ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ទេព នាម

[ទេ-ពៈ-នា-រី] ឬ [ទេប-នា-រី] tep

ដូចគ្នានឹង ទិព្វនារី។

ទេព នាម

[ទេ-ពៈ-និ-ក] ឬ [ទេប-និ-ក] tep

ពពួកទេវតា :

ទេព នាម

[ទេ-ពៈ-និ-កាយ] ឬ [ទេប-និ-កាយ] tep

ពួកទេវតា, ពពួកទេពតា។

ទេព គុ., ន.

[ទេប-និ-មន់] tep

អ្នកដែលពួកទេវតាអញ្ជើញឱ្យចុះមកកើតជាមនុស្ស។

ទេព នាម

[ទេប-និ-មន់] tep

ដំណើរអញ្ជើញរបស់ពួកទេវតា ឬដំណើរដែលពួកទេពតាអញ្ជើញទេវតាណាមួយឱ្យចុះមកកើតជាមនុស្ស។

ទេព នាម

[ទេប-រ-បាំ] tep

ងារមន្ត្រីទីចាងហ្វាងពួករបាំព្រះរាជទ្រព្យតាំងដោយសន្មតិលើកថាមានចំណេះខាងរាំ ប្រៀបដូចជារបាំរបស់ទេព្តា។

ទេព នាម

[ទេ-ពៈ-លេ-ខា] ឬ [ទេប-លេ-ខា] tep

ងារមន្ត្រីជាងគំនូរ តាំងដោយសន្មតិថាជាអ្នកចេះគូរល្អ ប្រៀបប្រដូចនឹងគំនូរទេវតា។

ទេព នាម

[ទេប-វិ-មាន] tep

វិមានរបស់ទេវតា, លំនៅទេពតា (ហៅ ទេពពិមាន ក៏បាន)។

ទេព នាម

[ទេប-សេ-ណា] tep

ងារមន្ត្រីក្នុងក្រុមព្រះរាជមន្ទីរ តាំងដោយសន្មតិថាមានអានុភាពអង់អាច ប្រៀបដូចជាសេនានៃទេពតា។

ទេព នាម

[ទេប-ស្ត្រី] tep

ស្រីទេពតា, ស្រីអប្សរ, ស្រីសួគ៌ :

ទេព នាម

[ទេប-អ័ក-ស] tep

(ម.ព. ទេពអប្សរ)។

ទេពកោសល្យ

ភាពជាអ្នកវាងវៃយ៉ាងឆ្នើមពីធម្មជាតិ, ភាពប៉ិនប្រសប់យ៉ាងខ្ពស់ :

ទេពកោសល្យ នាម

[ទេប-កោ-សល់] tebkaoslo≈

ភាពជាអ្នកវាងវៃយ៉ាងឆ្នើមពីធម្មជាតិ, ភាពប៉ិនប្រសប់យ៉ាងខ្ពស់ :

ទេពតា

អមនុស្សដែលជាទិព្យ, អមរ។

ទេពតា នាម

[ទេ-ព្តា] tepta≈

អមនុស្សដែលជាទិព្យ, អមរ។

ទេពទារូ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកមានក្លិនក្រអូប, ច្រើនប្រើជាថ្នាំខ្យល់។

ទេពទារូ នាម

[ទេប-ទា-រូ] tebtearu≈

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកមានក្លិនក្រអូប, ច្រើនប្រើជាថ្នាំខ្យល់។

ទេពធីតា នាម

[ទេ-ពៈ-ធី-តា] ឬ [ទេប-ធី-តា] tepeakthita]rue[tebthita≈

កូនស្រីនៃទេពតា, ស្រីទេពតា :

ទេពនិម្មិត

ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាងារមន្ត្រីជាងគំនូរដែលមានថ្វីដៃគូរល្អប្រដូចនឹងគំនូរដែលទេវតានិម្មិត :

ទេពនិម្មិត គុ., ន.

[ទេប-និម-មិត] tebnimmit≈

ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាងារមន្ត្រីជាងគំនូរដែលមានថ្វីដៃគូរល្អប្រដូចនឹងគំនូរដែលទេវតានិម្មិត :

ទេពប្រណម្យ

រូបទេពតាសំពះ; ច្រើនធ្វើឱ្យឃើញតែពីត្រឹមផ្ចិតឡើងទៅលើ :

ទេពប្រណម្យ នាម

[ទេប-ប្រ-ណំ] tebbronam≈

រូបទេពតាសំពះ; ច្រើនធ្វើឱ្យឃើញតែពីត្រឹមផ្ចិតឡើងទៅលើ :

ទេពរំដួល នាម

[ទេប-រំ-ដួល] tebrumduol≈

ឈ្មោះមន្តស្នេហ៍មុខមួយប្រភេទ ដែលអ្នកប្រកាន់ជឿខាងរបៀនស្នេហ៍ សន្មតហៅដោយអំនួតថា កាលបើប្រសិទ្ធី ឬសូត្រកាលណា សូម្បីទេពតាក៏រំជួលចិត្តស្រឡាញ់តែរាល់គ្នាដែរ។

ទេពរំដួល នាម

[ទេប-រំ-ដួល] tebrumduol≈

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាក្លិនពិដោរឈ្ងប់, ច្រើនមានតែនៅភ្នំខ្លះដោយអន្លើ គេថាច្រើនមានក្នុងស្រុកកំពង់សោម ខេត្តកោះកុង។

ទេពរំដួល នាម

[ទេប-រំ-ដួល] tebrumduol≈

ឈ្មោះបទភ្លេងមួយប្រភេទ។

ទេពអប្សរ នាម

[ទេប-អ័ប-ស] tebabsa≈

ស្ត្រីទេពតា, ស្រីសួគ៌ :

ទេពា

ទេពតាអ្នករក្សាមនុស្ស ឬរក្សាអ្វីៗ; ប្រើជា ទេព្រក្ស ក៏មាន។

ទេពា នាម

[ទេ-ពា] tepea≈

ទេវតាទាំងឡាយ, ពួកទេវតា។

ទេពា នាម

[ទេ-ពា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] tepeathibakdei≈

ព្រះនាមព្រះសិវៈ មានន័យថា ស្តេចទេវតា។

ទេពា នាម

[ទេ-ពា-រ័ក] tepearka≈

ទេពតាអ្នករក្សាមនុស្ស ឬរក្សាអ្វីៗ; ប្រើជា ទេព្រក្ស ក៏មាន។

ទេពី

ភរិយាធំរបស់ព្រះសម្មតិទេព គឺស្ត្រីជាភរិយានៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ដែលស្ដេចបានអភិសេកតាំងពេញទីជាមហេសី ឬជាអគ្គមហេសី។

ទេពី នាម

[ទេ-ពី] tepi

ភរិយាធំរបស់ព្រះសម្មតិទេព គឺស្ត្រីជាភរិយានៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ដែលស្ដេចបានអភិសេកតាំងពេញទីជាមហេសី ឬជាអគ្គមហេសី។

ទេព្តា នាម

[ទេ-ប៉្ដា] tepda

(ម.ព. ទេពតា)។

ទេព្រក្ស នាម

[ទេ-ព្រ័ក] teproksar

(ម.ព. ទេពារក្ស ក្នុង ទេពា)។

ទេព—

(ម.ព. ទេព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេព— នាម

[ទេប—] teb—≈

(ម.ព. ទេព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេយ្យទាន

ឈ្មោះវត្ថុដែលគេត្រូវឱ្យជាទាន; បច្ច័យទាំង ៤មានចីវរប្បច្ច័យជាដើម ក៏ហៅថា ទេយ្យទាន :

ទេយ្យទាន នាម

[ទៃ-យៈ-ទាន] teyyotean

ឈ្មោះវត្ថុដែលគេត្រូវឱ្យជាទាន; បច្ច័យទាំង ៤មានចីវរប្បច្ច័យជាដើម ក៏ហៅថា ទេយ្យទាន :

ទេយ្យធម៌ នាម

[ទៃ-យៈ-ធ័រ] teyyothor

ដូចគ្នានឹង ទេយ្យទាន។

ទេរ

ដែលទ្រេត, ជ្រេ, ជ្រាល :

ទេរ គុណនាម

[ទេ] ter

ដែលទ្រេត, ជ្រេ, ជ្រាល :

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ] tev

(ម.ព. ទេព) :

ទេវ នាម ១)

[ទេ-វៈ-រាច] tev

ស្ដេចនៃទេវតា ឬទេវតាជាស្ដេច; ព្រះឥន្ទ្រ។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ស្ថាន] tev

ទី, លំនៅរបស់ទេវតា។

ទេវ នាម ២)

[ទេ-វៈ-រាច] tev

ព្រះរាជាដែលបង្កើតអំណាចទិព្វ ជាអាទិទេពផងនិងជាមនុស្សលោកផង ដើម្បីមានអំណាចខាងស្មារតីលើសាមន្តរាជ :

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ស្ថាន] tev

ប្រាសាទ, អាស្រម, រោងតម្កល់ទេវរូបតាមសណ្ដាប់ពួកព្រាហ្មណ៍។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ក័ញ-ញ៉ា] tev

(ម.ព. ទេពកញ្ញា ក្នុង ទេព)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ដា] tev

(ម.ព. ទេព និង ទេពតា)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ដា-ពៈ-លី] tev

គ្រឿងបូជាចំពោះទេវតា។ ទេវតាពលីមាន២យ៉ាង គឺ ១- ខាងពុទ្ធសាសនាប្រើឧទ្ទិស ចំណែកបុណ្យជូនចំពោះទេវតា; ២- ខាងលទ្ធិខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនា ប្រើបូជាវត្ថុផ្សេងៗមានភោជនាហារជាដើម ចំពោះទេវតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ទូត] tev

បម្រើរបស់ទេវតា, ទេវតាអ្នកទទួលខ្លួនបម្រើសម្រេចកិច្ចការអ្វីម្យ៉ាងៗ។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ទេប] tev

ទេវតារបស់ទេវតា ឬទេវតាកន្លងលើសអស់ទេវតា (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; ព្រះព្រហ្ម)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ធ័រ] tev

ធម៌សម្រាប់ទេវតា ឬធម៌សម្រាប់ធ្វើបុគ្គលឱ្យបានជាទេវតា; ទេវធម៌មាន២យ៉ាង គឺ ហិរិ សេចក្ដីខ្មាសអំពើអាក្រក់; ឱត្តប្បៈ សេចក្ដីរាងចាលរអានឹងអំពើអាក្រក់ :

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ធី-ដា] tev

(ម.ព. ទេពធីតា)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-នា-គៈ-រី] tev

ឈ្មោះអក្សរមួយបែបរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា មានតាំងពីយូរអង្វែងហើយដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, សម្រាប់កត់ត្រាភាសាសំស្ក្រឹត :

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-នា-រី] tev

(ម.ព. ទិព្វនារី ក្នុង ទិព្វ)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-និ-ក] tev

(ម.ព. ទេពនិករ ក្នុង ទេព)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-និ-កាយ] tev

(ម.ព. ទេពនិកាយ ក្នុង ទេព)។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ប័ញ-ជា] tev

សេចក្ដីបង្គាប់របស់ទេវតា :

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-បុត] tev

ទេវតាប្រុស។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-បុត] tev

ដូចគ្នានឹង ទេវបុត្ត ដែរ។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ភាប] tev

ភាពជាទេវតា។ លក្ខណសម្បត្តិប្រកបដោយភាពខ្ពង់ខ្ពស់។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-ភូត] tev

ពួកភូត (សត្វ) គឺទេព្តា; ទេព្តាទុកដូចជាពួកភូត។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-រឹត] tev

ឫទ្ធិរបស់ទេវតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-រូប] tev

រូបទេវតា; រូបប្រៀបដោយរូបទេពតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-លោក] tev

លោកជាទីនៅនៃពួកទេវតា, ស្ថានសួគ៌។

ទេវ នាម

[ទេ-វៈ-វិ-មាន] tev

ដូចគ្នានឹង ទេពវិមាន។

ទេវ នាម

[ទេ-វា] tev

ដូចគ្នានឹង ទេពា។

ទេវ នាម

[ទេ-វា-នុ-ភាប] tev

អានុភាពនៃទេវតា។

ទេវ នាម

[ទេ-វា-យុត] tev

អាវុធរបស់ទេវតា គឺឥន្ទធនូ។

ទេវ នាម

[ទេ-វា-វិ-និ-ឆៃ] tev

ពាក្យនេះ ខ្មែរយើងប្រើឱ្យឈ្មោះប្រាសាទជាស្ថានសម្រាប់ប្រជុំធំ នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខ ជាប្រាសាទដែលតម្កល់ស្វេត្រឆត្រធំសម្រាប់រាជ្យ :

ទេវកថា

(អ.សិ.) តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយអំពីទេវៈ ពន្យល់បកស្រាយអំពីបាតុភូតធម្មជាតិនៅក្នុងសម័យកាលដែលមនុស្សមិនទាន់យល់ដឹងបាន ដោយភ្ជាប់នឹងជំនឿលើទេវៈ :

ទេវកថា នាម

[ទេ-វៈ-កៈ-ថា] teveakkaktha≈

(អ.សិ.) តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយអំពីទេវៈ ពន្យល់បកស្រាយអំពីបាតុភូតធម្មជាតិនៅក្នុងសម័យកាលដែលមនុស្សមិនទាន់យល់ដឹងបាន ដោយភ្ជាប់នឹងជំនឿលើទេវៈ :

ទេវទត្ត

មារដែលជាទេវបុត្ត បានដល់ស្ដេចមារាធិរាជ មានកំណើតក្នុងជាន់ទេវតាដែលតែងតែបង្កព្យុះភ្លៀងឱ្យកើតការភ័យខ្លាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាមានតំណាលថា ទេវបុត្តមារ (មារាធិរាជ) បានប្រើកូនស្រីខ្លួន ៣នាក់គឺ នាងតណ្ហា, នាងរាគា, និងនាងអរតី ឱ្យទៅផ្ចាញ់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ តែដោយព្រះអង្គជាប

ទេវទត្ត នាម

[ទេ-វៈ-ទ័ត] tevtott

ឈ្មោះភិក្ខុមួយរូបជាព្រះអនុជអយ្យិកាមួយ គឺជីដូនមួយនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសក្យមុនីគោតម (ប៉ែកខាងព្រះវរមាតារបស់ព្រះអង្គ) ; ទេវទត្តនេះ, លុះបួសហើយបានយូរបន្តិចមក, ក៏តាំងចិត្តជាសត្រូវនឹងព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ, ខំប្រឹងធ្វើព្យាយាមនឹងសម្លាប់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដូចបំណង,

ទេវទត្ត គុណនាម

[ចិត-ជា-ទេ-វៈ-ទាត់-មាត់-ជា-ទេ-វៈ-ដា] tevtott

(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា ចិត្តអាក្រក់ប្រហែលនឹងចិត្តទេវទត្ត ប៉ុន្តែសម្ដីដែលចេញពីមាត់ទន់ផ្អែមពីរោះគួរនឹងឱ្យទុកចិត្តថាពិតប្រាកដដូចជាទេវតា។

ទេវទត្ត នាម

[ទេ-វៈ-បុត-តៈ-មា] tevtott

មារដែលជាទេវបុត្ត បានដល់ស្ដេចមារាធិរាជ មានកំណើតក្នុងជាន់ទេវតាដែលតែងតែបង្កព្យុះភ្លៀងឱ្យកើតការភ័យខ្លាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាមានតំណាលថា ទេវបុត្តមារ (មារាធិរាជ) បានប្រើកូនស្រីខ្លួន ៣នាក់គឺ នាងតណ្ហា, នាងរាគា, និងនាងអរតី ឱ្យទៅផ្ចាញ់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ តែដោយព្រះអង្គជាប

ទេវធម្មជាតិនិយម

លទ្ធិឬជំនឿដែលជឿថា ចក្រវាលគឺជាអាទិទេព។ ជំនឿនេះជឿថា អាទិទេពមិនមែនជាភាវៈដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែគេជឿថា អាទិទេពជាតថភាពទាំងមូលឬជាអំណាចដែលមានគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃតថភាព :

ទេវធម្មជាតិនិយម នាម

[ទេ-វៈ-ធ័ម-មៈ-ជាត-និ-យំ] teveakthmomeakcheatniyum≈

លទ្ធិឬជំនឿដែលជឿថា ចក្រវាលគឺជាអាទិទេព។ ជំនឿនេះជឿថា អាទិទេពមិនមែនជាភាវៈដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែគេជឿថា អាទិទេពជាតថភាពទាំងមូលឬជាអំណាចដែលមានគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃតថភាព :

ទេវនិយម

លទ្ធិឬជំនឿមួយដែលជឿលើអត្ថិភាពនៃអាទិទេពមួយឬច្រើន។ ជំនឿនេះចាត់ទុកអាទិទេពថា ជាអ្នកបង្កើតលោក ជាប្រភពនៃតម្លៃទាំងអស់ ជាភាវៈមួយដែលមានវត្តមានគ្រប់ដំណើរទាំងអស់ក្នុងលោកនេះ ជាភាវៈស្មារតី និងជាភាវៈមនុស្ស ហើយតាមរយៈនេះ មនុស្សអាចទាក់ទងជាមួយអាទិទេពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ :

ទេវនិយម នាម

[ទេ-វៈ-និ-យំ] teveakniyum≈

លទ្ធិឬជំនឿមួយដែលជឿលើអត្ថិភាពនៃអាទិទេពមួយឬច្រើន។ ជំនឿនេះចាត់ទុកអាទិទេពថា ជាអ្នកបង្កើតលោក ជាប្រភពនៃតម្លៃទាំងអស់ ជាភាវៈមួយដែលមានវត្តមានគ្រប់ដំណើរទាំងអស់ក្នុងលោកនេះ ជាភាវៈស្មារតី និងជាភាវៈមនុស្ស ហើយតាមរយៈនេះ មនុស្សអាចទាក់ទងជាមួយអាទិទេពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ :

ទេវវិទ្យា នាម

[ទេ-វៈ-វិត-ទ្យា] teveakvittyea≈

វិទ្យាសិក្សាអំពីទេវៈ។

ទេវាធិបតេយ្យ

ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលច្បាប់និងបទបញ្ញត្តិទាំងឡាយកើតចេញពីក្រឹត្យក្រម (ច្ប.) ដែលកំណត់ដោយសាសនាណាមួយ។ ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបែបនេះ ដឹកនាំដោយផ្អែកលើច្បាប់អាទិទេព ហើយអាទិទេពត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រមុខរដ្ឋ។ គម្ពីរពិសិដ្ឋរបស់សាសនា ត្រូវបានចាត់ទុកជាសារ ឬបទបញ្ជា ឬក៏

ទេវាធិបតេយ្យ នាម

[ទេ-វា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] teveathibaktai≈

ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលច្បាប់និងបទបញ្ញត្តិទាំងឡាយកើតចេញពីក្រឹត្យក្រម (ច្ប.) ដែលកំណត់ដោយសាសនាណាមួយ។ ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបែបនេះ ដឹកនាំដោយផ្អែកលើច្បាប់អាទិទេព ហើយអាទិទេពត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រមុខរដ្ឋ។ គម្ពីរពិសិដ្ឋរបស់សាសនា ត្រូវបានចាត់ទុកជាសារ ឬបទបញ្ជា ឬក៏

ទេវារក្ខ នាម

[ទេ-វា-រ៉ាក់] tevearak≈

(ម.ព. ទេពារក្ខ ក្នុង អារក្ខ)។

ទេវា—

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេវា— នាម

[ទេ-វា—] tevea—≈

(ម.ព. ទេវ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទេវិន្ទ

ព្រះឥន្ទ្រ; ព្រះឥន្ទ្របានជាមានព្រះនាមថាទេវិន្ទនេះ ពីព្រោះព្រះអង្គធំជាងអស់ទេវតាក្នុងស្ថានសួគ៌ពីរជាន់ គឺជាន់ចាតុម្មហារាជិកានិងត្រៃត្រិង្ស។

ទេវិន្ទ គុ., ន.

[ទេ-វិន] tevintor

ព្រះឥន្ទ្រ; ព្រះឥន្ទ្របានជាមានព្រះនាមថាទេវិន្ទនេះ ពីព្រោះព្រះអង្គធំជាងអស់ទេវតាក្នុងស្ថានសួគ៌ពីរជាន់ គឺជាន់ចាតុម្មហារាជិកានិងត្រៃត្រិង្ស។