វចនានុក្រមខ្មែរ

តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះរៀបរាប់អំពីទេសភាពធម្មជាតិ ព្រៃព្រឹក្សា មច្ឆា បក្សាបក្សី បង្កើតជាសិល្ប៍បរិយាកាស ដែលជាលម្អមួយចំពោះចក្ខ្វារម្មណ៍និងសោតារម្មណ៍របស់អ្នកអាននិងអ្នកស្ដាប់ :

ទស្សនីយរស នាម

[ទ័ស-សៈ-ណី-យ៉ៈ-រស់] tsasakneiyakrsa≈

តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះរៀបរាប់អំពីទេសភាពធម្មជាតិ ព្រៃព្រឹក្សា មច្ឆា បក្សាបក្សី បង្កើតជាសិល្ប៍បរិយាកាស ដែលជាលម្អមួយចំពោះចក្ខ្វារម្មណ៍និងសោតារម្មណ៍របស់អ្នកអាននិងអ្នកស្ដាប់ :

ទស្សនូបចារ

ទីជិតល្មមមើលឃើញច្បាស់។

ទស្សនូបចារ នាម

[ទ័ស-សៈ-ណូ-ប៉ៈ-ចា] tsasaknoubakcha≈

ទីជិតល្មមមើលឃើញច្បាស់។

ទស្សនៈ

(ម.ព. ទស្សន)។

ទស្សនៈ នាម

[ទ័ស-សៈ-ណៈ] tsasaknak≈

(ម.ព. ទស្សន)។

ទស្សន៍លទ្ធភាព

ភាពអាចប៉ាន់ប្រមាណទុកជាមុននូវស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។

ទស្សន៍លទ្ធភាព នាម

[ទស់-ឡ័ត-ធៈ-ភាប] tsaltatheakpheab≈

ភាពអាចប៉ាន់ប្រមាណទុកជាមុននូវស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។

ទស—

(ម.ព. ទស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទស— កិរិយាសព្ទ

[ទៈ-សៈ—] teaksak—≈

(ម.ព. ទស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទហនកម្ម

ដំណើរការនៃសារធាតុគីមី ដែលផ្សំជាមួយនឹងអុកស៊ីសែននៅក្នុងខ្យល់ ដើម្បីផលិតកម្ដៅនិងពន្លឺ។

ទហនកម្ម នាម ១)

[ទៈ-ហៈ-នៈ-កាំ] teakhakneakkaam≈

ដំណើរការនៃការដុត, ការរីករាលដាល :

ទហនកម្ម នាម ២)

[ទៈ-ហៈ-នៈ-កាំ] teakhakneakkaam≈

ដំណើរការនៃសារធាតុគីមី ដែលផ្សំជាមួយនឹងអុកស៊ីសែននៅក្នុងខ្យល់ ដើម្បីផលិតកម្ដៅនិងពន្លឺ។

ទហនវត្ថុ

សារធាតុដែលអាចដុតបានមានប្រេងជាដើម។

ទហនវត្ថុ នាម

[ទៈ-ហៈ-នៈ-វាត់-ថុ] teakhakneakveattho≈

សារធាតុដែលអាចដុតបានមានប្រេងជាដើម។

ទឡ្ហ នាម

[ទ័ល-ហៈ] tolhar

(ម.ព. ទល់១)។

ទឡ្ហការិនី

(ម.ព. ទឡ្ហការី)។

ទឡ្ហការិនី នាម

[ទ័ល-ហៈ-កា-រិ-នី] tlohakkarini≈

(ម.ព. ទឡ្ហការី)។

ទឡ្ហការី

អ្នកធ្វើការមាំទាំ គឺអ្នកដែលមានព្យាយាមមាំ កាន់ការអ្វីមិនធ្វេសប្រហែស។

ទឡ្ហការី នាម

[ទ័ល-ហៈ-កា-រ៉ី] tolhakari

អ្នកធ្វើការមាំទាំ គឺអ្នកដែលមានព្យាយាមមាំ កាន់ការអ្វីមិនធ្វេសប្រហែស។

ទឡ្ហប្រហារ

ការប្រហារ គឺវាយ, សំពងឬកាប់ពេញកម្លាំងឬពេញទំហឹង :

ទឡ្ហប្រហារ នាម

[ទ័ល-ហៈ-ប្រ-ហា] tolhobrohar

ការប្រហារ គឺវាយ, សំពងឬកាប់ពេញកម្លាំងឬពេញទំហឹង :

ទឡ្ហមិត្ត

មិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន គឺអ្នកដែលរាប់អានគ្នាដោយទុកចិត្ត ជិតដិតស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ :

ទឡ្ហមិត្ត នាម

[ទ័ល-ហៈ-មិត] tolhomitt

មិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន គឺអ្នកដែលរាប់អានគ្នាដោយទុកចិត្ត ជិតដិតស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ :

ទឡ្ហីកម្ម

ការធ្វើឱ្យមាំឡើងទៀត គឺការដែលបានធ្វើរួចហើយធ្វើថែមទៀតឱ្យរឹតតែមាំមួនឡើង :

ទឡ្ហីកម្ម នាម

[ទ័ល-ហី-កាំ] tolheikomm

ការធ្វើឱ្យមាំឡើងទៀត គឺការដែលបានធ្វើរួចហើយធ្វើថែមទៀតឱ្យរឹតតែមាំមួនឡើង :

ទឡ្ហីករណៈ នាម ១)

[ទ័ល-ហី-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ] tolheikaronak

ពាក្យឬសេចក្ដីផ្សេងៗ ដែលទាញនាំយកមកអាង ដើម្បីឱ្យមាំ :

ទឡ្ហីករណៈ នាម ២)

[ទ័ល-ហី-កៈ-រ៉ៈ-ណៈ] tolheikaronak

ពាក្យសម្រាប់បញ្ជាក់ចុះមកជាជំនួយសេចក្ដីឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង :

ទឡ្ហីករណ៍

(ម.ព. ទឡ្ហីករណៈ)។

ទឡ្ហីករណ៍ នាម

[ទ័ល-ហី-ក] tloheika≈

(ម.ព. ទឡ្ហីករណៈ)។

ទឡ្ហៈ

គុ. មាំ, មាំទាំ, មាំមួន; ខ្ជាប់, ខ្ជាប់ខ្ចួន; ខ្លាំង; រឹងប៉ឹង។ ខ្មែរយើងច្រើនប្រើជាចុងពាក្យងារការនៃមន្ត្រី ដូចជា ជំនិតទឡ្ហៈ, ភក្ដីទឡ្ហៈ ជាដើម។ សម្ដេចចៅហ៊្វាទឡ្ហៈ ឋានន្តរស័ក្ដិថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ នាបុរាណសម័យមាននាទីស្ដីការរដ្ឋ ចុះបន្ទាប់អំពីស

ទឡ្ហៈ គុណនាម

[ទ័ល-ហៈ] ឬ [ទល់-ហៈ] tolhak

គុ. មាំ, មាំទាំ, មាំមួន; ខ្ជាប់, ខ្ជាប់ខ្ចួន; ខ្លាំង; រឹងប៉ឹង។ ខ្មែរយើងច្រើនប្រើជាចុងពាក្យងារការនៃមន្ត្រី ដូចជា ជំនិតទឡ្ហៈ, ភក្ដីទឡ្ហៈ ជាដើម។ សម្ដេចចៅហ៊្វាទឡ្ហៈ ឋានន្តរស័ក្ដិថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ នាបុរាណសម័យមាននាទីស្ដីការរដ្ឋ ចុះបន្ទាប់អំពីស

ទា នាម

[ទា] tea

ឈ្មោះសត្វស្លាបស្រុកពួកមួយ មានម្រាមជើងជាប់គ្នា ស្រដៀងនឹងប្រវឹក តែមានរូបធំជាងប្រវឹក។

ទា នាម

[ដំ-ណើ-ទា] tea

ដំណើរអ៊‍ីកអ៊ាកតិញតុញស្រដៀងនឹងទាដើរ។

ទា នាម

[ទា-កា-ប៉ា] tea

ឈ្មោះទាមួយប្រភេទ រូបខ្ពស់ជាងទាធម្មតា, នៅត្រង់ក្បាលមានពកជាសិរទាប សម្បុរក្រហម សណ្ឋានស្រដៀងនឹងពកផ្លែម្រះទុំ, ចេះហើរបានប្រហែលនឹងមាន់ស្រុក។

ទា នាម

[ទា-ព្រៃ] tea

ឈ្មោះបក្សីព្រៃមួយប្រភេទរូបដូចទា តែហើរខ្ពស់បានដូចពួកកុក។

ទាក នាម

[ទាក] teak

ឈ្លើងគោក, មានតែក្នុងព្រៃស្រោង ឬជើងភ្នំដែលមានធាតុសើមជានិច្ច។

ទាក់

និយាយបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យជឿតាម ក៏ហៅ ទាក់ ដែរ :

ទាក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទាក់] teak

ចាប់ដោយអន្ទាក់ ឬថ្ពក់ទាញរូតឱ្យជាប់ដោយអន្ទាក់, ឱ្យជាប់ដោយលប់ :

ទាក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទាក់] teak

និយាយល្បួងប្រលោមភ្ជាប់ចិត្តឱ្យស្និទ្ធស្នេហា, ឱ្យកួចកាន់ក៏ហៅ ទាក់ ដែរ :

ទាក់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ទាក់] teak

និយាយបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យជឿតាម ក៏ហៅ ទាក់ ដែរ :

ទាក់ទង

ទាក់គ្នា, ទទួលគ្នា :

ទាក់ទង គុ., គុ.កិ. a

[ទាក់-ទង] tektong

ដែលមានគន្លង ឬទំនងទាក់គ្នា, ទទួលគ្នា :

ទាក់ទង កិរិយាសព្ទ b

[ទាក់-ទង] tektong

ទាក់គ្នា, ទទួលគ្នា :

ទាក់ទាញ

ធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ឬពេញចិត្ត ដោយសារសោភណភាព គុណភាពជាដើម :

ទាក់ទាញ កិរិយាសព្ទ

[ទាក់-ទាញ] teaktenh

ធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ឬពេញចិត្ត ដោយសារសោភណភាព គុណភាពជាដើម :

ទាក់ទាម

ដែលទីមទាមដោយទើសទាល់ដំណើរ ឬទើសទាល់គំនិត :

ទាក់ទាម គុ., គុ.កិ.

[ទាក់-ទាម] tekteam

ដែលទីមទាមដោយទើសទាល់ដំណើរ ឬទើសទាល់គំនិត :

ទាក់ទិន

ឈ្មោះតម្រាហោរមួយប្រភេទសម្រាប់គន់គូរពិនិត្យមើលកាលល្អអាក្រក់ :

ទាក់ទិន កិរិយាសព្ទ

[ទាក់-ទិន] teaktin

ជំពាក់ឆ្វាក់នឹងគ្នា, ជំពាក់វាក់វិន។

ទាក់ទិន នាម

[ទាក់-ទិន] teaktin

សេចក្ដីជំពាក់ឆ្វាក់នឹងគ្នា (និយាយពីពាក្យសម្ដីក៏បាន, ពីអ្វីៗក៏បាន) :

ទាក់ទិន នាម

[ទាក់-ទិន] teaktin

ឈ្មោះតម្រាហោរមួយប្រភេទសម្រាប់គន់គូរពិនិត្យមើលកាលល្អអាក្រក់ :

ទាក់ទើរ

(ម.ព. ស្ទាក់ស្ទើរ) :

ទាក់ទើរ កិរិយាសព្ទ

[ទាក់-ទើ] teakteu≈

(ម.ព. ស្ទាក់ស្ទើរ) :

ទាង នាម

[ទាង] teang

ឈ្មោះមាន់មួយប្រភេទ ស្ទើរគកស្ទើរចែ :

ទាច

ឈ្មោះអាការៈមួយប្រភេទដែលហៅថា តម្រងបស្សាវៈ មានក្នុងកាយ ឬឈ្មោះរោគដែលបណ្ដាលឱ្យកើត ដោយអាការៈនេះជារោគបណ្ដាលធ្វើឱ្យពោះធំ :

ទាច នាម

[ទាច] teach

ឈ្មោះអាការៈមួយប្រភេទដែលហៅថា តម្រងបស្សាវៈ មានក្នុងកាយ ឬឈ្មោះរោគដែលបណ្ដាលឱ្យកើត ដោយអាការៈនេះជារោគបណ្ដាលធ្វើឱ្យពោះធំ :

ទាចទឹក

(ម.ព. អាស៊ីត)។

ទាចទឹក នាម

[ទាច-ទឹក] teachtoek≈

(ម.ព. អាស៊ីត)។

ទាញ

ប្រមូលយកលាភ ផលចំណេញ ឬប្រយោជន៍ដែលបានសម្រេចហើយពីការងារណាមួយ :

ទាញ កិរិយាសព្ទ

[ទាញ] teanh

ចាប់ភើច, អូសឬចាប់កាន់ប្រយោល រឹតឱ្យតឹង :

ទាញ កិរិយាសព្ទ

[ទាញ-ផល់] teanh

ប្រមូលយកលាភ ផលចំណេញ ឬប្រយោជន៍ដែលបានសម្រេចហើយពីការងារណាមួយ :

ទាញទង់

(ម.ព. ទង់{¥¥}១{££})។

ទាញទង់ កិរិយាសព្ទ

[ទាញ-ទង់] teanhtong

(ម.ព. ទង់១)។

ទាញព្រ័ត្រ

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទមានមនុស្សពីរពួក ច្រើនតែពួកប្រុសម្ខាងពួកស្រីម្ខាង ទាញកន្ទុយព្រ័ត្រឬពួរទាំងពីរខាងដោយប្រឹងពេញទំហឹង ល្បងកម្លាំងគ្នាយកឈ្នះ, ខាងណាខ្សោយជាង ខាងនោះចាញ់ :

ទាញព្រ័ត្រ នាម

[ទាញ-ព្រាត់] teanhprot

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទមានមនុស្សពីរពួក ច្រើនតែពួកប្រុសម្ខាងពួកស្រីម្ខាង ទាញកន្ទុយព្រ័ត្រឬពួរទាំងពីរខាងដោយប្រឹងពេញទំហឹង ល្បងកម្លាំងគ្នាយកឈ្នះ, ខាងណាខ្សោយជាង ខាងនោះចាញ់ :

ទាញយារ

ស្រៈអា (ា)។

ទាញយារ កិរិយាសព្ទ

[ទាញ-យា] teanhyea≈

ទាញស្រៈអាសំយាកចុះ :

ទាញយារ នាម

[ទាញ-យា] teanhyea≈

ស្រៈអា (ា)។

ទាឋធាតុ

(ម.ព. ទាឋាធាតុ)។

ទាឋធាតុ នាម

[ទា-ឋៈ-ធាត] teaththeat

(ម.ព. ទាឋាធាតុ)។

ទាឋា

ចង្កូម, ខ្នាយ, ភ្លុក។ (រ.ស.) ព្រះទាឋា ឬ ព្រះទាឍា គឺព្រះចង្កូម។

ទាឋា នាម

[ទា-ឋា] teatha

ចង្កូម, ខ្នាយ, ភ្លុក។ (រ.ស.) ព្រះទាឋា ឬ ព្រះទាឍា គឺព្រះចង្កូម។

ទាឋាធាតុ

ព្រះចង្កូមកែវនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលជាព្រះសារីរិកធាតុប្រតិស្ឋាននៅដល់សព្វថ្ងៃនេះ (យ៉ាងដូចព្រះចង្កូមកែវអង្គមួយដែលតម្កល់នៅលង្កាទ្វីប) :

ទាឋាធាតុ នាម

[ទា-ឋា-ធាត] teathatheat

ព្រះចង្កូមកែវនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលជាព្រះសារីរិកធាតុប្រតិស្ឋាននៅដល់សព្វថ្ងៃនេះ (យ៉ាងដូចព្រះចង្កូមកែវអង្គមួយដែលតម្កល់នៅលង្កាទ្វីប) :

ទាត់

(ព.ប្រ.) បដិសេធចោល, លើកចោល, កាត់ចោល លែងយក :

ទាត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទាត់] tort

ប្រហារដោយខ្នងជើង; ឈូស, ឆាយ, ឆ្កឹះលើកចោល :

ទាត់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទាត់] tort

(ព.ប្រ.) បដិសេធចោល, លើកចោល, កាត់ចោល លែងយក :

ទាត់ចោល

(ម.ព. ទាត់)។

ទាត់ចោល កិរិយាសព្ទ

[ទាត់-ចោល] teatchaol≈

(ម.ព. ទាត់)។

ទាន ឧទានសព្ទ

[ទាន] tean

ពាក្យគោរពសម្រាប់អ្នកតូចនិយាយទៅរកអ្នកធំ (ក្រៅពីក្សត្រិយ៍), ប្រើជាពាក្យផ្ដើមក៏បាន រៀងឱ្យនៅខាងចុងបំផុតក៏បាន រៀងឱ្យនៅខាងដើមបន្ទាត់កិរិយាសព្ទ ឬនាមសព្ទណាមួយដែលគួរប្រកបក៏បាន :

ទាន នាម

[ទាន] tean

អំណោយ, ការឱ្យ, អ្វីៗដែលគួរឱ្យ។ ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ឱ្យទាន, ធ្វើទាន, បរិច្ចាគទាន, ចែកទាន, សូមទាន ឬ សុំទាន, ទទួលទាន ឬ ទទួលយកទាន ...។

ទាន នាម

[ទា-នៈ-ក័ន] tean

ឈ្មោះកណ្ឌទី ៣ក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក។

ទាន នាម

[ទា-នៈ-កា-មៈ] ឬ [ទា-នៈ-កាម] tean

អ្នកពេញចិត្តឬអ្នកមានចំណង់ក្នុងការធ្វើទាន គឺអ្នកដែលចូលចិត្តខាងធ្វើទានឥតមានធុញទ្រាន់។

ទាន នាម

[ទា-នៈ-កា-មា] tean

(ម.ព. ទានកាម)។

ទាន នាម

[ទា-នៈ-ប៉ៈ-ដី] tean

អ្នកដែលជាធំក្នុងទាន គឺម្ចាស់ទាន ឬអ្នកដើមបុណ្យ, អ្នកដើមការ។

ទាន នាម

[ទា-នៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] tean

ឈ្មោះបារមីទី១ក្នុងបារមីទាំង១០យ៉ាង។

ទាន គុ., ន.

[ទា-នៈ-មៈ-យៈ] tean

ដែលសម្រេចដោយទាន; បុណ្យដែលសម្រេច ឬដែលកើតឡើងដោយសារធ្វើទាន។

ទាន គុ., ន.

[ទា-នៈ-មៃ] tean

(ម.ព. ទានមយៈ)។

ទាន នាម

[ទា-នៈ-វ័ត-ថុ] tean

វត្ថុ, ភ័ស្ដុភារ, របស់សម្រាប់ធ្វើទាន ឬវត្ថុដែលជាអំណោយ។