទទួលអត្ថប្រយោជន៍ និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលបាន។

ទ្រព្យសកម្ម នាម

[ទ្រ័ប-សៈ-កាំ-ចៈ-រ៉ន់] torbsakkaamchakrno≈

ទ្រព្យសកម្មដែលអាចបំប្លែងជាប្រាក់បានក្នុងរយៈពេលមួយខួបផលិតកម្មឬក្នុងរយៈពេលមិនលើសពីមួយឆ្នាំ។

ទ្រព្យសកម្ម នាម

[ទ្រ័ប-សៈ-កាំ-រូ-ប៉ី] torbsakkaamrubei≈

ទ្រព្យសកម្មដែលមានរូប រួមមានទ្រព្យសកម្មចរន្តនិងទ្រព្យសកម្មអចល័ត។

ទ្រព្យសកម្ម នាម

[ទ្រ័ប-សៈ-កាំ-អៈ-ចៈ-ឡាត់] torbsakkaamaakchaklat≈

ទ្រព្យសកម្មដែលអាចបំប្លែងជាប្រាក់បានក្នុងរយៈពេលច្រើនខួបផលិតកម្មឬក្នុងរយៈពេលលើសពីមួយឆ្នាំ។

ទ្រព្យសកម្ម នាម

[ទ្រ័ប-សៈ-កាំ-អៈ-រូ-ប៉ី] torbsakkaamaakrubei≈

ទ្រព្យសកម្មដែលមិនមានរូប ដូចជាកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ប្រកាសនីយបត្រតក្កកម្ម ពាណិជ្ជសញ្ញា សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធនិងសិទ្ធិប្រហាក់ប្រហែល វិធីសាស្ត្រធុរកិច្ច ជាដើម។

ទ្រព្យា

អ្នកមានទ្រព្យនានា, មានទ្រព្យច្រើន :

ទ្រព្យា នាម

[ទ្រាប់-ព្យា] tropyea

ទ្រព្យទាំងពួង, ទ្រព្យនានា។

ទ្រព្យា នាម

[នាក់-មាន-ទ្រាប់-ព្យា] tropyea

អ្នកមានទ្រព្យនានា, មានទ្រព្យច្រើន :

ទ្រម

ដុនដាប, ថយកម្លាំង (ដោយចាស់ជរាឬដោយធ្វើការធ្ងន់ហួសកម្លាំង)។

ទ្រម គុណនាម a

[ទ្រម] trom

ដែលដុនដាប, ថយកម្លាំង, ថយរូប, ថយរាង (ដោយចាស់ជរាឬដោយធ្វើការធ្ងន់ហួសកម្លាំង)។

ទ្រម កិរិយាសព្ទ b

[ទ្រម] trom

ដុនដាប, ថយកម្លាំង (ដោយចាស់ជរាឬដោយធ្វើការធ្ងន់ហួសកម្លាំង)។

ទ្រមក់

ដែលដំអក់, ទម្រន់, ខ្ជិលច្រអូស, សំកុក :