វចនានុក្រមខ្មែរ

ទាស កិរិយាសព្ទ

[ទាស] teas

ខ្ទាតចេញ, ងាកបែរពីផ្លូវ, ពីគន្លង, ពីលំអាន, ពីកន្លែង :

ទាស នាម

[ទាស] teas

ឈ្មោះវល្លិព្រៃមួយប្រភេទ សន្តានពពាយជ្រុង ប៉ុន្តែប្រើការដូចពពាយជ្រុងពុំកើតទេ :

ទាស នាម

[ទាស] teas

ឈ្មោះពន្ធដែលទារយកតាមមុខដំណាំ (ពន្ធដំណាំ) :

ទាស នាម

[ទាស] teas

ខ្ញុំប្រុស, បាវប្រុស។

ទាស នាម

[ទា-សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ក] teas

ពួកខ្ញុំកំដរនិងអ្នកធ្វើការស៊ីឈ្នួល។

ទាស នាម

[ទា-សៈ-ទាន] teas

ទានយ៉ាងថោកថយ, ទានដែលឱ្យដោយខ្ជីខ្ជា។

ទាស នាម

[ទា-សា] teas

ខ្ញុំប្រុសទាំងឡាយឬពួកខ្ញុំប្រុស។

ទាស នាម

[ទា-សា-ទា-សី] teas

ពួកខ្ញុំប្រុសខ្ញុំស្រី ឬខ្ញុំស្រីខ្ញុំប្រុសទាំងឡាយ។

ទាស នាម

[ទា-សី-ទា-សា] teas

(ម.ព. ទាសាទាសី)។

ទាសករ

មនុស្សដែលត្រូវបានគេគ្រប់គ្រង លក់ដូរ និងបង្ខំឱ្យធ្វើការគ្រប់បែបយ៉ាងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដើម្បីផលប្រយោជន៍ម្ចាស់ទាសករ ហើយសូម្បីតែជីវិតក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនដែរ។

ទាសករ នាម

[ទា-សៈ-ក] teasakar

មនុស្សដែលត្រូវបានគេគ្រប់គ្រង លក់ដូរ និងបង្ខំឱ្យធ្វើការគ្រប់បែបយ៉ាងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដើម្បីផលប្រយោជន៍ម្ចាស់ទាសករ ហើយសូម្បីតែជីវិតក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនដែរ។

ទាសផ្ដាស

ខ្ទាតចេញខុសពីគន្លង, ខុសរបៀប, ខុសច្បាប់, ខុសសណ្ដាប់ធ្នាប់។

ទាសផ្ដាស កិរិយាសព្ទ

[ទាស-ផ្ដាស] teasphdas≈

ខ្ទាតចេញខុសពីគន្លង, ខុសរបៀប, ខុសច្បាប់, ខុសសណ្ដាប់ធ្នាប់។

ទាសពាណិជ្ជកម្ម

ជំនួញមនុស្សសម្រាប់យកទៅធ្វើជាខ្ញុំបម្រើ។

ទាសពាណិជ្ជកម្ម នាម

[ទា-សៈ-ពា-និច-ជៈ-កាំ] teasakpeanichcheakkaam≈

ជំនួញមនុស្សសម្រាប់យកទៅធ្វើជាខ្ញុំបម្រើ។

ទាសភាព

ភាពនៃមនុស្សដែលជាខ្ញុំកំដរ, ជាបាវព្រាវ; ដំណើរដែលនៅជាខ្ញុំកញ្ជះគេ :

ទាសភាព នាម

[ទា-សៈ-ភាប] teasapheap

ភាពនៃមនុស្សដែលជាខ្ញុំកំដរ, ជាបាវព្រាវ; ដំណើរដែលនៅជាខ្ញុំកញ្ជះគេ :

ទាសី

(ម.ព. ទាសីភោគ)។

ទាសី នាម

[ទា-សី] teasei

ខ្ញុំស្រី។

ទាសី នាម

[ទា-សី-ធី-ដា] teasei

កូនស្រីនៃទាសី, កូនស្រីដែលកើតអំពីទាសី។

ទាសី នាម

[ទា-សី-បុត] teasei

កូនប្រុសនៃទាសី, កូនប្រុសដែលកើតអំពីទាសី។

ទាសី នាម

[ទា-សី-បុត-ត្រី] teasei

ដូចគ្នានឹង ទាសីធីតា។

ទាសី នាម

[ទា-សី-ភៈ-រិ-យា] teasei

ស្រីដែលប្រុសជាម្ចាស់ទ្រព្យ ប្រើប្រាស់ជាទាសីផង យកជាភរិយាផង (មេខា) ; ភរិយាដូចជាទាសីគឺភរិយាដែលយកចិត្តទុកដាក់បម្រើស្វាមីដូចជាទាសី។

ទាសី នាម

[ទា-សី-ភោក] teasei

ការប្រើប្រាស់ដូចជាទាសី គឺការប្រើប្រាស់ស្ត្រីដែលមិនមែនជាទាសី ឱ្យធ្វើការងារញក់ញីដូចជាទាសី។

ទាសី នាម

[ទា-សី-ភោ-គៈ-កាំ] teasei

ដូចគ្នានឹង ទាសីភោគ ដែរ។

ទាសី នាម

[ទា-សី-ភោ-គៈ] teasei

(ម.ព. ទាសីភោគ)។

ទាសៈ នាម

[ទា-សៈ] teasak≈

(ម.ព. ទាស)។

ទាស់

ឈ្មោះរោគកើតដោយអាហារចំណី ឬដោយធ្វើការអ្វីធ្ងន់ ក្នុងវេលាដែលខ្លួនមិនទាន់ជាស្រឡះអំពីអំណាចសម្រាលកូនឬអំពីជំងឺណាមួយ។

ទាស់ កិ., គុ.

[ទាស់] teas

ទទឹង, មិនរបបគ្នា, ខុសគ្នា, ឈ្លោះគ្នា; មិនស្រួល; លាប់ព្រោះអាហារចំណី ...។

ទាស់ កិរិយាសព្ទ

[ទាស់-ចិត] teas

ឃ្នើសចិត្ត ទើសចិត្ត, មិនត្រូវចិត្ត :

ទាស់ នាម

[ទាស់] teas

ឈ្មោះរោគកើតដោយអាហារចំណី ឬដោយធ្វើការអ្វីធ្ងន់ ក្នុងវេលាដែលខ្លួនមិនទាន់ជាស្រឡះអំពីអំណាចសម្រាលកូនឬអំពីជំងឺណាមួយ។

ទាស់ទាក់

អាក់ខាន, មានឧបសគ្គ, ទើមិនសម្រេចប្រយោជន៍, ទៅមិនដល់ដោយមានអ្វីរំខាន, រាំងស្ទះ។

ទាស់ទាក់ គុ.កិ., គុ.

[ទាស់-ទាក់] teasteak≈

អាក់ខាន, មានឧបសគ្គ, ទើមិនសម្រេចប្រយោជន៍, ទៅមិនដល់ដោយមានអ្វីរំខាន, រាំងស្ទះ។

ទាស់ទែង

(ម.ព. ទាស់{¥¥}១{££})។

ទាស់ទែង កិរិយាសព្ទ

[ទាស់-ទែង] teasteng≈

(ម.ព. ទាស់១)។

ទាហាន

អ្នកហានក្លា, អ្នកមិនខ្លាច, អ្នកច្បាំង, យោធា, សេនាក្នុងក្រុមយុទ្ធនា :

ទាហាន កិរិយាសព្ទ ១)

[ទា-ហ៊ាន] teahan

ហ៊ាន, ហានក្លា, មិនខ្លាច :

ទាហាន គុណនាម ២)

[ទា-ហ៊ាន] teahan

ដែលហ៊ាន, ដែលហានក្លា :

ទាហាន នាម ៣)

[ទា-ហ៊ាន] teahan

អ្នកហានក្លា, អ្នកមិនខ្លាច, អ្នកច្បាំង, យោធា, សេនាក្នុងក្រុមយុទ្ធនា :

ទាំ

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មាំ ថា :

ទាំ កិរិយាសព្ទ

[ទាំ] teaum≈

ខ្ទាំ, ជោកជាំយូរដល់ជ្រេញចិត្ត :

ទាំ គុណនាម

[ទាំ] teaum≈

ដែលនៅ ជោកជាំយូរ :

ទាំ បុព្វបទ

[ទាំ] teaum≈

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មាំ ថា :

ទាំង

ពាក្យសម្រាប់និយាយគួប និយាយប្រមូលចំនួន ឬបែបយ៉ាងអ្វីៗដូចពាក្យថា ទាំងអស់, ទាំងគ្រប់, ទាំងស្រុង, ទាំងនេះ, ទាំងនោះ, ទាំងអស់គ្នា, ទាំងប្រុស, ទាំងស្រី ជាដើម។

ទាំង ឈ.

[ទាំង] tang

ពាក្យសម្រាប់និយាយគួប និយាយប្រមូលចំនួន ឬបែបយ៉ាងអ្វីៗដូចពាក្យថា ទាំងអស់, ទាំងគ្រប់, ទាំងស្រុង, ទាំងនេះ, ទាំងនោះ, ទាំងអស់គ្នា, ទាំងប្រុស, ទាំងស្រី ជាដើម។

ទាំងពួង

ទាំងមូល, ទាំងអស់, ទាំងស្រុង, សព្វគ្រប់។ សម័យពីដើមច្រើនសរសេរ ទាំងប៉ួង, តែសម័យឥឡូវសរសេរ ទាំងពួង រត់របបអស់ហើយ។

ទាំងពួង សព្វនាម

[ទាំង-ពួង] teangpoung

ទាំងមូល, ទាំងអស់, ទាំងស្រុង, សព្វគ្រប់។ សម័យពីដើមច្រើនសរសេរ ទាំងប៉ួង, តែសម័យឥឡូវសរសេរ ទាំងពួង រត់របបអស់ហើយ។

ទាំងមូល

ទាំងស្រុង, ទាំងអស់ :

ទាំងមូល សព្វនាម

[ទាំង-មូល] tangmoul

ទាំងស្រុង, ទាំងអស់ :

ទាំងស្រុង

ដោយដំណើរជាកំរោលទាំងអស់ :

ទាំងស្រុង សព្វនាម

[ទាំង-ស្រុង] teangrung

ទាំងអស់; ទាំងមូល ពេញទី :

ទាំងស្រុង សព្វនាម

[ទាំង-ស្រុង-ទាំង-កំ-រ៉ោល] teangrung

ដោយដំណើរជាកំរោលទាំងអស់ :

ទាំងហ្លាយ

(ម.ព. ទាំងឡាយ)។

ទាំងហ្លាយ គុណនាម

[ទាំង-ឡាយ] teangleay

(ម.ព. ទាំងឡាយ)។

ទាំងឡាយ

អស់ទាំង, ទាំងអស់, រាល់; ពាក្យប្រាប់ចំនួនច្រើន សម្រាប់ប្រើភ្ជាប់នឹងចុងនាមសព្ទជាពហុវចនៈ :

ទាំងឡាយ គុណនាម

[ទាំង-ឡាយ] teanglay

អស់ទាំង, ទាំងអស់, រាល់; ពាក្យប្រាប់ចំនួនច្រើន សម្រាប់ប្រើភ្ជាប់នឹងចុងនាមសព្ទជាពហុវចនៈ :

ទាំងអស់

គ្រប់ ពេញលេញ រាល់។

ទាំងអស់ គុ., គុ.កិ.

[ទាំង-អស់] teangs

គ្រប់ ពេញលេញ រាល់។

ទាំងៗ

សូរសំឡេងស្គរយ៉ាងធំបំផុតសម្រាប់ទូងយាម។

ទាំងៗ ឧទានសព្ទ

[ទាំង-ទាំង] teang

សូរសំឡេងស្គរយ៉ាងធំបំផុតសម្រាប់ទូងយាម។

ទាំមីង

ឈ្មោះភ្លេងប្រគំមួយប្រភេទ មានគងវង់, គងធំ, ស្គរធំ, ស្រឡៃ វាយដំផ្លុំលាយគ្នា សម្រាប់ប្រគំក្នុងឱកាសបុណ្យសព (ច្រើនមានក្នុងខេត្តក្រៅ មានខេត្តសៀមរាបជាដើម)។

ទាំមីង នាម

[ទាំ-មីង] toamng

ឈ្មោះភ្លេងប្រគំមួយប្រភេទ មានគងវង់, គងធំ, ស្គរធំ, ស្រឡៃ វាយដំផ្លុំលាយគ្នា សម្រាប់ប្រគំក្នុងឱកាសបុណ្យសព (ច្រើនមានក្នុងខេត្តក្រៅ មានខេត្តសៀមរាបជាដើម)។

ទាំៗ

(ម.ព. ទាំងៗ)។

ទាំៗ នាម

[ទាំ-ទាំ] toam

(ម.ព. ទាំងៗ)។

ទិគម្ពរ

អ្នកយកទិសជាសម្លៀក គឺអ្នកបួសដែលកាន់លិទ្ធិអាក្រាតមិនស្លៀកសំពត់។

ទិគម្ពរ នាម

[ទិ-គ័ម-ព] tikmpor

អ្នកយកទិសជាសម្លៀក គឺអ្នកបួសដែលកាន់លិទ្ធិអាក្រាតមិនស្លៀកសំពត់។

ទិងទាំង

(ម.ព. ទីងទាំង)។

ទិងទាំង គុ., គុ.កិ.

[ទិង-ទាំង] tingteang

(ម.ព. ទីងទាំង)។

ទិច

ចុចចាក់ដោយទ្រនិច :

ទិច កិរិយាសព្ទ

[ទិច] tich

ចុចចាក់ដោយទ្រនិច :

ទិញ

យករបស់គេមុនដោយទិញមិនទាន់សងថ្លៃ ព្រោះអ្នកលក់ជឿថាអ្នកទិញមុខជានឹងសងថ្លៃពុំខាន។

ទិញ កិរិយាសព្ទ

[ទិញ] tinh

បានអ្វីៗ មកជារបស់ខ្លួនដោយឱ្យថ្លៃជាប្រាក់ទៅអ្នកលក់ :

ទិញ កិរិយាសព្ទ

[ទិញ-ជឿ] tinh

យករបស់គេមុនដោយទិញមិនទាន់សងថ្លៃ ព្រោះអ្នកលក់ជឿថាអ្នកទិញមុខជានឹងសងថ្លៃពុំខាន។

ទិដ្ឋធម៌

មានន័យដូចគ្នានឹង ទិដ្ឋធម្ម។

ទិដ្ឋធម៌ នាម

[ទិត-ឋៈ-ធ័រ] tidthathomr

មានន័យដូចគ្នានឹង ទិដ្ឋធម្ម។

ទិដ្ឋធម្ម

ធម៌ដែលឃើញទាន់ភ្នែក គឺបច្ចុប្បន្ននេះ, ជាតិនេះ, ភពនេះ :

ទិដ្ឋធម្ម នាម

[ទិត-ឋៈ-ធ័ម] tidththomm

ធម៌ដែលឃើញទាន់ភ្នែក គឺបច្ចុប្បន្ននេះ, ជាតិនេះ, ភពនេះ :

ទិដ្ឋធម្មិក

ដែលមានក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ, ក្នុងជាតិនេះ, ភពនេះ។

ទិដ្ឋធម្មិក គុណនាម

[ទិត-ឋៈ-ធ័ម-មិក] tidththommik

ដែលមានក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ, ក្នុងជាតិនេះ, ភពនេះ។

ទិដ្ឋធម្មិកប្រយោជន៍

ប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ គឺប្រយោជន៍ដែលគួរបានក្នុងជាតិនេះ, ភពនេះពុំសូវដែលខាន :

ទិដ្ឋធម្មិកប្រយោជន៍ នាម

[ទិត-ឋៈ-ធ័ម-មិ-កៈ-ប្រ-យ៉ោច] tidththommikbroyouchon

ប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ គឺប្រយោជន៍ដែលគួរបានក្នុងជាតិនេះ, ភពនេះពុំសូវដែលខាន :

ទិដ្ឋភាព

(ប.ព.) ព័ត៌មានដែលបង្ហាញលើអេក្រង់។

ទិដ្ឋភាព នាម ១)

[ទិត-ឋៈ-ភាប] titapheap

ភាពនៃអ្វីៗដែលគេបានឃើញ, បានចួបប្រទះមកហើយ; បែបភាព ឬដំណើរទំនងនៃវត្ថុដែលហុចហេតុផលមកឱ្យឃើញ :

ទិដ្ឋភាព នាម ២)

[ទិត-ឋៈ-ភាប] titapheap

(ប.ព.) ព័ត៌មានដែលបង្ហាញលើអេក្រង់។

ទិដ្ឋមត្ត

អ្នកដែលទើបជួបឃើញស្គាល់រាប់រកគ្នាជាមិត្រ ក្នុងគ្រាដំបូងបំផុត; អ្វីៗដែលទើបបានឃើញម្ដងដំបូង :

ទិដ្ឋមត្ត នាម

[ទិត-ឋៈ-មុ័ត] tidthmott

អ្នកដែលទើបជួបឃើញស្គាល់រាប់រកគ្នាជាមិត្រ ក្នុងគ្រាដំបូងបំផុត; អ្វីៗដែលទើបបានឃើញម្ដងដំបូង :

ទិដ្ឋមត្តក៍

(ម.ព. ទិដ្ឋមត្ត)។

ទិដ្ឋមត្តក៍ នាម

[ទិត-ឋៈ-ម៉័ត] titthakmta≈

(ម.ព. ទិដ្ឋមត្ត)។

ទិដ្ឋាការ

សេចក្ដីអនុញ្ញាតបិទភ្ជាប់លើលិខិតឆ្លងដែនដែលបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថាអ្នកកាន់លិខិតឆ្លងដែននោះអាចចូល ស្នាក់នៅ និងចាកចេញពីប្រទេសដែលផ្ដល់ការអនុញ្ញាតនោះក្នុងកាលកំណត់ណាមួយ :

ទិដ្ឋាការ នាម ១)

[ទិត-ឋា-កា] tidthakar

អាការៈដែលបានឃើញ, បានចួបប្រទះមកហើយ។

ទិដ្ឋាការ នាម ២)

[ទិត-ឋា-កា] tidthakar

ហត្ថលេខាជាចាំបាច់ នៃអ្នករាជការមានសមត្ថកិច្ចដែលត្រូវចុះលើលិខិតផ្សេងៗ មានលិខិតឆ្លងដែននិងអាណត្តិបើកប្រាក់ជាដើម ជាការបញ្ជាក់ថាខ្លួនបានពិនិត្យឃើញត្រឹមត្រូវហើយ :

ទិដ្ឋាការ នាម ៣)

[ទិត-ឋា-កា] tidthakar

សេចក្ដីអនុញ្ញាតបិទភ្ជាប់លើលិខិតឆ្លងដែនដែលបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថាអ្នកកាន់លិខិតឆ្លងដែននោះអាចចូល ស្នាក់នៅ និងចាកចេញពីប្រទេសដែលផ្ដល់ការអនុញ្ញាតនោះក្នុងកាលកំណត់ណាមួយ :

ទិដ្ឋានុគតិ

ការប្រព្រឹត្តតាម, ការយកតម្រាប់; បែបបទ, បែបយ៉ាង, តម្រាប់ឬសណ្ដាប់ធ្នាប់ ដែលទុកជាបែបឱ្យគេធ្វើតាម :

ទិដ្ឋានុគតិ នាម

[ទិត-ឋា-នុ-គៈ-តិ] tidthanukote

ការប្រព្រឹត្តតាម, ការយកតម្រាប់; បែបបទ, បែបយ៉ាង, តម្រាប់ឬសណ្ដាប់ធ្នាប់ ដែលទុកជាបែបឱ្យគេធ្វើតាម :

ទិដ្ឋិ

ដំណើរយល់ឃើញ, សេចក្ដីប្រកាន់តាមការយល់ឃើញ; ដំណើរយល់ឃើញខុស ហៅថា មិច្ឆាទិដ្ឋិ, ដំណើរយល់ឃើញត្រូវ ហៅថា សម្មាទិដ្ឋិ។

ទិដ្ឋិ នាម

[ទិត-ឋិ] tidthe

ដំណើរយល់ឃើញ, សេចក្ដីប្រកាន់តាមការយល់ឃើញ; ដំណើរយល់ឃើញខុស ហៅថា មិច្ឆាទិដ្ឋិ, ដំណើរយល់ឃើញត្រូវ ហៅថា សម្មាទិដ្ឋិ។

ទិដ្ឋិវិបត្តិ

ការខូចដំណើរយល់ឃើញ គឺការភ្លាត់គំនិតយល់ឆ្វេង ខុសពីផ្លូវត្រូវ, ខុសពីផ្លូវធម៌វិន័យ :

ទិដ្ឋិវិបត្តិ នាម

[ទិត-ឋិ-វិ-ប័ត] tidthevibat

ការខូចដំណើរយល់ឃើញ គឺការភ្លាត់គំនិតយល់ឆ្វេង ខុសពីផ្លូវត្រូវ, ខុសពីផ្លូវធម៌វិន័យ :

ទិដ្ឋិសម្បត្តិ

ការបរិបូណ៌ដោយដំណើរយល់ឃើញ គឺការបរិបូណ៌ដោយដំណើរយល់ឃើញត្រូវតាមច្បាប់ ឬតាមធម៌វិន័យ។

ទិដ្ឋិសម្បត្តិ នាម

[ទិត-ឋិ-ស័ម-ប័ត] ឬ [ទិត-ឋិ-សំ-ប័ត] tidthesombat

ការបរិបូណ៌ដោយដំណើរយល់ឃើញ គឺការបរិបូណ៌ដោយដំណើរយល់ឃើញត្រូវតាមច្បាប់ ឬតាមធម៌វិន័យ។