វចនានុក្រមខ្មែរ

ទួន នាម

[ទួន] tuon

សំពត់ព្រែរលើបមួយប្រភេទ មកពីប្រទេសក្រៅ។

ទួន នាម

[ទួន] tuon

ឈ្មោះលំពែងមួយប្រភេទ។

ទួន សព្វនាម

[ទួន] tuon

អ្នក ឬ លោក; ពាក្យនេះខ្មែរយើងតែងប្រើហៅក្លិង្គបុម្បៃដែលលក់សំពត់ ឬជនជាតិអារ៉ាប់ :

ទួន គុណនាម

[ទួន] tuon

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មួន :

ទួប៊ីន

គ្រឿងចក្រមួយប្រភេទដែលវិលដោយសារចរន្តទឹកហូរ ដើម្បីឱ្យកកើតជាថាមពលអគ្គិសនី :

ទួប៊ីន នាម

[ទួ-ប៊ីន] tuobin≈

គ្រឿងចក្រមួយប្រភេទដែលវិលដោយសារចរន្តទឹកហូរ ដើម្បីឱ្យកកើតជាថាមពលអគ្គិសនី :

ទួម

ដែលរួមចូល (ច្រើននិយាយចំពោះតែជើង ឬ ដំណឹង) :

ទួម គុណនាម

[ទួម] tuom

ដែលរួមចូល (ច្រើននិយាយចំពោះតែជើង ឬ ដំណឹង) :

ទួរណឺវិស

ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់របស់ជាងមួយប្រភេទធ្វើដោយដែក ដែលមានគល់ស៊កទៅក្នុងដង, ចុងសំប៉ែតសម្រាប់មួលរឹតខ្ចៅផ្សេងៗ។

ទួរណឺវិស នាម

[ទួ-ណឺ-វិស] tuorneuvis

ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់របស់ជាងមួយប្រភេទធ្វើដោយដែក ដែលមានគល់ស៊កទៅក្នុងដង, ចុងសំប៉ែតសម្រាប់មួលរឹតខ្ចៅផ្សេងៗ។

ទួរប៊ីន

ឧបករណ៍ម្យ៉ាងដែលគេប្រើកម្លាំងទឹកហូរ ចំហាយទឹក ឬឧស្ម័នជាដើម ដើម្បីបង្វិលកង់ បង្កើតបានជាថាមពលអគ្គិសនីជាដើម។

ទួរប៊ីន នាម

[ទួ-ប៊ីន] tuobin≈

ឧបករណ៍ម្យ៉ាងដែលគេប្រើកម្លាំងទឹកហូរ ចំហាយទឹក ឬឧស្ម័នជាដើម ដើម្បីបង្វិលកង់ បង្កើតបានជាថាមពលអគ្គិសនីជាដើម។

ទួល នាម

[ទួល] toul

ទីដីដែលខ្ពស់ជាងដីនៅខាង។

ទើកមមើក គុណនាម

[ទើក-ម-មើក] taukmomauk

រំងើក, មើកៗ, ស៊ើកមមើក, ស៊ើកពពើក :

ទើកមើក គុណនាម

[ទើក-មើក] teukmeuk≈

(ម.ព. ទើកមមើក)។

ទើង កិរិយាសព្ទ

[ទើង] taung

ចង់, ត្រូវការ, (ព.បុ.) :

ទើងមើង គុណនាម ១)

[ទើង-មើង] taungmaung

ដែលមានរាងធំឥតសម, ធំទ្រមើង, ដែលមើលទៅឃើញធ្មើង, ឬឃើញធ្ងើង :

ទើងមើង គុណនាម ២)

[ទើង-មើង] taungmaung

ដែលធ្មើងចុះធ្មើងឡើងមមិងមមាំង :

ទើត

ទទឹងទាស់, ប៉ះពាល់, ស្ដីថាឱ្យបន្តិចបន្តួច :

ទើត កិរិយាសព្ទ

[ទើត] taut

ទទឹងទាស់, ប៉ះពាល់, ស្ដីថាឱ្យបន្តិចបន្តួច :

ទើតទើង ឧទានសព្ទ

[ទើត-ទើង] tauttaung

សូរសំឡេងសម្ភោរ។

ទើប ឈ.

[ទើប] terb

ពាក្យសម្រាប់និយាយបន្តសេចក្ដីដោយឡែក, ប្រើបន្តពីឃ្លាសេចក្ដីរបស់ពាក្យថា លុះតែ, ទាល់តែ, បើលុះតែ, កាលបើ ..., ដូចជា :

ទើប គុណកិរិយា

[ទើប-តែ-នឹង] terb

ពាក្យប្រាប់អតីតកាលឈោងចូលមកអនាគត :

ទើប គុណកិរិយា

[ទើប-នឹង] terb

(ម.ព. ទើបតែនឹង)។

ទើប គុណកិរិយា

[ទើប-បាន] terb

ពាក្យប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាល ជិតអនាគត :

ទើមៗ គុណកិរិយា a

[ទើម-ទើម] taum

ដែលដើរ ឬវារលបៗ :

ទើមៗ គុណនាម b

[ទើម-ទើម] taum

ដែលមានដំណើរលបៗ :

ទើរ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទើ] taur

ជាប់នៅពីខាងលើដោយមានអ្វីទ្រមិនឱ្យធ្លាក់មិនឱ្យជ្រុះមកដល់ផ្ទៃខាងក្រោម :

ទើរ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទើ] taur

ដាក់ថ្កល់ឱ្យជាប់នៅខាងលើ :

ទើស កិរិយាសព្ទ

[ទើស] ters

ប៉ះ, ទល់; លូកមិនចុះ :

ទើសទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ទើស-ទាល់] teusteal≈

ទើសផងទាល់ផង គឺទើសដំណើរទាល់ទំនងដោយស្គាល់យោគយល់គ្នាជាដើម :

ទើសទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ទើស-មេក] teusmek≈

(ព.ប្រ.) លើកកម្ពស់ហួសពេក។

ទៀ សព្វនាម

[ទៀ] tie≈

ឪពុក។

ទៀង គុណនាម a

[ទៀង] tieng

ដែលពិត, ប្រាកដ, មិនប្រែប្រួល, មិនល្អៀង, មិនឃ្លៀងឃ្លាត :

ទៀង គុណកិរិយា b

[ទៀង] tieng

ដែលប្រព្រឹត្តទៅមិនល្អៀង, មិនឃ្លៀងឃ្លាត :

ទៀង នាម c

[ទៀង] tieng

និព្វាន (ច្រើនប្រើតែខាង សំ. និង បា. ថា និច្ចំ)។

ទៀង គុណកិរិយា

[ទៀង-តែ-នឹង] tieng

ពាក្យប្រាប់អនាគត "ប្រាកដជានឹង, មុខជានឹង" :

ទៀង គុ., គុ.កិ.

[ទៀង-ត្រង់] tieng

ត្រង់ពិត, ពិតជាត្រង់ :

ទៀង គុ., គុ.កិ.

[ទៀង-ទាត់] tieng

ទៀងពិតឥតភ្លាត់។

ទៀង គុណនាម

[ទៀង-ទេ] tieng

ទេរ ឬជ្រេទៀងតាមប្រក្រតី តាមធម្មតា :

ទៀង— គុណនាម

[ទៀង—] tieng—≈

(ម.ព. ទៀង) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទៀត

ជាថ្មី, តទៅ, ថែមផ្សេង; ពាក្យសម្រាប់និយាយឱ្យឃើញថាថែម, ឱ្យឃើញជាដដែល :

ទៀត គុណកិរិយា

[ទៀត] tt

ជាថ្មី, តទៅ, ថែមផ្សេង; ពាក្យសម្រាប់និយាយឱ្យឃើញថាថែម, ឱ្យឃើញជាដដែល :

ទៀន នាម

[ទៀន] tien

ចំនួន ៦០កាស គឺ ២សេន; ពាក្យនេះប្រើតែក្នុងកាលដែលចាយកាស :

ទៀន នាម

[ទៀន] tien

គ្រឿងសម្រាប់អុជ ធ្វើដោយក្រមួន ឬខ្លាញ់មានអំបោះជាប្រឆេះ សម្រាប់អុជយកពន្លឺជាសក្ការបូជា ឬប្រើអុជបំភ្លឺតាមធម្មតា។

ទៀន នាម

[ទៀន] tien

ឈ្មោះដំឡូងម៉្យាង រាងវែងដូចជាទៀន :

ទៀនកល្ប

ទៀនមួយប្រភេទធំខ្លី សម្រាប់អុជជូនដំណើរបុគ្គលដែលជិតនឹងទទួលមរណភាព (ប្រើតាមសណ្ដាប់ស្រុក ចំពោះតែអ្នកដែលត្រូវការ)។

ទៀនកល្ប នាម

[ទៀន-ក័ល] tienkolbor

ទៀនមួយប្រភេទធំខ្លី សម្រាប់អុជជូនដំណើរបុគ្គលដែលជិតនឹងទទួលមរណភាព (ប្រើតាមសណ្ដាប់ស្រុក ចំពោះតែអ្នកដែលត្រូវការ)។

ទៀនគោល

ទៀនធំលញ់ដោយក្រមួន ទម្ងន់តាំងពី១តម្លឹងឡើងទៅ សម្រាប់ប្រើក្នុងពិធីបុណ្យនិងមង្គលការផ្សេងៗ ឬបិទនៅគ្រែទេស្នា ដោយសន្មតថាជាគោលលើអស់ទៀនទាំងពួង។

ទៀនគោល នាម

[ទៀន-គោល] tienkoul

ទៀនធំលញ់ដោយក្រមួន ទម្ងន់តាំងពី១តម្លឹងឡើងទៅ សម្រាប់ប្រើក្នុងពិធីបុណ្យនិងមង្គលការផ្សេងៗ ឬបិទនៅគ្រែទេស្នា ដោយសន្មតថាជាគោលលើអស់ទៀនទាំងពួង។

ទៀនជ័យ

ទៀនធំសិតដោយក្រមួន តាំងពីទម្ងន់១៦នាឡិឡើងទៅ សម្រាប់អុជក្នុងពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រជាម្ចាស់ជីវិត ឬអុជក្នុងពិធីសូត្រភាណយក្សក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (តាមសណ្ដាប់រាជប្រពៃណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ) :

ទៀនជ័យ នាម

[ទៀន-ជៃ] tienchey

ទៀនធំសិតដោយក្រមួន តាំងពីទម្ងន់១៦នាឡិឡើងទៅ សម្រាប់អុជក្នុងពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រជាម្ចាស់ជីវិត ឬអុជក្នុងពិធីសូត្រភាណយក្សក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (តាមសណ្ដាប់រាជប្រពៃណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ) :

ទៀនវស្សា

ទៀនធំស្រដៀងគ្នានឹងទៀនជ័យ ប៉ុន្តែសិតដោយក្រមួនច្រើនតាមបាន ដែលទាយកទាយិកាធ្វើប្រគេនភិក្ខុសង្ឃក្នុងថ្ងៃ១៥កើតឬថ្ងៃ១រោចខែអាសាឍសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃអុជបូជាចំពោះព្រះរត្នត្រ័យរាល់យប់ ក្នុងរដូវវស្សា :

ទៀនវស្សា នាម

[ទៀន-វ័ស-សា] tienvossa

ទៀនធំស្រដៀងគ្នានឹងទៀនជ័យ ប៉ុន្តែសិតដោយក្រមួនច្រើនតាមបាន ដែលទាយកទាយិកាធ្វើប្រគេនភិក្ខុសង្ឃក្នុងថ្ងៃ១៥កើតឬថ្ងៃ១រោចខែអាសាឍសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃអុជបូជាចំពោះព្រះរត្នត្រ័យរាល់យប់ ក្នុងរដូវវស្សា :

ទៀប នាម

[ទៀប] tieb

ឈ្មោះឈើដំណាំពួកមាក់បាត ជាដំណាំមានដើមទាបៗ ល្មមបេះផ្លែបានដោយងាយ, ផ្លែទុំប្រើជាបង្អែមស្រស់, ទៀបមាន ៣ប្រភេទគឺ។

ទៀប នាម

[ទៀប-ទេស] tieb

(ម.ព. ទៀបបន្លា)។

ទៀប នាម

[ទៀប-បន់-ឡា] tieb

មានផ្លែធំច្រឡោ មានពកខ្ពស់ៗ ស្ទើរនឹងហៅថាបន្លាក៏បាន ប៉ុន្តែមិនស្រួចដល់មុតដៃទេ ផ្លែទុំមានសាច់ជ្រាយ មានរសជូរបន្តិចៗ បើដាំនៅដីល្អ មិនសូវជូរប៉ុន្មានទេ; ទៀបនេះមានពូជដំបូងមកពីបរទេស គេច្រើនហៅថា ទៀបបារាំង; តាមទម្លាប់ខ្មែរ, បើពូជដំណាំឬរបស់អ្វីដែលមកពីបរទេស គេច្រើនតែហៅថា .

ទៀប នាម

[ទៀប-បាយ] tieb

ទៀបមានផ្លែទុំសាច់ជ្រាយងាយរលេះ មានរសផ្អែមឈ្ងុយឆ្ងាញ់។

ទៀប នាម

[ទៀប-សាច់-ជ្រាយ] tieb

(ម.ព. ទៀបបាយ)។

ទៀប នាម

[ទៀប-សាច់-ស្វិត] tieb

(ម.ព. ទៀបស្វិត)។

ទៀប នាម

[ទៀប-ស្វិត] tieb

ទៀបមានផ្លែប៉ុនគ្នានឹងទៀបបាយដែរ ប៉ុន្តែមានសាច់ស្វិត មិនងាយរលេះ ទុកបានយូរជាងទៀបបាយ មានរសផ្អែមខ្សោយបន្តិចជាងទៀបបាយ។

ទៀប ធ.

[ទៀប] tieb

ជិត, ក្បែរ :

ទៀបកោះ

ដូចគ្នានឹង ស្ទើរកោះ ដែរ គឺជានាមតែមួយហៅ ទៀបកោះ ក៏បាន ស្ទើរកោះ ក៏បាន។

ទៀបកោះ នាម

[ទៀប-កោះ] tiebkaoh

ដូចគ្នានឹង ស្ទើរកោះ ដែរ គឺជានាមតែមួយហៅ ទៀបកោះ ក៏បាន ស្ទើរកោះ ក៏បាន។

ទៀវ

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ មាត្រស្រដៀងនឹងលលក, សម្បុរស្លាបខាងក្រៅប្រផេះ ខាងក្នុងខៀវ កាលណាហើរទើបឃើញខៀវ, ក្បាលធំ, សំឡេងស្អា យំឮសូរខ្លាំងមិនសមនឹងមាត្រ មានសត្វល្អិតដូចជាចង្រិត, កណ្ដូប, ក្អាត់និងកូនកង្កែបជាដើមជាអាហារ។

ទៀវ នាម

[ទៀវ] tiev

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ មាត្រស្រដៀងនឹងលលក, សម្បុរស្លាបខាងក្រៅប្រផេះ ខាងក្នុងខៀវ កាលណាហើរទើបឃើញខៀវ, ក្បាលធំ, សំឡេងស្អា យំឮសូរខ្លាំងមិនសមនឹងមាត្រ មានសត្វល្អិតដូចជាចង្រិត, កណ្ដូប, ក្អាត់និងកូនកង្កែបជាដើមជាអាហារ។