វចនានុក្រមខ្មែរ

ទេវី

(ម.ព. ទេពី)។

ទេវី នាម

[ទេ-វី] tevi

(ម.ព. ទេពី)។

ទេវៈ

(ម.ព. ទេព)។

ទេវៈ នាម

[ទេ-វៈ] teveak≈

(ម.ព. ទេព)។

ទេវ—

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេវ— នាម

[ទេ-វៈ—] teveak—≈

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេស

ដែលធំដំបងមាំខ្ពស់ :

ទេស គុណកិរិយា

[ទេស] tes

ដែលដើរសាត់ព្រាត់ ឬសាត់អណ្ដែតទៅតាមតែប្រទះ :

ទេស នាម

[ទេស] tes

ប្រទេស; ភូមិ (ទោះមានមនុស្សនៅក្ដី ឥតមានមនុស្សនៅក្ដី) :

ទេស កិរិយាសព្ទ

[ទេស] tes

សម្ដែង, និយាយពន្យល់ក្នុងផ្លូវព្រះពុទ្ធសាសនា :

ទេស នាម

[ទេស] tes

ឈ្មោះសំពត់សាច់ម៉ដ្ឋច្រើនបែប :

ទេស នាម

[ទេស] tes

គ្រឿងសម្លវិសេសដែលមានក្លិនក្រអូបប្រហើរមានរសឆ្ងាញ់ពីសា ក៏ហៅថា ទេស ដែរ :

ទេស នាម

[អា-ហា-រៈ-ទិប-ពៈ-ទេស] tes

អាហារមានឱជារសឆ្ងាញ់ពីសាប្រដូចនឹងអាហារទិព្វ (ច្រើនប្រើក្នុងសាស្ត្រាបុរាណ)។

ទេស គុណនាម

[ទេស] tes

ដែលធំដំបងមាំខ្ពស់ :

ទេសកាល

កាលសម័យរបស់ប្រទេស ឬកាលដែលនិយមទៅតាមប្រទេស។ កាលដែលប្លែក; ពុំជួរកាល គឺកាលសម័យដែលបណ្ដាលឱ្យកើតមានហេតុឬមានអ្វីឡើងខុសពីធម្មតា :

ទេសកាល នាម

[ទេស-កាល] tesakal

កាលសម័យរបស់ប្រទេស ឬកាលដែលនិយមទៅតាមប្រទេស។ កាលដែលប្លែក; ពុំជួរកាល គឺកាលសម័យដែលបណ្ដាលឱ្យកើតមានហេតុឬមានអ្វីឡើងខុសពីធម្មតា :

ទេសចរ

ជនអ្នកធ្វើដំណើរលម្ហែកម្សាន្ត :

ទេសចរ នាម

[ទេ-សៈ-ច] tesachar

ជនអ្នកធ្វើដំណើរលម្ហែកម្សាន្ត :

ទេសចរណ៍

ដំណើរផ្លាស់ទីរបស់មនុស្សទៅកាន់កន្លែងណាមួយ (ក្នុងឬក្រៅប្រទេស) ដើម្បីសម្រាកកម្សាន្ត ដោយគ្មានបំណងតាំងទីលំនៅឬមិនធ្វើសកម្មភាពយកកម្រៃនៅទីនោះ។

ទេសចរណ៍ នាម ១)

[ទេ-សៈ-ច] tesjor

ការធ្វើដំណើរកម្សាន្តលម្ហែចិត្តនៃជនបរទេស។

ទេសចរណ៍ នាម ២)

[ទេ-សៈ-ច] tesjor

ឈ្មោះក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីមួយកាន់កាប់ខាងមុខការនេះ :

ទេសចរណ៍ នាម ៣)

[ទេ-សៈ-ច] tesjor

ដំណើរផ្លាស់ទីរបស់មនុស្សទៅកាន់កន្លែងណាមួយ (ក្នុងឬក្រៅប្រទេស) ដើម្បីសម្រាកកម្សាន្ត ដោយគ្មានបំណងតាំងទីលំនៅឬមិនធ្វើសកម្មភាពយកកម្រៃនៅទីនោះ។

ទេសធម៌

ច្បាប់សម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗ :

ទេសធម៌ នាម

[ទេ-សៈ-ធ័រ] tesathor

ច្បាប់សម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗ :

ទេសនា

ដូចគ្នានឹង ទេសន៍ ដែរ។

ទេសនា នាម

[ទេ-សៈ-ណា] ឬ [ទេ-ស្នា] teasna

ដូចគ្នានឹង ទេសន៍ ដែរ។

ទេសន៍

សម្ដែងធម៌, ដែលសម្ដែងធម៌ :

ទេសន៍ នាម a

[ទេស] teson

ដំណើរសម្ដែង, ការសម្ដែងធម៌ :

ទេសន៍ កិ., គុ. b

[ទេស] teson

សម្ដែងធម៌, ដែលសម្ដែងធម៌ :

ទេសន្តរប្រវេសករ

ជនគ្រប់ប្រភេទដែលចាកចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ដោយស្របច្បាប់និងបានចុះបញ្ជីក្នុងស្ថាប័នសន្តិសុខសង្គមនៃប្រទេសទទួលឱ្យធ្វើការ។

ទេសន្តរប្រវេសករ នាម

[ទេ-សន់-តៈ-រៈ-ប្រ-វេ-សៈ-ក] tesnotakreakbrovesakka≈

ជនគ្រប់ប្រភេទដែលចាកចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ដោយស្របច្បាប់និងបានចុះបញ្ជីក្នុងស្ថាប័នសន្តិសុខសង្គមនៃប្រទេសទទួលឱ្យធ្វើការ។

ទេសន្តរប្រវេសន៍

ការផ្លាស់ទីរបស់មនុស្ស ឬសត្វពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ ឬពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀត។

ទេសន្តរប្រវេសន៍ នាម

[ទេស-សន់-តៈ-រ៉ៈ-ប្រ-វេស] tessnotakrakbroves≈

ការផ្លាស់ទីរបស់មនុស្ស ឬសត្វពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ ឬពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀត។

ទេសភាព

ភាពរបស់ប្រទេស, បែបភាពរបស់ស្រុកភូមិ ដែលប្រកបដោយធម្មជាតិ គឺ ទឹក ដី ព្រៃព្រឹក្សា ជាដើម :

ទេសភាព នាម

[ទេ-សៈ-ភាប] tesopheap

ភាពរបស់ប្រទេស, បែបភាពរបស់ស្រុកភូមិ ដែលប្រកបដោយធម្មជាតិ គឺ ទឹក ដី ព្រៃព្រឹក្សា ជាដើម :

ទេសឯក

ក្រណាត់លាតសាច់ម៉ត់ដែលត្បាញពីអំបោះឆៅ :

ទេសឯក នាម

[ទេស-អែក] tesaaek≈

ក្រណាត់លាតសាច់ម៉ត់ដែលត្បាញពីអំបោះឆៅ :

ទេសាភិបាល

មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅធនាគារ ឬនីតិបុគ្គលណាមួយ។

ទេសាភិបាល នាម ១)

[ទេ-សា-ភិ-បាល] tesaphibal

មន្ត្រីអ្នករក្សាប្រទេស, អ្នករក្សាខេត្ត (អភិបាលខេត្ត)។

ទេសាភិបាល នាម ២)

[ទេ-សា-ភិ-បាល] tesaphibal

អ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេស; អធិបតីខេត្ត។

ទេសាភិបាល នាម ៣)

[ទេ-សា-ភិ-បាល] tesaphibal

មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅធនាគារ ឬនីតិបុគ្គលណាមួយ។

ទេស្នា

ពាក្យក្លាយមកអំពី ទេសនា។

ទេស្នា នាម

[ទេ-ស្នា] tesna

ពាក្យក្លាយមកអំពី ទេសនា។

ទេហក្ស័យ

សភាវៈញ៉ាំងរាងកាយឱ្យអស់គឺរោគ, ជំងឺ។

ទេហក្ស័យ នាម

[ទេ-ហ័ក-ក្សៃ] tehksai

សភាវៈញ៉ាំងរាងកាយឱ្យអស់គឺរោគ, ជំងឺ។

ទេហៈ?

(ព.បុ.) ទេឬ? :

ទេហៈ? គុណកិរិយា

[ទេ-ហៈ] tehak≈

(ព.បុ.) ទេឬ? :

ទែង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទាស់ :

ទែង គុណនាម a

[ទែង] teaeng

ដែលច្បាស់ណាស់, ជាក់ណាស់, ប្រាកដណាស់ :

ទែង គុណកិរិយា b

[ទែង] teaeng

ដែលច្បាស់ណាស់, ជាក់ណាស់, ប្រាកដណាស់ :

ទែង នាម c

[ទែង] teaeng

ដំណើររ៉ាប់រង អះអាងប្រាកដ :

ទែង បុព្វបទ

[ទែង] teaeng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទាស់ :

ទែន

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មែន ឱ្យប្រាកដឱ្យជាក់ច្បាស់ឡើង :

ទែន នាម

[ទែន] ten

ទីបន្ទំ, ក្រឡាបន្ទំ; ទីសម្រាប់ក្សត្រគង់ (រ.ស.) :

ទែន គុណនាម

[ទែន] ten

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មែន ឱ្យប្រាកដឱ្យជាក់ច្បាស់ឡើង :

ទែនទយ

គ្រឿងសម្ភារៈដែលអ៊ែនទយ សម្រាប់ទ្រចុងផ្ទោង ឬរងស្បូវវិហារសាលាជាដើម។

ទែនទយ នាម

[ទែន-ទយ] teaenotoy

គ្រឿងសម្ភារៈដែលអ៊ែនទយ សម្រាប់ទ្រចុងផ្ទោង ឬរងស្បូវវិហារសាលាជាដើម។

ទែព

(ម.ព. ទេត្យ)។

ទែព នាម

[ទែប] teaep

(ម.ព. ទេត្យ)។

ទែម៉ូគីមី

(គីមី.) ការសិក្សាអំពីបម្រែបម្រួលថាមពលកម្ដៅដែលកើតមានឡើងទាក់ទងនឹងប្រតិកម្មគីមី ឬការប្រែប្រួលភាវរូប។

ទែម៉ូគីមី នាម

[ទែ-ម៉ូ-គី-មី] temoukimi≈

(គីមី.) ការសិក្សាអំពីបម្រែបម្រួលថាមពលកម្ដៅដែលកើតមានឡើងទាក់ទងនឹងប្រតិកម្មគីមី ឬការប្រែប្រួលភាវរូប។

ទែម៉ូម៉ែត្រ

(ម.ព. សីតុណ្ហមាត្រ)។

ទែម៉ូម៉ែត្រ នាម

[ទែ-ម៉ូ-ម៉ែត] temoumaet≈

(ម.ព. សីតុណ្ហមាត្រ)។

ទែរ៉ាកូតា

សេរ៉ាមិកមួយប្រភេទជាគ្រឿងដីដុតដែលដុតនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពក្រោម៩០០អង្សាសេហើយមានភាពស្ពោត (មិនហាប់) :

ទែរ៉ាកូតា នាម

[ទែ-រ៉ា-កូ-តា] terakouta≈

សេរ៉ាមិកមួយប្រភេទជាគ្រឿងដីដុតដែលដុតនៅក្នុងសីតុណ្ហភាពក្រោម៩០០អង្សាសេហើយមានភាពស្ពោត (មិនហាប់) :

ទែលមមែល

(ម.ព. ទែលមែល)។

ទែលមមែល គុណនាម

[ទែល-ម-មែល] telmomel≈

(ម.ព. ទែលមែល)។

ទែលមែល

ដែលមានរាងខ្លីធំគ្រមែល; ដែលមានមាត្រធំក្រអាញ ហើយទាបកន្ទែល :

ទែលមែល គុណនាម

[ទែល-មែល] teaelmeael

ដែលមានរាងខ្លីធំគ្រមែល; ដែលមានមាត្រធំក្រអាញ ហើយទាបកន្ទែល :

ទែលម៉ូវ

ឈ្មោះរោគម្យ៉ាងកើតលើស្បែកក្បាលឡើងកណ្ដាប់ឃ្មឹលពងខ្ទុះបែកចេញទឹករងៃ។

ទែលម៉ូវ នាម

[ទែល-ម៉ូវ] teaelmuv

ឈ្មោះរោគម្យ៉ាងកើតលើស្បែកក្បាលឡើងកណ្ដាប់ឃ្មឹលពងខ្ទុះបែកចេញទឹករងៃ។

ទែះ

ខាំច្បិចបន្តិចៗ :

ទែះ កិរិយាសព្ទ

[ទែស] teaeeah

ខាំច្បិចបន្តិចៗ :

ទៃ

ថង់រាងវែងធ្វើដោយសំពត់ មានមាត់ទាំងពីរខាងសម្រាប់ច្រកអ្វីៗ ហើយមានចងមាត់ភ្ជាប់គ្នាស្ពាយបាន :

ទៃ នាម

[ទៃ] tey

ថង់រាងវែងធ្វើដោយសំពត់ មានមាត់ទាំងពីរខាងសម្រាប់ច្រកអ្វីៗ ហើយមានចងមាត់ភ្ជាប់គ្នាស្ពាយបាន :

ទៃគ្រូ

ឈ្មោះទៃតូចមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានរមួលដាក់វត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធផ្សេងៗសម្រាប់ចងក្រវាត់ចង្កេះ ឬជួតក្បាលដើម្បីបង្ការខ្លួនក្នុងការចូលច្បាំង (មានប្រើតែក្នុងកាលបុរាណរាជ្យពីដើម)។

ទៃគ្រូ នាម

[ទៃ-គ្រូ] teykru

ឈ្មោះទៃតូចមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានរមួលដាក់វត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធផ្សេងៗសម្រាប់ចងក្រវាត់ចង្កេះ ឬជួតក្បាលដើម្បីបង្ការខ្លួនក្នុងការចូលច្បាំង (មានប្រើតែក្នុងកាលបុរាណរាជ្យពីដើម)។

ទោ គុណនាម

[ទោ] tou

ពីរ។ ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ ជាបូរណសំខ្យាថា ទីពីរ ក៏បាន :

ទោង

ប្រដាប់មានសណ្ឋានដូច្នោះ សម្រាប់ដាក់បន្តោករបស់វែងធ្ងន់ដូចយ៉ាងសសរធំឬឈើហុបជាដើម ដើម្បីឱ្យស្រួលសែងក៏ហៅ ទោង ដែរ។

ទោង នាម ១)

[ទោង] toung

ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាកន្លែងអង្គុយ មានដងឬខ្សែពីរចងសំយុងសងខាងសម្រាប់ចាប់យោគយោល :

ទោង នាម ២)

[ទោង] toung

ប្រដាប់មានសណ្ឋានដូច្នោះ សម្រាប់ដាក់បន្តោករបស់វែងធ្ងន់ដូចយ៉ាងសសរធំឬឈើហុបជាដើម ដើម្បីឱ្យស្រួលសែងក៏ហៅ ទោង ដែរ។

ទោច

សត្វព្រៃពួកស្វា មានជើងពីរដៃពីរវែងៗឥតកន្ទុយ :

ទោច នាម

[ទោច] touch

សត្វព្រៃពួកស្វា មានជើងពីរដៃពីរវែងៗឥតកន្ទុយ :

ទោចក្រយាន

(ព.សា.) កង់, រទេះកង់។

ទោចក្រយាន នាម ១)

[ទោ-ច័ក-ក្រៈ-យាន] touchkrayean

យានមានកង់ពីរ :

ទោចក្រយាន នាម ២)

[ទោ-ច័ក-ក្រៈ-យាន] touchkrayean

(ព.សា.) កង់, រទេះកង់។

ទោចក្រយានយន្ត

(ម.ព. ម៉ូតូ)។

ទោចក្រយានយន្ត នាម

[ទោ-ច័ក-ក្រៈ-យាន-យន់] tochkakreakyeanyn≈

(ម.ព. ម៉ូតូ)។

ទោណ

ឈ្មោះចំនួនដែលវាល់ឬដែលថ្លឹងមួយយ៉ាងប្រមាណ១៦នាឡិធម្មតា (ពាក្យនេះប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ; សព្វថ្ងៃនេះមានប្រើតែក្នុងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា) :

ទោណ នាម

[ទោ-ណៈ] ឬ [ទោន] toun

ឈ្មោះចំនួនដែលវាល់ឬដែលថ្លឹងមួយយ៉ាងប្រមាណ១៦នាឡិធម្មតា (ពាក្យនេះប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ; សព្វថ្ងៃនេះមានប្រើតែក្នុងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា) :

ទោណព្រាហ្មណ៍

ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍មួយរូប ជាប្រធានចាត់ចែងបូជាព្រះបរមសពព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងបានចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅឱ្យក្សត្រផ្សេងៗ ទាំង ៨នគរ។

ទោណព្រាហ្មណ៍ នាម

[ទោ-ណៈ-ព្រាម] tonakpream≈

ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍មួយរូប ជាប្រធានចាត់ចែងបូជាព្រះបរមសពព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងបានចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅឱ្យក្សត្រផ្សេងៗ ទាំង ៨នគរ។

ទោម

រង្វាស់វែងប្រវែងពីត្រឹមចុងមេដៃទៅចុងចង្អុលដៃ ដែលញែកឱ្យតឹងកន្ធែកពីគ្នា :

ទោម នាម

[ទោម] toum

ឈ្មោះសត្វស្លាបពួកមួយ ជើងវែង សម្បុរលាយចម្រុះខៀវ, ស, ក្រហម, ទំហំស្រដៀងគ្នានឹងមាន់ទឹកច្រើនរស់នៅលើត្រឹប។

ទោម នាម

[ទោម] toum

រង្វាស់វែងប្រវែងពីត្រឹមចុងមេដៃទៅចុងចង្អុលដៃ ដែលញែកឱ្យតឹងកន្ធែកពីគ្នា :

ទោមនស្ស

សេចក្ដីតូចចិត្ត, សេចក្ដីអាក់អន់ចិត្ត :

ទោមនស្ស នាម

[ទោ-មៈ-នាស់] toumnoss

សេចក្ដីតូចចិត្ត, សេចក្ដីអាក់អន់ចិត្ត :

ទោមនស្សកម្ម

ការធ្វើឱ្យអ្នកដទៃតូចចិត្ត មិនសប្បាយចិត្ត ឬមួម៉ៅ។

ទោមនស្សកម្ម នាម

[ទោ-មៈ-នាស់-សៈ-កាំ] tomeakneassakkaam≈

ការធ្វើឱ្យអ្នកដទៃតូចចិត្ត មិនសប្បាយចិត្ត ឬមួម៉ៅ។

ទោរ

ដែលអនុលោមតាម; ទន់ភ្លន់ :