វចនានុក្រមខ្មែរ

ទាន នាម

[ទា-នៈ-សា-ឡា] tean

សាលាសម្រាប់ប្រជុំគ្នាធ្វើទាន, រោងទាន។

ទាន នាម

[ទា-នា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] tean

ដូចគ្នានឹង ទានបតី, ប៉ុន្តែខ្មែរយើងច្រើនតែប្រើជាពាក្យទេស្នា សម្រាប់ហៅឥស្សរជនអ្នកមានបណ្ដាស័ក្ដិដែលជាម្ចាស់ទាន។

ទាន នាម

[ទា-នា-និ-សង់] tean

អានិសង្សទាន។

ទាន នាម

[ទា-និស-សៈ-រ៉ា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] tean

អ្នកដែលជាម្ចាស់ធំចម្បងក្នុងទាន ឬដែលជាម្ចាស់ចម្បងលើសលែង អ្នកឱ្យទានទាំងអស់។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើនប្រើជាពាក្យទេស្នា សម្រាប់ហៅឥស្សរជនជាក្សត្រិយ៍ដែលជាម្ចាស់ទាន, ហៅបានតាំងពីព្រះរាជាចុះរៀងមកដល់ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ធំតូចតាមលំដាប់។

ទាន នាម

[ទា-និស-សៈ-រ៉ៈ] tean

ដូចគ្នានឹង ទានបតី, ប៉ុន្តែខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះ សម្រាប់ហៅឥស្សរជនអ្នកមានស័ក្ដិធំមានសេនាបតីជាដើម ដែលជាម្ចាស់ទាន (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យទេស្នា)។

ទានា—

(ម.ព. ទាន{¥¥}២{££}) បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទានា— នាម

[ទា-នា—] teanea—≈

(ម.ព. ទាន២) បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទានិ—

(ម.ព. ទាន{¥¥}២{££}) បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទានិ— នាម

[ទា-និ—] teani—≈

(ម.ព. ទាន២) បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទាន់

ប្រញាប់, រួសរាន់, ឆាប់, រហ័ស; ដល់; ចួប; ជិត, ប្រកិត; បាន, បានសម្រេច :

ទាន់ គុណកិរិយា

[ទាន់] torn

ប្រញាប់, រួសរាន់, ឆាប់, រហ័ស; ដល់; ចួប; ជិត, ប្រកិត; បាន, បានសម្រេច :

ទាន់ទិន

ជំពាក់ទាក់ទិន, ទាក់ទង, ពាក់ព័ន្ធ :

ទាន់ទិន កិរិយាសព្ទ

[ទាន់-ទិន] teantin≈

ជំពាក់ទាក់ទិន, ទាក់ទង, ពាក់ព័ន្ធ :

ទាន់ហន់

ដែលទាន់ភ្លាមៗ, ដែលឆុតឆាប់, ដែលរួសរាន់ទាន់ភ្នែកភ្លាមៗ :

ទាន់ហន់ គុណកិរិយា

[ទាន់-ហន់] teanhan

ដែលទាន់ភ្លាមៗ, ដែលឆុតឆាប់, ដែលរួសរាន់ទាន់ភ្នែកភ្លាមៗ :

ទាន—

(ម.ព. ទាន{¥¥}២{££}) បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទាន— គុណកិរិយា

[ទា-នៈ—] teaneak—≈

(ម.ព. ទាន២) បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទាប

ដែលចុះជាងឬដែលថយចុះជាង។

ទាប គុណនាម ១)

[ទាប] teab

ទីទៃពីខ្ពស់ គឺតិចកម្ពស់, តិចជំហរឬដែលឥតកម្ពស់, ឥតជំហរ។

ទាប គុណនាម ២)

[ទាប] teab

ដែលចុះជាងឬដែលថយចុះជាង។

ទាម

ខាំជញ្ជក់បឺតយកឈាម (ឈ្លើង) :

ទាម កិរិយាសព្ទ

[ទាម] team

ចាប់អ្វីៗ ដោយប្រដាប់មានចុងមានដើមកោះភ្ជាប់ដើម្បីនឹងរឹតឃាត់ទប់មិនឱ្យឃ្លាតពីគ្នា :

ទាម នាម

[ទាម] team

ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះចំពោះតែខ្សែដែលចងភ្ជាប់នឹងនឹម សម្រាប់ពាក់ព័ទ្ធពីក្រោម-កសត្វពាហនៈ មានគោជាដើម :

ទាម កិរិយាសព្ទ

[ទាម] team

ដណ្ដើមយកចំណែក :

ទាម កិរិយាសព្ទ

[ទាម] team

ជិះកដំរី :

ទាម កិរិយាសព្ទ

[ទាម] team

ខាំជញ្ជក់បឺតយកឈាម (ឈ្លើង) :

ទាមទារ

ទាមផងទារផង, ទារដោយទាមចំណែក ឬទារតវ៉ាយករបស់ជាមត៌កខ្លួន ជាកេរ្តិ៍ដំណែលឱ្យបានមកខ្លួនវិញ។

ទាមទារ កិរិយាសព្ទ

[ទាម-ទា] teamtea

ទាមផងទារផង, ទារដោយទាមចំណែក ឬទារតវ៉ាយករបស់ជាមត៌កខ្លួន ជាកេរ្តិ៍ដំណែលឱ្យបានមកខ្លួនវិញ។

ទាយ

ពោលឱ្យដំណឹងជាមុនពីការអ្វីៗដែលមិនទាន់ដល់ មិនទាន់មានមក :

ទាយ កិរិយាសព្ទ

[ទាយ] teay

ពោលឱ្យដំណឹងជាមុនពីការអ្វីៗដែលមិនទាន់ដល់ មិនទាន់មានមក :

ទាយក

(ច្ប.) ភាគីម្ខាងនៃកិច្ចសន្យាប្រទានកម្មដែលបង្ហាញឆន្ទៈផ្ដល់ទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀតនូវទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនយកថ្លៃ។

ទាយក នាម

[ទា-យក់] teayok

បុរសអ្នកឱ្យទាន។

ទាយក នាម

[ទា-យក់] teayok

(ច្ប.) ភាគីម្ខាងនៃកិច្ចសន្យាប្រទានកម្មដែលបង្ហាញឆន្ទៈផ្ដល់ទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀតនូវទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនយកថ្លៃ។

ទាយកសមាជិក

សមាជិកដែលបានធ្វើអំណោយធនធាន ដល់សមាគមណាមួយ។

ទាយកសមាជិក នាម

[ទា-យៈ-កៈ-សៈ-ម៉ា-ជិក] teayoksamachik

សមាជិកដែលបានធ្វើអំណោយធនធាន ដល់សមាគមណាមួយ។

ទាយជ្ជទាន

(សេ.ហិ.) ធនធានឬកត្តាផលិតកម្មដែលប្រទេសមួយមានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឬផលិតទំនិញនិងសេវាកម្ម :

ទាយជ្ជទាន នាម ១)

[ទា-យ័ច-ជៈ-ទាន] teaychcheaktean≈

(សេ.ហិ.) មូលនិធិឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលផ្ដល់ជាទុនទៅ ស្ថាប័ន បុគ្គល ឬក្រុម សម្រាប់គោលដៅជាក់លាក់អ្វីមួយ :

ទាយជ្ជទាន នាម ២)

[ទា-យ័ច-ជៈ-ទាន] teaychcheaktean≈

(សេ.ហិ.) ធនធានឬកត្តាផលិតកម្មដែលប្រទេសមួយមានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឬផលិតទំនិញនិងសេវាកម្ម :

ទាយពន្ធុ

ផៅពង្ស, ញាតិដែលត្រូវបានមរតក។

ទាយពន្ធុ នាម

[ទា-យៈ-ព័ន-ធុ] teayponthu

ផៅពង្ស, ញាតិដែលត្រូវបានមរតក។

ទាយភាគ

ចំណែកមរតក។

ទាយភាគ នាម

[ទា-យៈ-ភាក] teaypheak

ចំណែកមរតក។

ទាយវិភាគ

ការចែកមរតក។

ទាយវិភាគ នាម

[ទា-យៈ-វិ-ភាក] teayvipheak

ការចែកមរតក។

ទាយាទ

អ្នកដែលត្រូវទទួលទ្រព្យសម្បាច់, ដែលត្រូវទទួលមរតក។ អ្នកដែលបន្តវង្សត្រកូល។

ទាយាទ នាម ១)

[ទា-យាត] teayeat

បុត្រ, បុត្រី; ញាតិ។

ទាយាទ នាម ២)

[ទា-យាត] teayeat

អ្នកដែលត្រូវទទួលទ្រព្យសម្បាច់, ដែលត្រូវទទួលមរតក។ អ្នកដែលបន្តវង្សត្រកូល។

ទាយិកា

ស្ត្រីអ្នកឱ្យទាន។

ទាយិកា នាម

[ទា-យិ-កា] teayika

ស្ត្រីអ្នកឱ្យទាន។

ទាយិនី

(ម.ព. ទាយិកា)។

ទាយិនី នាម

[ទា-យិ-នី] teayini≈

(ម.ព. ទាយិកា)។

ទាយី

ដូចគ្នានឹង ទាយក ដែរ :

ទាយី នាម

[ទា-យី] teayi

ដូចគ្នានឹង ទាយក ដែរ :

ទារ

ស្រដីក្រើនយករបស់ដែលគេជំពាក់, ក្រើនតឿនបន្តឹងយកប្រាក់តាមកំណត់ដែលត្រូវចេញ, ត្រូវបង់ :

ទារ កិរិយាសព្ទ

[ទា] tea

ស្រដីក្រើនយករបស់ដែលគេជំពាក់, ក្រើនតឿនបន្តឹងយកប្រាក់តាមកំណត់ដែលត្រូវចេញ, ត្រូវបង់ :

ទារក

គភ៌ដែលមានអាយុក្នុងរយៈពេលចាប់ពីខែទី៤រហូតដល់ពេលសម្រាល :

ទារក នាម

[ទា-រក់] baby

ក្មេងប្រុស, ក្មេងប្រុសតូច។

ទារក នាម

[ទា-រក់-ក្នុង-ផ្ទៃ] baby

គភ៌ដែលមានអាយុក្នុងរយៈពេលចាប់ពីខែទី៤រហូតដល់ពេលសម្រាល :

ទារកឃាតកៈ

អ្នកដែលសម្លាប់ក្មេង។

ទារកឃាតកៈ នាម

[ទា-រក់-ឃា-តៈ-កៈ] tearkakheatakkak≈

អ្នកដែលសម្លាប់ក្មេង។

ទារកវប្បកម្ម

ការចិញ្ចឹមក្មេង ដោយធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានសុខុមាលភាព និងទទួលបានការគាំពារ។

ទារកវប្បកម្ម នាម

[ទា-រក់-វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ] tearkavabbakkaam≈

ការចិញ្ចឹមក្មេង ដោយធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានសុខុមាលភាព និងទទួលបានការគាំពារ។

ទារកវប្បករ

អ្នកដែលចិញ្ចឹមក្មេង ដោយធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានសុខុមាលភាព និងទទួលបានការគាំពារ។

ទារកវប្បករ នាម

[ទា-រក់-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ក] tearkavabbakka≈

អ្នកដែលចិញ្ចឹមក្មេង ដោយធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានសុខុមាលភាព និងទទួលបានការគាំពារ។

ទារសង្គ្រោះ

ការសង្គ្រោះភរិយា, ការទំនុកបម្រុងប្រពន្ធ។

ទារសង្គ្រោះ នាម

[ទា-រៈ-សង់-គ្រោះ] teareaksngokroeah≈

ការសង្គ្រោះភរិយា, ការទំនុកបម្រុងប្រពន្ធ។

ទារា

ប្រពន្ធទាំងឡាយ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ទារា នាម

[ទា-រា] tearea

ប្រពន្ធទាំងឡាយ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ទារាធីន

អ្នកដែលលុះក្នុងអំណាចប្រពន្ធត្រួតត្រាលើ, អ្នកដែលពឹងផ្អែកផ្ដេកគំនិតនឹងកិច្ចការសព្វគ្រប់ទៅលើប្រពន្ធ។

ទារាធីន នាម

[ទា-រា-ធីន] teareathin

អ្នកដែលលុះក្នុងអំណាចប្រពន្ធត្រួតត្រាលើ, អ្នកដែលពឹងផ្អែកផ្ដេកគំនិតនឹងកិច្ចការសព្វគ្រប់ទៅលើប្រពន្ធ។

ទារានុគ្រោះ

ការអនុគ្រោះភរិយា។

ទារានុគ្រោះ នាម

[ទា-រា-នុ-គ្រោះ] teareanukruoh

ការអនុគ្រោះភរិយា។

ទារិកា

ក្មេងស្រី, ក្មេងស្រីតូច :

ទារិកា នាម

[ទា-រិ-កា] tearika

ក្មេងស្រី, ក្មេងស្រីតូច :

ទារុកម្ម

ការឈើ, ការធ្វើឈើ, ការកាប់ឈើឬកាប់ឧស។

ទារុកម្ម នាម

[ទា-រុ-កាំ] tearukomm

ការឈើ, ការធ្វើឈើ, ការកាប់ឈើឬកាប់ឧស។

ទារុណ

កាច, កាចអាក្រក់, អាក្រក់ :

ទារុណ គុណនាម

[ទា-រុន] tearun

កាច, កាចអាក្រក់, អាក្រក់ :

ទារុណកថា

(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធ តាក់តែងជារឿងល្ខោន បង្កើតជាដំណើររឿងវឹកវរ កម្សត់ ព្រាត់ប្រាសធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់ញាប់ញ័រ រន្ធត់ចិត្ត អាណិតអាសូរតួអង្គទន់ខ្សោយ ដែលត្រូវតួអង្គខ្លាំងសង្កត់សង្កិន ធ្វើទុក្ខទារុណកម្មបំពារបំពាន :

ទារុណកថា នាម

[ទា-រុ-ណៈ-កៈ-ថា] tearunakkaktha≈

(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធ តាក់តែងជារឿងល្ខោន បង្កើតជាដំណើររឿងវឹកវរ កម្សត់ ព្រាត់ប្រាសធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់ញាប់ញ័រ រន្ធត់ចិត្ត អាណិតអាសូរតួអង្គទន់ខ្សោយ ដែលត្រូវតួអង្គខ្លាំងសង្កត់សង្កិន ធ្វើទុក្ខទារុណកម្មបំពារបំពាន :

ទារុណកម្ម

អំពើកាច, អំពើអាក្រក់, អំពើសាហាវយង់ឃ្នង :

ទារុណកម្ម នាម

[ទា-រុ-ណៈ-កាំ] tearunkomm

អំពើកាច, អំពើអាក្រក់, អំពើសាហាវយង់ឃ្នង :

ទារុណភាព

ភាវៈកាច, ភាពជាអ្នកកាច; ភាវៈឬដំណើរអាក្រក់, ការឃោរឃៅ។

ទារុណភាព នាម

[ទា-រុ-ណៈ-ភាប] tearunpheap

ភាវៈកាច, ភាពជាអ្នកកាច; ភាវៈឬដំណើរអាក្រក់, ការឃោរឃៅ។

ទារុណរស

(អ.សិ.) តម្លៃដែលមានក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការជិះជាន់ ការព្យាបាទ ការរំលោភ ការធ្វើទុក្ខទោស ការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងឃោរឃៅរបស់តួអង្គខ្លាំងទៅលើតួអង្គទន់ខ្សោយគ្មានសមត្ថភាពឱ្យរងទុក្ខភ័យរហូតបាត់បង់ជីវិតក៏សឹងមាន :

ទារុណរស នាម

[ទា-រុ-ណៈ-រស់] tearunakrsa≈

(អ.សិ.) តម្លៃដែលមានក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការជិះជាន់ ការព្យាបាទ ការរំលោភ ការធ្វើទុក្ខទោស ការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងឃោរឃៅរបស់តួអង្គខ្លាំងទៅលើតួអង្គទន់ខ្សោយគ្មានសមត្ថភាពឱ្យរងទុក្ខភ័យរហូតបាត់បង់ជីវិតក៏សឹងមាន :

ទារុណវិបត្ត

កំហុសឆ្គង ឬបរាជ័យ ដែលនាំឱ្យតួអង្គសំខាន់នៃទារុណកថា ឈានទៅដល់មហន្តរាយជាយថាហេតុ។ បច្ចេកសព្ទនេះប្រើដោយអារីស្តូត។

ទារុណវិបត្ត នាម

[ទា-រុ-ណៈ-វិ-បាត់] tearunakvibat≈

កំហុសឆ្គង ឬបរាជ័យ ដែលនាំឱ្យតួអង្គសំខាន់នៃទារុណកថា ឈានទៅដល់មហន្តរាយជាយថាហេតុ។ បច្ចេកសព្ទនេះប្រើដោយអារីស្តូត។

ទារុណហាសកថា

(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងល្ខោន ដោយបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការឈឺចាប់ ព្រួយបារម្ភ កម្សត់ ព្រាត់ប្រាស អស់សង្ឃឹម លាយឡំនឹងការរំភើប សប្បាយរីករាយ ទៅតាមសកម្មភាពតួអង្គនៃរឿងធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់មានអារម្មណ៍ញាប់ញ័ររន្ធត់ចិត្តអាណិតអាសូរផងនិងម

ទារុណហាសកថា នាម

[ទា-រុ-ណៈ-ហា-សៈ-កៈ-ថា] tearunakhasakkaktha≈

(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងល្ខោន ដោយបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការឈឺចាប់ ព្រួយបារម្ភ កម្សត់ ព្រាត់ប្រាស អស់សង្ឃឹម លាយឡំនឹងការរំភើប សប្បាយរីករាយ ទៅតាមសកម្មភាពតួអង្គនៃរឿងធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់មានអារម្មណ៍ញាប់ញ័ររន្ធត់ចិត្តអាណិតអាសូរផងនិងម