វចនានុក្រមខ្មែរ

ទិដ្ឋុជុកម្ម

ការធ្វើដំណើរយល់ឃើញឱ្យត្រង់តាមសេចក្ដីពិតគឺការតម្រង់ចិត្តគំនិតខ្លួនដោយយល់ឃើញខុស ឱ្យងាកបែរមករកផ្លូវត្រូវតាមធម៌ពិតវិញ។

ទិដ្ឋុជុកម្ម នាម

[ទិត-ឋុ-ជុ-កាំ] tidthochukomm

ការធ្វើដំណើរយល់ឃើញឱ្យត្រង់តាមសេចក្ដីពិតគឺការតម្រង់ចិត្តគំនិតខ្លួនដោយយល់ឃើញខុស ឱ្យងាកបែរមករកផ្លូវត្រូវតាមធម៌ពិតវិញ។

ទិតៀន

(ម.ព. តំណិះ, ដំណៀល)។

ទិតៀន កិរិយាសព្ទ

[ទិ-តៀន] titien

(ម.ព. តំណិះ, ដំណៀល)។

ទិន

ថ្ងៃ។

ទិន នាម

[ទិន] tin

ថ្ងៃ។

ទិនករ

អ្នកធ្វើនូវថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនករ នាម

[ទិ-នៈ-ក] tinokar

អ្នកធ្វើនូវថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនក្ស័យ

វេលាអស់នៃថ្ងៃ គឺវេលាថ្ងៃលិច។

ទិនក្ស័យ នាម

[ទិ-ន័ក-ក្សៃ] tinksai

វេលាអស់នៃថ្ងៃ គឺវេលាថ្ងៃលិច។

ទិនបតី

ម្ចាស់នៃថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនបតី នាម

[ទិ-នៈ-ប៉ៈ-ដី] tinbotei

ម្ចាស់នៃថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនប្រភា

ពន្លឺថ្ងៃ។

ទិនប្រភា នាម

[ទិ-នៈ-ប្រៈ-ភា] tinbraphea

ពន្លឺថ្ងៃ។

ទិនមណី

កែវមណីនៃថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនមណី នាម

[ទិ-នៈ-មៈ-នី] tinomonei

កែវមណីនៃថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនមុខ

មុខនៃថ្ងៃ គឺវេលាបំព្រាង, ព្រឹកព្រាង។

ទិនមុខ នាម

[ទិ-នៈ-មុក] tinomukh

មុខនៃថ្ងៃ គឺវេលាបំព្រាង, ព្រឹកព្រាង។

ទិនរត្ន នាម

[ទិ-នៈ-រ័ត] tinrotnar

កែវនៃថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។

ទិនរ័ត្ន

(ម.ព. ទិនរត្ន)។

ទិនរ័ត្ន នាម

[ទិ-នៈ-រ័ត] tineakrta≈

(ម.ព. ទិនរត្ន)។

ទិនាករ

ប្រាក់ពន្ធប្រចាំថ្ងៃ។

ទិនាករ នាម

[ទិ-នា-ក] tineaka≈

ប្រាក់ពន្ធប្រចាំថ្ងៃ។

ទិនានុប្បវត្តិ

ដំណឹងដែលមានរាល់ថ្ងៃ; សំបុត្រឱ្យដំណឹងតាមលំដាប់ថ្ងៃ គឺសំបុត្រចេញប្រាប់ដំណឹងផ្សេងៗ រាល់ថ្ងៃឱ្យអ្នកទាំងពួងដឹង (កាសែត)។

ទិនានុប្បវត្តិ នាម

[ទិ-នា-នុប-ប៉ៈ-វ័ត] tineanubbvotte

ដំណឹងដែលមានរាល់ថ្ងៃ; សំបុត្រឱ្យដំណឹងតាមលំដាប់ថ្ងៃ គឺសំបុត្រចេញប្រាប់ដំណឹងផ្សេងៗ រាល់ថ្ងៃឱ្យអ្នកទាំងពួងដឹង (កាសែត)។

ទិនានុប្រព្រឹត្តិ

ដូចគ្នានឹង ទិនានុប្បវត្តិ។

ទិនានុប្រព្រឹត្តិ នាម

[ទិ-នា-នុ-ប្រៈ-ព្រឹត] tineanubrpruette

ដូចគ្នានឹង ទិនានុប្បវត្តិ។

ទិនានុលេខន៍

កំណត់តូច ឬកូនសៀវភៅសម្រាប់កត់ត្រាកិច្ចការ ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ថ្ងៃ :

ទិនានុលេខន៍ នាម

[ទិ-នា-នុ-ឡេក] tineanulekhon

កំណត់តូច ឬកូនសៀវភៅសម្រាប់កត់ត្រាកិច្ចការ ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ថ្ងៃ :

ទិនាវសាន

ទីបំផុតនៃថ្ងៃ គឺវេលាថ្ងៃអស្ដង្គត (ពេលថ្ងៃលិច)។ ដូចគ្នានឹង ទិនក្ស័យ ដែរ។

ទិនាវសាន នាម

[ទិ-នា-វៈ-សាន] tineavosan

ទីបំផុតនៃថ្ងៃ គឺវេលាថ្ងៃអស្ដង្គត (ពេលថ្ងៃលិច)។ ដូចគ្នានឹង ទិនក្ស័យ ដែរ។

ទិនិក

អ្នកស៊ីឈ្នួលយកប្រាក់ថ្ងៃ, អ្នកធ្វើការស៊ីប្រាក់ថ្ងៃគឺបានប្រាក់ដែលត្រូវបើកតាមកំណត់ត្រឹមតែថ្ងៃធ្វើការ។

ទិនិក នាម

[ទិ-និក] tinik

អ្នកស៊ីឈ្នួលយកប្រាក់ថ្ងៃ, អ្នកធ្វើការស៊ីប្រាក់ថ្ងៃគឺបានប្រាក់ដែលត្រូវបើកតាមកំណត់ត្រឹមតែថ្ងៃធ្វើការ។

ទិនិកជន

មនុស្សអ្នកស៊ីឈ្នួលថ្ងៃ គឺអ្នកធ្វើការយកឈ្នួលតាមកំណត់ថ្ងៃដែលបានធ្វើការ។

ទិនិកជន នាម

[ទិ-និ-កៈ-ជន់] tinikajon

មនុស្សអ្នកស៊ីឈ្នួលថ្ងៃ គឺអ្នកធ្វើការយកឈ្នួលតាមកំណត់ថ្ងៃដែលបានធ្វើការ។

ទិនិកា

ថ្លៃឈ្នួលដែលអ្នកជួលឱ្យដល់អ្នកស៊ីឈ្នួលតាមកំណត់ថ្ងៃដែលបានធ្វើការ (ឈ្នួលថ្ងៃឬប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃ)។

ទិនិកា នាម

[ទិ-និ-កា] tinika

ថ្លៃឈ្នួលដែលអ្នកជួលឱ្យដល់អ្នកស៊ីឈ្នួលតាមកំណត់ថ្ងៃដែលបានធ្វើការ (ឈ្នួលថ្ងៃឬប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃ)។

ទិន្នន័យ

(ប.ព.) ទិន្នន័យដែលបញ្ជូនបន្តគ្នាម្ដងមួយបៃម្ដងមួយបៃ។

ទិន្នន័យ នាម

[ទិន-នៈ-នៃ] tinnoney

ន័យឬសេចក្ដីពន្យល់ដែលគេបានឱ្យហើយ, ចំណុចសំខាន់យ៉ាងពិតប្រាកដដែលបានពន្យល់រួចហើយ :

ទិន្នន័យ នាម

[ទិន-នៈ-នៃ] tinnoney

ព័ត៌មានដែលប្រមូលបានពីការសង្កេត សួរសំណួរ ឬវាស់វែង ដើម្បីពិនិត្យពិចារណានិងវិភាគរកលទ្ធផល។

ទិន្នន័យ នាម

[ទិន-នៈ-នៃ] tinnoney

(ប.ព.) បណ្ដុំអក្សរ លេខ និមិត្តសញ្ញា រូបភាព សំឡេង ដែលប្រើដោយកុំព្យូទ័រ។

ទិន្នន័យ នាម

[ខ្សែ-ទិន-នៈ-នៃ] tinnoney

(ប.ព.) ទិន្នន័យដែលបញ្ជូនបន្តគ្នាម្ដងមួយបៃម្ដងមួយបៃ។

ទិន្នភណ្ឌ

របស់ដែលគេឱ្យ។

ទិន្នភណ្ឌ នាម

[ទិន-នៈ-ភ័ន] tinnphon

របស់ដែលគេឱ្យ។

ទិន្នវត្ថុ

វត្ថុដែលគេឱ្យ។

ទិន្នវត្ថុ នាម

[ទិន-នៈ-វ័ត-ថុ] tinnvottho

វត្ថុដែលគេឱ្យ។

ទិន្នាទាយិនី

(ម.ព. ទិន្នាទាយី)។

ទិន្នាទាយិនី នាម

[ទិន-នា-ទា-យិ-នី] tinneateayini

(ម.ព. ទិន្នាទាយី)។

ទិន្នាទាយី

អ្នកយកតែរបស់ដែលគេឱ្យ គឺអ្នកដែលមិនលួចគេ។

ទិន្នាទាយី នាម

[ទិន-នា-ទា-យី] tinneateayi

អ្នកយកតែរបស់ដែលគេឱ្យ គឺអ្នកដែលមិនលួចគេ។

ទិព្យ

ដូចគ្នានឹង ទិព្វ។

ទិព្យ គុណនាម

[ទិប] ឬ [ទឹប] tipyor

ដូចគ្នានឹង ទិព្វ។

ទិព្វ

ត្រចៀកទិព្វ។

ទិព្វ គុណនាម ១)

[ទិប] tipvor

ដែលជារបស់ទេវតា, ដែលទាក់ទងគ្នានឹងពួកទេវតា, ដែលមាននៅក្នុងទេវលោក :

ទិព្វ គុណនាម ២)

[ទិប] tipvor

(ព.ប្រ.) ដែលប្រហែលនឹងរបស់ទេវតា :

ទិព្វ នាម ១)

[ទិប-ពៈ-ច័ក-ខុ] ឬ [ទិប-ពៈ-ច័ក] tipvor

ភ្នែកទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ព័ញ-ញាន] tipvor

ញាណទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-មន់] tipvor

មន្តទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វា-ចា] tipvor

សម្ដីទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វិ-មាន] tipvor

វិមានទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វ័ន] tipvor

ព្រៃទិព្វ គឺសួនឬឧទ្យានទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-ស័ប] tipvor

សំឡេងទិព្វ, សូរសព្ទជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-សាក-សី] tipvor

សាក្សីទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-ស្រោត] tipvor

ដូចគ្នានឹង ទិព្វសោត។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពា-រ៉ម់] tipvor

អារម្មណ៍ទិព្វ។

ទិព្វ នាម ២)

[ទិប-ពៈ-ច័ក-ខុ] tipvor

(ព.ប្រ.) ភ្នែកដូចជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ព័ញ-ញាន] tipvor

(ព.ប្រ.) ញាណដូចជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-មន់] tipvor

(ព.ប្រ.) មន្តដ៏វិសេសដូចជាទិព្វ; ខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍ច្រើនហៅពាក្យ ឱម! ថា ទិព្វមន្ត។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វា-ចា] tipvor

(ព.ប្រ.) សម្ដីដូចជាទិព្វ គឺសម្ដីដែលថាឱ្យកើតអ្វីក៏កើតដូចថា។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វិ-មាន] tipvor

(ព.ប្រ.) ប្រាសាទដែលមានលំអប្រៀបដូចវិមានទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វ័ន] tipvor

(ព.ប្រ.) សួនឬឧទ្យានដែលមានលំអ ប្រៀបប្រដូចនឹងសួនឬឧទ្យានរបស់ទេវតា។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-ស័ប] tipvor

(ព.ប្រ.) សំឡេងឬសូរសព្ទដែលពីរោះប្រៀបស្មើនឹងសំឡេងសូរសព្ទជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-សាក-សី] tipvor

(ព.ប្រ.) សាក្សីដែលឆ្លើយតាមសេចក្ដីពិតឥតមានល្អៀង បំភ្លឺដំណើរក្ដី ដែលកំបាំងដែលចង្អៀតឱ្យទូលាយងាយយល់ហាក់ដូចជាទេវតា មកបំភ្លឺចៅក្រមឱ្យឃើញសេចក្ដីពិត។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-ស្រោត] tipvor

(ព.ប្រ.) ត្រចៀកដូចជាទិព្វ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពា-រ៉ម់] tipvor

(ព.ប្រ.) អារម្មណ៍ដូចជាទិព្វ។

ទិព្វ កិ., គុ.

[ទិប-ពៈ-ជង់-គត់] tipvor

ទៅកាន់ទេវលោកហើយ (ស្លាប់) ; ដែលទៅកើតជាទេវតាហើយ (ដែលស្លាប់ហើយ) ; ខ្មែរយើងប្រើជារាជសព្ទ :

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-នា-រី] tipvor

ស្រីសួគ៌, ស្រីអប្សរ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-នេត] tipvor

ដូចគ្នានឹង ទិព្វចក្ខុ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-រស់] tipvor

ទឹកទិព្វ; បរទ។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-វាត] tipvor

ដូចគ្នានឹង ទិព្វវាចា។

ទិព្វ នាម

[ទិប-ពៈ-សោត] tipvor

ត្រចៀកទិព្វ។

ទិព្វ—

(ម.ព. ទិព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទិព្វ— នាម

[ទិប-ពៈ—] tibpeak—≈

(ម.ព. ទិព្វ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទិល

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទពួកប្រទាល មានមើមបរិភោគឆៅបាន, ដុះតែនៅដីលាយខ្សាច់។

ទិល នាម

[ទិល] til

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទពួកប្រទាល មានមើមបរិភោគឆៅបាន, ដុះតែនៅដីលាយខ្សាច់។

ទិលម៉ូវ

(ម.ព. ទែលម៉ូវ)។

ទិលម៉ូវ នាម

[ទិល-ម៉ូវ] tilmouv≈

(ម.ព. ទែលម៉ូវ)។

ទិវង្គត

ទៅកាន់ទេវលោកហើយ (ស្លាប់) ; ដែលទៅកើតជាទេវតាហើយ (ដែលស្លាប់ហើយ) ខ្មែរយើងប្រើជារាជសព្ទ :

ទិវង្គត កិ., គុ.

[ទិ-វង់-គត់] tivongkot

ទៅកាន់ទេវលោកហើយ (ស្លាប់) ; ដែលទៅកើតជាទេវតាហើយ (ដែលស្លាប់ហើយ) ខ្មែរយើងប្រើជារាជសព្ទ :

ទិវសភាគ

ចំណែកនៃថ្ងៃ គឺពេញមួយថ្ងៃតាំងពីព្រឹកទាល់ល្ងាច។

ទិវសភាគ នាម

[ទិ-វៈ-សៈ-ភាក] tivsopheak

ចំណែកនៃថ្ងៃ គឺពេញមួយថ្ងៃតាំងពីព្រឹកទាល់ល្ងាច។

ទិវា

ថ្ងៃដែលមនុស្សលើសកលលោកត្រូវបានកំណត់និងផ្ដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន :

ទិវា នាម ១)

[ទិ-វា] tivea

ថ្ងៃ, ក្នុងវេលាថ្ងៃ, នៅវេលាថ្ងៃ។

ទិវា នាម ២)

[ទិ-វា] tivea

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរម្លឹកខួបនៃព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយ។

ទិវា នាម

[ទិ-វា-កុ-ម៉ា-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរំលឹកដល់ការទទួលបានសិទ្ធិគាំពារកុមារ ដែលត្រូវបានមនុស្សលើពិភពលោកយកចិត្តទុកដាក់និងប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី១ខែមិថុនា រៀងរាល់ឆ្នាំ។

ទិវា នាម

[ទិ-វា-ប្រ-កាស-រ័ត-ឋៈ-ធ័ម-មៈ-នុញ] tivea

ថ្ងៃដែលប្រកាសដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាផ្លូវការ :

ទិវា នាម

[ទិ-វា-ពល់-លៈ-កាំ-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃដែលកម្មករ (ទូទាំងពិភពលោក) ទាមទារបានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងវិស័យការងារ (១ឧសភា ១៨៩០) :

ទិវា នាម

[ទិ-វា-សិត-នា-រី-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរម្លឹកដល់ការទទួលបានសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ស្ត្រីពីការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារច្រើនម៉ោងនៅតាមរោងចក្រសហគ្រាសនានាជាដើម នៅលើសកលលោកនាដើមសតវត្សទី២០ហើយគេតែងប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី៨ខែមីនា រៀងរាល់ឆ្នាំ :

ទិវា នាម

[ទិ-វា-សិត-មៈ-នុស-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត] tivea

ថ្ងៃដែលមនុស្សលើសកលលោកត្រូវបានកំណត់និងផ្ដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន :

ទិវាករ

អ្នកធ្វើនូវថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។