វចនានុក្រមខ្មែរ

ទឹងទាំង ឧទានសព្ទ

[ទឹង-ទាំង] tuengteang

សូរឮទឹងៗទាំងៗ។

ទឹងមឹង គុណនាម

[ទឹង-មឹង] tuengmueng

ដែលមានអាការៈធ្មឹងក្រស្ដីក្រនិយាយ :

ទឹងៗ ឧទានសព្ទ

[ទឹង-ទឹង] toengtoeng≈

(ម.ព. ទឹង)។

ទឹប កិរិយាសព្ទ

[ទឹប] tueb

បិទសន្លឹកដំបារមាសស្ដើងៗ ភ្ជាប់នឹងអ្វីមួយ :

ទឹប កិរិយាសព្ទ

[ទឹប-មាស] tueb

យកមាសសន្លឹកដាក់ផ្ដិតភ្ជាប់នឹងវត្ថុនោះៗ។

ទឹម កិរិយាសព្ទ

[ទឹម] tuem

ដាក់នឹមលើ-ក ឬពាក់គ្រឿងប្រដាប់សត្វពាហនៈឱ្យទាញ, ឱ្យអូសរទេះ, រថ, ន័ង្គល, រនាស់, គាវ ...។

ទឹម កិរិយាសព្ទ

[ទឹម] tuem

ចម្អិនម្ហូបដែលហៅថា ទឹម។

ទឹម នាម

[ទឹម] tuem

ឈ្មោះម្ហូបដែលចម្អិនដោយគ្រឿងទឹម :

ទឹល ឧទានសព្ទ

[ទឹល] tuel

គឹល :

ទឹល នាម

[ទឹល] tuel

(ម.ព. ទិល)។

ទឺង ឧទានសព្ទ

[ទឺង] tueung

(ម.ព. ទឹង)។

ទឺងៗ ឧទានសព្ទ

[ទឺង-ទឺង] teungteung≈

(ម.ព. ទឺង)។

ទឺទែ

ស្ទាក់ស្ទើរ, អង្គឺអង្គែ, អល់អែក, រារែក, មិនទាន់ដាច់ស្រេច :

ទឺទែ កិ., គុ.

[ទឺ-ទែ] tueuteae

ស្ទាក់ស្ទើរ, អង្គឺអង្គែ, អល់អែក, រារែក, មិនទាន់ដាច់ស្រេច :

ទឺះ

សូរឮដោយបុក, ដោយធាក់ ឬដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនធ្ងន់ឬដែលស្ពោត។

ទឺះ ឧទានសព្ទ

[ទឹស] tueueah

សូរឮដោយបុក, ដោយធាក់ ឬដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនធ្ងន់ឬដែលស្ពោត។

ទឺះៗ ឧទានសព្ទ

[ទឹស-ទឹស] toestoes≈

(ម.ព. ទឺះ)។

ទុក កិរិយាសព្ទ ១)

[ទុក] tok

ដាក់វត្ថុអ្វីក្នុងទីណាមួយដើម្បីឱ្យគង់នៅ ឬរក្សាអ្វីៗឱ្យគង់ :

ទុក កិរិយាសព្ទ ២)

[ទុក] tok

បម្រុងឱ្យ, ផ្គងឱ្យ :

ទុក កិរិយាសព្ទ

[ទុក-ដាក់-កូន-ចៅ] tok

រៀបចំឱ្យកូនឬចៅមានគូស្រករ :

ទុកចិត្ត

ភ្ជាប់ជំនឿទៅលើរូបអ្នកណាមួយ, សង្ឃឹម, ជឿជាក់ថានឹងបានកើតការ :

ទុកចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[ទុក-ចិត] tukchett

ភ្ជាប់ជំនឿទៅលើរូបអ្នកណាមួយ, សង្ឃឹម, ជឿជាក់ថានឹងបានកើតការ :

ទុកជា ឈ.

[ទុក-ជា] tukchea

ទោះជា, ទោះបី, សូម្បី, ទោះបីបើ :

ទុកដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ទុក-ដាក់] tukdak

ទុកអីវ៉ាន់មានរបៀប, ទុកដោយប្រយ័ត្ន។

ទុកទ្រូ នាម

[ទុក-ទ្រូ] tuktru

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទយំឮសូរ ទុកទ្រូៗ។

ទុកបាត្រ

ដាក់ចង្ហាន់ក្នុងបាត្រភិក្ខុ ឬសាមណេរ ដែលនិមន្តបិណ្ឌបាត (ព.បុ.) ; សម័យសព្វថ្ងៃនេះច្រើនហៅថា ដាក់បាត្រ ឬដាក់បាត្រលោក។

ទុកបាត្រ កិរិយាសព្ទ

[ទុក-បាត] tokbat

ដាក់ចង្ហាន់ក្នុងបាត្រភិក្ខុ ឬសាមណេរ ដែលនិមន្តបិណ្ឌបាត (ព.បុ.) ; សម័យសព្វថ្ងៃនេះច្រើនហៅថា ដាក់បាត្រ ឬដាក់បាត្រលោក។

ទុកមុខ

(សំនួន.) ផ្ដល់កិត្តិយសឱ្យនរណាម្នាក់ ដោយមិនបង្ករឿងឬនិយាយបង្អាប់បង្អោននៅចំពោះមុខមនុស្សម្នា :

ទុកមុខ កិរិយាសព្ទ

[ទុក-មុក] tukmuk≈

(សំនួន.) ផ្ដល់កិត្តិយសឱ្យនរណាម្នាក់ ដោយមិនបង្ករឿងឬនិយាយបង្អាប់បង្អោននៅចំពោះមុខមនុស្សម្នា :

ទុកូលពស្ត្រ នាម

[ទុ-កូ-ឡៈ-ព័ស] tukoulakpsa≈

(ម.ព. ទុកូលភស្ត្រ)។

ទុកូលព័ស្ត្រ នាម

[ទុ-កូ-ឡៈ-ព័ស] tukoulakpsa≈

(ម.ព. ទុកូលភស្ត្រ)។

ទុកូលភស្ត្រ នាម

[ទុ-កូ-ឡៈ-ភ័ស] tokoulphos

ឈ្មោះសំពត់មួយប្រភេទត្បាញដោយសំបកឈើ ជាសំពត់យ៉ាងល្អ (ច្រើនមាននិយាយតែក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា)។

ទុកូលភ័ស្ត្រ នាម

[ទុ-កូ-ឡៈ-ភ័ស] tukoulakphsa≈

(ម.ព. ទុកូលភស្ត្រ)។

ទុក្កដ

អំពើអាក្រក់, បាប។ ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា :

ទុក្កដ នាម

[ទុក-កត់] tukkod

អំពើអាក្រក់, បាប។ ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា :

ទុក្កដាបត្តិ

អាបត្តិឬទោសដែលកើតមានព្រោះប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ផ្សេងៗ ដូចជាភិក្ខុស្ដោះទឹកមាត់ដាក់ស្មៅស្រស់ត្រូវទុក្កដាបត្តិ។

ទុក្កដាបត្តិ នាម

[ទុក-កៈ-ដា-បាត់] tukkakdabat≈

អាបត្តិឬទោសដែលកើតមានព្រោះប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ផ្សេងៗ ដូចជាភិក្ខុស្ដោះទឹកមាត់ដាក់ស្មៅស្រស់ត្រូវទុក្កដាបត្តិ។

ទុក្ករបុគ្គល

អ្នកដែលស៊ូប្រព្រឹត្តខ្លួនយ៉ាងលំបាកកម្រនឹងអ្នកដទៃអាចធ្វើបាន ហ៊ានបូជាជីវិតដើម្បីជំនឿសាសនា ឬនយោបាយ។

ទុក្ករបុគ្គល នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-បុក-គល់] tukkakrakbokklo≈

អ្នកដែលស៊ូប្រព្រឹត្តខ្លួនយ៉ាងលំបាកកម្រនឹងអ្នកដទៃអាចធ្វើបាន ហ៊ានបូជាជីវិតដើម្បីជំនឿសាសនា ឬនយោបាយ។

ទុក្ករៈ គុ., ន.

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ] tukkoreak

ដែលកម្រធ្វើបាន, ដែលធ្វើបានដោយកម្រ, ដែលពិបាកធ្វើ, ដែលមិនងាយនឹងធ្វើកើត; ការធ្វើបានដោយកម្រ, ការកម្រធ្វើបាន, អំពើដែលគេពិបាកធ្វើ។

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-កាំ] tukkoreak

អំពើកម្រ គឺការអ្វីមួយដែលកម្រអ្នកណាធ្វើបាន។

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-កា] tukkoreak

ហេតុដ៏កម្រ, ដំណើរយ៉ាងក្រ។

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-កិច] tukkoreak

កិច្ចដ៏កម្រ គឺកិច្ចដែលកម្រអ្នកណាមួយធ្វើកើត; ក្រឹត្យវិន័យដែលតឹងចង្អៀតកម្រអ្នកណាមួយនឹងប្រព្រឹត្ត, កាន់ឱ្យត្រឹមត្រូវសព្វគ្រប់បាន។

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] tukkoreak

អំពើយ៉ាងកម្រ, ដំណើរធ្វើកិច្ចដែលអ្នកទាំងពួងធ្វើបានដោយកម្រ; បានខាងឯការបំពេញព្យាយាមដើម្បីឱ្យបានសម្រេចពោធិញ្ញាណ :

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-ក្រឹត] tukkoreak

ដូចគ្នានឹង ទុក្ករកិច្ច។

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] tukkoreak

ការប្រព្រឹត្តដែលគេធ្វើបានដោយកម្រ, សេចក្ដីប្រព្រឹត្តតឹង, ការកាន់តឹង។

ទុក្ករៈ នាម

[ទុក-កៈ-រ៉ាប់-ប៉ៈ-ធាន] tukkoreak

ព្យាយាមតឹង, ព្យាយាមម៉ឺងម៉ាត់។

ទុក្ខ នាម ១)

[ទុក] tok

សេចក្ដីព្រួយ, សេចក្ដីលំបាក (កាយនិងចិត្ត) :

ទុក្ខ នាម ២)

[ទុក] tok

ឈ្មោះអរិយសច្ចទី ១(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងសេចក្ដីទុក្ខ ដែលកើតអំពី ជាតិ, ជរា, ព្យាធិ, មរណៈ, សេចក្ដីសោកស្ដាយ, ខ្សឹកខ្សួល, លំបាកកាយ, តូចចិត្ត, ទង្គឹះតានតឹងចិត្ត; ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខអរិយសច្ច ឬទុក្ខសច្ច។

ទុក្ខ នាម a

[ទុក-ខៈ-វេ-ទៈ-នា] tok

ដំណើរដឹងនូវសេចក្ដីព្រួយ, លំបាក; ដំណើររងអារម្មណ៍ ឬទទួលអារម្មណ៍ជាទុក្ខ, សេចក្ដីសោយទុក្ខ។ ហៅត្រឹមតែ វេទនា ប៉ុណ្ណេះ ក៏គង់សំដៅសេចក្ដីថា ទទួលរងអារម្មណ៍ជាទុក្ខដែរ :

ទុក្ខ កិរិយាសព្ទ b

[ទុក-ខៈ-វេ-ទៈ-នា] tok

ដឹងនូវសេចក្ដីព្រួយ, លំបាក; រងអារម្មណ៍ឬទទួលអារម្មណ៍ជាទុក្ខ, សោយទុក្ខ :

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខ័ក-ខ័ន] tok

គំនរទុក្ខ, កងទុក្ខ គឺប្រជុំនៃសេចក្ដីទុក្ខគ្រប់យ៉ាង។

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខ័ក-ក្សៃ] tok

ដំណើរអស់ទុក្ខ, ទីអស់ទុក្ខ (ព្រះនិព្វាន) :

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខៈ-និ-រោត] tok

សេចក្ដីរំលត់ទុក្ខ; ទីរំលត់ទុក្ខ (ព្រះនិព្វាន), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៣(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងដំណើររំលត់តណ្ហាអស់ មិនមានសល់; ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ឬទុក្ខនិរោធសច្ច។

សេចក្ដីប្រតិបត្តិជាផ្លូវ ឬជាឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ (អដ្ឋង្គិកមគ្គ), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៤(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងផ្លូវមានអង្គ ៨គឺ សេចក្ដីយល់ត្រូវ, តម្រិះត្រូវ, ការស្ដីនិយាយត្រឹមត្រូវ, ការងារត្រឹមត្រូវ, ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ, ព្យាយាមត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ដំណើរត

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខៈ-និ-រោ-ធៈ-ស័ច] tok

សេចក្ដីរលត់ទុក្ខជាធម៌មានពិត។

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខៈ-ប៉ៈ-រ៉ិញ-ញ៉ា] tok

កំណត់ដឹងច្បាស់នូវទុក្ខ, កំណត់បានថាជាទុក្ខ, ប្រាជ្ញាដែលកត់សម្គាល់យល់ថាជាទុក្ខ។

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខ័ប-ប៉ៈ-ទាន] tok

ការលើកទុក្ខធុរៈទម្លាក់ទៅលើគេ, ការផ្ដេកវេរទុក្ខធុរៈឱ្យគេ។

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខ័ប-ប៉ៈ-ហាន] tok

ការលះសេចក្ដីទុក្ខ គឺការរលាស់សេចក្ដីទុក្ខចោលមិនឱ្យទំនៅក្នុងចិត្ត :

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខៈ-ស័ច] tok

សេចក្ដីទុក្ខជាធម៌មានពិត។

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខៈ-សៈ-មុ-ទៈ-យៈ] tok

ហេតុដែលនាំឱ្យកើតទុក្ខ (តណ្ហា), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ២(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤) បានខាងតណ្ហាដែលជាហេតុនាំបណ្ដាលឱ្យកើតទុក្ខ; ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខសមុទយសច្ច។

ទុក្ខ នាម

[ទុក-ខៈ-សៈ-មុ-ទៈ-យៈ-ស័ច] tok

ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតទុក្ខជាធម៌មានពិត។

ទុក្ខធុរៈ

ការមានទុក្ខកង្វល់, មានទុក្ខព្រួយនាំឱ្យរវល់ខ្វល់ខ្វាយក្នុងចិត្ត :

ទុក្ខធុរៈ នាម

[ទុក-ធុ-រៈ] tukkhthureak

ការមានទុក្ខកង្វល់, មានទុក្ខព្រួយនាំឱ្យរវល់ខ្វល់ខ្វាយក្នុងចិត្ត :

ទុក្ខមគ្គសច្ចៈ

សេចក្ដីពិតអំពីផ្លូវបដិបត្តិដើម្បីរំលត់ទុក្ខ។

ទុក្ខមគ្គសច្ចៈ នាម

[ទុក-ខៈ-ម័ក-គៈ-ស័ច-ចៈ] tukkhakmkakeakschachak≈

សេចក្ដីពិតអំពីផ្លូវបដិបត្តិដើម្បីរំលត់ទុក្ខ។

ទុក្ខរីងរៃ

សេចក្ដីលំបាកវេទនាដ៏យូរអង្វែងក្រៃលែង។

ទុក្ខរីងរៃ នាម

[ទុក-រីង-រៃ] tukringrey≈

សេចក្ដីលំបាកវេទនាដ៏យូរអង្វែងក្រៃលែង។

ទុក្ខសច្ចៈ

(ម.ព. ទុក្ខសច្ច ក្នុង ទុក្ខ)។

ទុក្ខសច្ចៈ នាម

[ទុក-ខៈ-ស័ច-ចៈ] tukkhakschachak≈

(ម.ព. ទុក្ខសច្ច ក្នុង ទុក្ខ)។

ទុក្ខសមុទយសច្ចៈ

(ម.ព. ទុក្ខសមុទយសច្ច ក្នុង ទុក្ខ)។

ទុក្ខសមុទយសច្ចៈ នាម

[ទុក-ខៈ-សៈ-មុ-ទៈ-យៈ-ស័ច-ចៈ] tukkhaksakmuteakyeakschachak≈

(ម.ព. ទុក្ខសមុទយសច្ច ក្នុង ទុក្ខ)។

ទុក្ខំ

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងត្រៃលក្ខណ៍ ច្រើននិយាយរួមទាំង៣ម៉ាត់ថា អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា គឺសេចក្ដីមិនទៀង (ព្រោះមានការប្រែប្រួលជាធម្មតា), ជាទុក្ខ ឬនាំមកនូវទុក្ខ (ព្រោះមានការព្រួយលំបាកមិនចេះអស់មិនចេះហើយ), មិនមែនជារបស់ខ្លួន (ព្រោះមិនស្ដាប់បង្គាប់, មិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត

ទុក្ខំ នាម

[ទុក-ខ័ង] tukkham

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងត្រៃលក្ខណ៍ ច្រើននិយាយរួមទាំង៣ម៉ាត់ថា អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា គឺសេចក្ដីមិនទៀង (ព្រោះមានការប្រែប្រួលជាធម្មតា), ជាទុក្ខ ឬនាំមកនូវទុក្ខ (ព្រោះមានការព្រួយលំបាកមិនចេះអស់មិនចេះហើយ), មិនមែនជារបស់ខ្លួន (ព្រោះមិនស្ដាប់បង្គាប់, មិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត

ទុក្ខំ!

ពាក្យបន្លឺ ដោយសេចក្ដីព្រួយខ្លាំង ឬដោយសេចក្ដីសំវេគក៏មាន :

ទុក្ខំ! ឧទានសព្ទ

[ទុក-ខ័ង] tukkhngo≈

ពាក្យបន្លឺ ដោយសេចក្ដីព្រួយខ្លាំង ឬដោយសេចក្ដីសំវេគក៏មាន :

ទុក្ខ—

(ម.ព. ទុក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទុក្ខ— ឧទានសព្ទ

[ទុក-ខៈ—] tukkhak—≈

(ម.ព. ទុក្ខ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទុគ៌ត

(ម.ព. ទុគ្គត)។

ទុគ៌ត គុណនាម

[ទុ-រៈ-គត់] tukrt

(ម.ព. ទុគ្គត)។

ទុគ៌ម

ដែលទៅបានដោយកម្រ, ដែលកម្រអ្នកណាមួយទៅដល់ :

ទុគ៌ម គុណនាម

[ទុ-រៈ-គំ] tukrm

ដែលទៅបានដោយកម្រ, ដែលកម្រអ្នកណាមួយទៅដល់ :

ទុគ្គត នាម

[ទុក-គត់] tukkot

ដែលដល់នូវសេចក្ដីលំបាក គឺដែលទ័លក្រ, ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ :

ទឹងទាំង ឧទានសព្ទ

ទឹងមមឹង គុណនាម

ទឹងមឹង គុណនាម

ទឹងៗ ឧទានសព្ទ

ទឹប កិរិយាសព្ទ

ទឹប កិរិយាសព្ទ

ទឹម កិរិយាសព្ទ

ទឹម កិរិយាសព្ទ

ទឹម នាម

ទឹល ឧទានសព្ទ

ទឹល នាម

ទឺង ឧទានសព្ទ

ទឺងៗ ឧទានសព្ទ

ទឺទែ កិ., គុ.

ទឺះ ឧទានសព្ទ

ទឺះៗ ឧទានសព្ទ

ទុក កិរិយាសព្ទ ១)

ទុក កិរិយាសព្ទ ២)

ទុក កិរិយាសព្ទ

ទុកចិត្ត កិរិយាសព្ទ

ទុកជា ឈ.

ទុកដាក់ កិរិយាសព្ទ

ទុកទ្រូ នាម

ទុកបាត្រ កិរិយាសព្ទ

ទុកមុខ កិរិយាសព្ទ

ទុកូលពស្ត្រ នាម

ទុកូលព័ស្ត្រ នាម

ទុកូលភស្ត្រ នាម

ទុកូលភ័ស្ត្រ នាម

ទុក្កដ នាម

ទុក្កដាបត្តិ នាម

ទុក្ករបុគ្គល នាម

ទុក្ករៈ គុ., ន.

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ករៈ នាម

ទុក្ខ នាម ១)

ទុក្ខ នាម ២)

ទុក្ខ នាម a

ទុក្ខ កិរិយាសព្ទ b

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខ នាម

ទុក្ខធុរៈ នាម

ទុក្ខមគ្គសច្ចៈ នាម

ទុក្ខរីងរៃ នាម

ទុក្ខសច្ចៈ នាម

ទុក្ខសមុទយសច្ចៈ នាម

ទុក្ខំ នាម

ទុក្ខំ! ឧទានសព្ទ

ទុក្ខ— ឧទានសព្ទ

ទុគ៌ត គុណនាម

ទុគ៌ម គុណនាម

ទុគ្គត នាម