វចនានុក្រមខ្មែរ

ទិវាករ នាម

[ទិ-វា-ក] tiveakor

អ្នកធ្វើនូវថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិវាចរ

ដែលចរតែក្នុងវេលាថ្ងៃ, ដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ; សត្វដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ វេលាយប់ឈប់ដេក :

ទិវាចរ គុ., ន.

[ទិ-វា-ច] tiveajor

ដែលចរតែក្នុងវេលាថ្ងៃ, ដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ; សត្វដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាថ្ងៃ វេលាយប់ឈប់ដេក :

ទិវានុព្រឹត្តិ

ហេតុការណ៍ ឬរឿងរ៉ាវដែលកើតមានឡើងរាល់ថ្ងៃ, សារព័ត៌មាន, កាសែត។

ទិវានុព្រឹត្តិ នាម

[ទិ-វា-នុ-ព្រឹត] tiveanuproet≈

ហេតុការណ៍ ឬរឿងរ៉ាវដែលកើតមានឡើងរាល់ថ្ងៃ, សារព័ត៌មាន, កាសែត។

ទិវារាត្រី

ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ទិវារាត្រី គឺទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ (ព.ទេ.)។

ទិវារាត្រី នាម

[ទិ-វា-រា-ត្រី] tiveareatri≈

ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ទិវារាត្រី គឺទាំងថ្ងៃ ទាំងយប់ (ព.ទេ.)។

ទិវាវសាន

ពេលចុងក្រោយនៃថ្ងៃ គឺពេលថ្ងៃលិច :

ទិវាវសាន នាម

[ទិ-វា-វៈ-សាន] tiveaveaksan≈

ពេលចុងក្រោយនៃថ្ងៃ គឺពេលថ្ងៃលិច :

ទិវាសួស្ដី

ពាក្យគួរសម ប្រើនៅពេលជួបគ្នានាពេលថ្ងៃ :

ទិវាសួស្ដី ឧទានសព្ទ

[ទិ-វា-សួ-ស្ដី] tiveasuosdei≈

ពាក្យគួរសម ប្រើនៅពេលជួបគ្នានាពេលថ្ងៃ :

ទិវោក័ស

ទេវតា, ពួកទេវតាសាមញ្ញ។

ទិវោក័ស នាម

[ទិ-វោ-កាស់] tivoukoas

ទេវតា, ពួកទេវតាសាមញ្ញ។

ទិវៅក័ស

(ម.ព. ទិវោក័ស)។

ទិវៅក័ស នាម

[ទិ-វៅ-កាស់] tivovkas≈

(ម.ព. ទិវោក័ស)។

ទិវ័ន

ថ្ងៃ។

ទិវ័ន នាម

[ទិ-វាន់] tivoan

ថ្ងៃ។

ទិស

ភាគ, ចំណែកមុខក្រោយឆ្វេងស្ដាំព្រមទាំងជ្រុងជាចន្លោះទាំង ៤និងខាងលើខាងក្រោម ឬត្រង់កណ្ដាល រួមជា ១០គឺ បូព៌, អាគ្នេយ៍, ទក្សិណ, និរតី, បស្ចិម, ពាយ័ព្យ, ឧត្តរ, ឦសាន, ក្រោម, លើ។

ទិស នាម

[ទឹស] tis

ភាគ, ចំណែកមុខក្រោយឆ្វេងស្ដាំព្រមទាំងជ្រុងជាចន្លោះទាំង ៤និងខាងលើខាងក្រោម ឬត្រង់កណ្ដាល រួមជា ១០គឺ បូព៌, អាគ្នេយ៍, ទក្សិណ, និរតី, បស្ចិម, ពាយ័ព្យ, ឧត្តរ, ឦសាន, ក្រោម, លើ។

ទិសដៅ

ផែនការច្បាស់លាស់ដែលអាចវាស់វែងបាន :

ទិសដៅ នាម

[ទឹស-ដៅ] toesdav≈

ផែនការច្បាស់លាស់ដែលអាចវាស់វែងបាន :

ទិសា

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រើជាឯកវចនៈ ឬជាពហុវចនៈបានទាំង ២យ៉ាង :

ទិសា នាម

[ទិ-សា] tisa

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រើជាឯកវចនៈ ឬជាពហុវចនៈបានទាំង ២យ៉ាង :

ទិសានុទិស

ទិសធំនិងទិសតូច។ បូព៌, ទក្សិណ, បស្ចិម, ឧត្តរ បួននេះហៅថា ទិសធំ; អាគ្នេយ៍, និរតី, ពាយ័ព្យ, ឦសាន បួននេះហៅថា ទិសតូច ឬហៅ ទិសបន្ទាប់ ក៏បាន; ក្រោម, លើ ពីរនេះហៅថា ទិសកណ្ដាល។

ទិសានុទិស នាម

[ទិ-សា-នុ-ទឹស] tisanutis

ទិសធំនិងទិសតូច។ បូព៌, ទក្សិណ, បស្ចិម, ឧត្តរ បួននេះហៅថា ទិសធំ; អាគ្នេយ៍, និរតី, ពាយ័ព្យ, ឦសាន បួននេះហៅថា ទិសតូច ឬហៅ ទិសបន្ទាប់ ក៏បាន; ក្រោម, លើ ពីរនេះហៅថា ទិសកណ្ដាល។

ទិសាបាមោក្ខ

អាចារ្យជាប្រធានក្នុងទិស ឬអាចារ្យជាប្រធាននៃសិស្សគ្រប់ទិស គឺអាចារ្យធំដែលចេះវិជ្ជាច្រើនប្រភេទ សម្រាប់ប្រើតាមជាន់ តាមសម័យ, ជាអ្នកអាចបង្ហាត់បង្រៀនពួកសិស្សដែលកាត់មកពីគ្រប់ទិស (គ្រប់ប្រទេស) បានមិនទើសទាក់ :

ទិសាបាមោក្ខ នាម

[ទិ-សា-ប៉ា-ម៉ោក] tisabamoukkhor

អាចារ្យជាប្រធានក្នុងទិស ឬអាចារ្យជាប្រធាននៃសិស្សគ្រប់ទិស គឺអាចារ្យធំដែលចេះវិជ្ជាច្រើនប្រភេទ សម្រាប់ប្រើតាមជាន់ តាមសម័យ, ជាអ្នកអាចបង្ហាត់បង្រៀនពួកសិស្សដែលកាត់មកពីគ្រប់ទិស (គ្រប់ប្រទេស) បានមិនទើសទាក់ :

ទិសាភាគ

ចំណែក, ប៉ែកនៃទិស (មួយៗ)។

ទិសាភាគ នាម

[ទិ-សា-ភាក] tisapheak

ចំណែក, ប៉ែកនៃទិស (មួយៗ)។

ទី

គ្រឿងដែលនាំឱ្យស្រឡាញ់, អ្នកដែលខ្លួនស្រឡាញ់, អ្វីៗដែលខ្លួនស្រឡាញ់ :

ទី នាម ១)

[ទី] ti

កន្លែង, តំបន់ :

ទី នាម ២)

[ទី] ti

ក្រសួង, មុខងារ :

ទី នាម

[ក្បាល-ទី] ti

ទីដែលស្ថិតនៅឬតាំងនៅដើមគេ ឬដំបូងគេ។

ទី នាម

[ទី-ធ្លា] ti

កន្លែងដែលមានលំហឬវាលស្រឡះ :

ទី នាម

[ទី-ពឹង] ti

អ្នកពំនឹង, អ្នកជួយទំនុកបម្រុង :

ទី នាម

[ទី-ពំ-នាក់] ti

អ្នកឱ្យពឹងពាក់។

ទី នាម

[ទី-យោ-មៈ-រាច] ti

ឋានន្តរ គឺងារសម្រាប់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ មានឋានៈប្រៀបធៀបនឹងសមណសក្ដិរបស់បព្វជិត (ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ)។

ទី នាម

[ទី-រ-លឹក] ti

គ្រឿងរឭក, មនុស្សឬគុណជាតិអ្វីមួយ ឬវត្ថុអ្វីដែលគួរនឹកគួររឭកដល់ :

ទី នាម

[ទី-រ-លឹក] ti

(ម.ព. ទីរឭក)។

ទី នាម

[ទី-លាន-កី-ឡា] ti

កន្លែងសម្រាប់ហ្វឹកហាត់និងប្រកួតកីឡា :

ទី នាម

[ទី-ស្រ-ឡាញ់] ti

គ្រឿងដែលនាំឱ្យស្រឡាញ់, អ្នកដែលខ្លួនស្រឡាញ់, អ្វីៗដែលខ្លួនស្រឡាញ់ :

ទីកោ

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ទឹក មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកំសៀវ :

ទីកោ នាម

[ទី-កោ] tikao

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ទឹក មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកំសៀវ :

ទីក្រុង

ទីក្រុងឬទីប្រជុំជនដែលរណបឬចំណុះទីក្រុងធំ :

ទីក្រុង នាម

[ទី-ក្រុង] tikrong

ក្រុងធំ :

ទីក្រុង នាម

[ទី-ក្រុង-រ-ណប] tikrong

ទីក្រុងឬទីប្រជុំជនដែលរណបឬចំណុះទីក្រុងធំ :

ទីក្សា

ការបូជាយញ្ញ, របៀបពលីការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ, ការសែនព្រេន (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ទីក្សា នាម

[ទី-ក្សា] tiksa

ការបូជាយញ្ញ, របៀបពលីការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ, ការសែនព្រេន (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។

ទីឃ គុណនាម

[ទី-ឃៈ] tikh

វែង, អង្វែង, ដែលស្ថិតនៅបានយូរ។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ] tikh

ស្រៈមានសំឡេងវែង, សម្រាប់ប្រើខាងភាសាបាលី មាន៥តួ គឺ អា, ឦ, ឩ, ឯ, ឱ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៩តួគឺ អា, ឦ, ឩ, ឬ, ឮ, ឯ, ឰ, ឱ, ឪ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាខ្មែរមាន ១៣តួគឺ អា, អី, អឺ, អូ, អួ, អើ, អឿ, អៀ, អេ, អែ, អៃ, អោ, អៅ; ស្រៈទាំងប៉ុណ្ណោះហៅថា ស្រៈទីឃៈ ឬ ទីឃសរៈ។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-កាល] tikh

កាលវែង, កាលអង្វែង។

ទីឃ ន., គុ.

[ទី-ឃៈ-ទ័ស-សិ-នី] tikh

(ម.ព. ទីឃទស្សី)។

ទីឃ ន., គុ.

[ទី-ឃៈ-ទ័ស-សី] tikh

អ្នកឃើញហេតុវែង, អ្នកឃើញកាលវែង គឺអ្នកដែលមានញាណដ៏វិសេសអាចឃើញហេតុ, ឃើញដំណើរដែលនឹងមានក្នុងអនាគត :

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-និ-កាយ] tikh

ឈ្មោះគម្ពីរដើមបង្អស់នៃព្រះសុត្តន្តបិដក។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-និត-ទ្រា] tikh

ដំណើរដេកអង្វែង (ដេកលែងក្រោក) គឺមរណៈ ឬរូបដែលស្លាប់ហើយ។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-ម័ត-ធាន] tikh

កាលវែង, កាលអង្វែង (ជាវេវចនៈនៃ ទីឃកាល)។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-រោ-គិ-នី] tikh

(ម.ព. ទីឃរោគី)។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-រោ-គី] tikh

អ្នកមានរោគយូរអង្វែង គឺអ្នកដែលមានជំងឺទំជាប់តត្រំតត្រើយមើលមិនជា។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-សៈ-រ៉ៈ] tikh

ស្រៈមានសំឡេងវែង។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃៈ-សៈ-រ៉ៈ] tikh

(ម.ព. ទីឃសរ)។

ទីឃ ន., គុ.

[ទី-ឃា-យុ] tikh

អាយុវែង; ដែលមានអាយុយឺន។

ទីឃ នាម

[ទី-ឃា-វុត] tikh

អាវុធវែង ឬអាវុធមានផ្លែវែង (ដាវ)។ បើប្រើតាមអំណាចរូបសព្ទដែលប្រែថា អាវុធវែង, ទោះបីកាំភ្លើង ក៏ហៅថា ទីឃាវុធ បានដែរ។

ទីឃជាតិ

សត្វមានដងខ្លួនវែង (ពស់) ; ពួកសត្វគោកក្ដី ទឹកក្ដី ដែលមានដងខ្លួនវែងឥតជើង ជាសត្វលូនទាំងប៉ុន្មានហៅដោយរួបរួមថា ទីឃជាតិ ដូចគ្នា។

ទីឃជាតិ នាម

[ទី-ឃៈ-ជាត] tikheakcheat≈

សត្វមានដងខ្លួនវែង (ពស់) ; ពួកសត្វគោកក្ដី ទឹកក្ដី ដែលមានដងខ្លួនវែងឥតជើង ជាសត្វលូនទាំងប៉ុន្មានហៅដោយរួបរួមថា ទីឃជាតិ ដូចគ្នា។

ទីឃបាទបក្សី

ពួកសត្វស្លាបម្យ៉ាងដែលមានជើងតូចវែង ចំពុះវែង រស់នៅតាមបឹង ឬព្រែក ដូចជា កុក ក្រសារ ជាដើម។

ទីឃបាទបក្សី នាម

[ទី-ឃៈ-បាត-បាក់-សី] tikheakbatbaksei≈

ពួកសត្វស្លាបម្យ៉ាងដែលមានជើងតូចវែង ចំពុះវែង រស់នៅតាមបឹង ឬព្រែក ដូចជា កុក ក្រសារ ជាដើម។

ទីឃសព្ទ

សូរសំឡេងដែលមានខ្យល់វែង។

ទីឃសព្ទ នាម

[ទី-ឃៈ-ស័ប] tikheaksba≈

សូរសំឡេងដែលមានខ្យល់វែង។

ទីឃា—

(ម.ព. ទីឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទីឃា— នាម

[ទី-ឃា—] tikhea—≈

(ម.ព. ទីឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទីឃៈ

(ម.ព. ទីឃ)។

ទីឃៈ គុណនាម

[ទី-ឃៈ] tikheak≈

(ម.ព. ទីឃ)។

ទីឃ—

(ម.ព. ទីឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទីឃ— គុណនាម

[ទី-ឃៈ—] tikheak—≈

(ម.ព. ទីឃ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទីង

សូរស្គរធំដែលពាសស្បែករឹតតឹងជាងស្គរធំដែលឮសូរទូងៗ។

ទីង នាម

[ទីង] ting

ឈ្មោះស្គរធំដែលឮសូរទីងៗ ជាគូគ្នានឹងស្គរទូងៗ :

ទីង ឧទានសព្ទ

[ទីង] ting

សូរស្គរធំដែលពាសស្បែករឹតតឹងជាងស្គរធំដែលឮសូរទូងៗ។

ទីងទាង គុ., គុ.កិ.

[ទីង-ទាង] tingteang

ដែលមានដំណើរឬលំនាំគាយងីសងាស :

ទីងទាំង

ដែលមានដំណើរឬលំនាំកន្ធាំងអ៊‍ីកអ៊ាក :

ទីងទាំង គុ., គុ.កិ.

[ទីង-ទាំង] tingteang

ដែលមានដំណើរឬលំនាំកន្ធាំងអ៊‍ីកអ៊ាក :

ទីងមោង

(ម.ព. តាមោង)។

ទីងមោង នាម

[ទីង-មោង] tingmoung

(ម.ព. តាមោង)។

ទីងៗ

(ម.ព. ទីង)។

ទីងៗ ឧទានសព្ទ

[ទីង-ទីង] tingting≈

(ម.ព. ទីង)។

ទីចាត់ការ

កន្លែងរដ្ឋបាលដែលទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រង រៀបចំ ចាត់ចែង ឬបែងចែកកិច្ចការផ្សេងៗរបស់អង្គភាព :

ទីចាត់ការ នាម

[ទី-ចាត់-កា] tichatka≈

កន្លែងរដ្ឋបាលដែលទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រង រៀបចំ ចាត់ចែង ឬបែងចែកកិច្ចការផ្សេងៗរបស់អង្គភាព :

ទីដៅ

ទីដែលគេដៅទុក, ទីដែលគេកំណត់។

ទីដៅ នាម

[ទី-ដៅ] tidau

ទីដែលគេដៅទុក, ទីដែលគេកំណត់។

ទីតាំង

ចំណុចប្រជុំដែលរក្សាបាននូវស្ថិរភាពនៃទម្ងន់ ឬកម្លាំង :

ទីតាំង នាម

[ទី-តាំង] titang

ទីកន្លែង, កន្លែងទុកដាក់, មូលដ្ឋាន, ទីភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយ ឬទីកន្លែងរស់នៅ, ទីនៅ, ឬទីកន្លែងចង្អុលបង្ហាញចំណុចណាមួយឱ្យបានច្បាស់លាស់ ចំណុចកំណត់ប្រាប់កន្លែងណាមួយ បើពាក្យពុទ្ធសាសនា សំដៅយកមូលហេតុ ឬជាហេតុ ជាដែនកើត :

ទីតាំង នាម

[ទី-តាំង-លំ-នឹង] titang

ចំណុចប្រជុំដែលរក្សាបាននូវស្ថិរភាពនៃទម្ងន់ ឬកម្លាំង :

ទីទុយ

សក់កូនក្មេងតូចគេកោរទុកត្រង់ចំហៀងក្បាលខាងស្ដាំមួយ ខាងឆ្វេងមួយ ហៅថា កោរទុកស្នែងទីទុយ។

ទីទុយ នាម

[ទី-ទុយ] tituy

ឈ្មោះសត្វបក្សីរត្តិចរមួយប្រភេទ មានភ្នែកធំ មានរោមនៅក្បាលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នែង គេឱ្យឈ្មោះតាមសំឡេងដែលវាយំ។

ទីទុយ នាម

[ស្នែង-ទី-ទុយ] tituy

សក់កូនក្មេងតូចគេកោរទុកត្រង់ចំហៀងក្បាលខាងស្ដាំមួយ ខាងឆ្វេងមួយ ហៅថា កោរទុកស្នែងទីទុយ។

ទីទុយពើតពើង

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ ជាបទភ្លេងរាយរងសម្រាប់លេងកម្សាន្តក្នុងពេលក្រៅពីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ អ្នកច្រៀងចេញសម្ដីផ្ដើមថា ទីទុយពើតពើង ផ្ទួនៗ គ្រប់រយៈបទ។

ទីទុយពើតពើង នាម

[ទី-ទុយ-ពើត-ពើង] tituypautpaung

ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ ជាបទភ្លេងរាយរងសម្រាប់លេងកម្សាន្តក្នុងពេលក្រៅពីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ អ្នកច្រៀងចេញសម្ដីផ្ដើមថា ទីទុយពើតពើង ផ្ទួនៗ គ្រប់រយៈបទ។

ទីទើរ

រួញរា, អល់អែក, ញញើតញញើម, ស្ទាក់ស្ទើរ, ស្ទើរទៅស្ទើរទេ :

ទីទើរ កិរិយាសព្ទ

[ទី-ទើ] titaur

រួញរា, អល់អែក, ញញើតញញើម, ស្ទាក់ស្ទើរ, ស្ទើរទៅស្ទើរទេ :

ទីទៃ

បងប្អូនបង្កើត ដែលមានម្ដាយជាមួយ ឪពុកផ្សេងគ្នា, ដោយបរិយាយថា បើឪពុកលះលែងម្ដាយ ឬឪពុកស្លាប់ទៅម្ដាយមានប្ដីទៀតហើយមានកូន, កូនមុននិងកូនក្រោយហៅថា បងប្អូនឪពុកទីទៃ។

ទីទៃ គុ., សព្វ.

[ទី-ទៃ] titey

ដទៃ; ផ្សេង, ដោយខ្លួន :