វចនានុក្រមខ្មែរ

ទម្លាយស្មង

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ មានបន្លា ច្រើនតែដុះលើដីដំបូក។

ទម្លាយស្មង នាម

[ទំ-លាយ-ស្មង] tomleaysmong

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ មានបន្លា ច្រើនតែដុះលើដីដំបូក។

ទម្លាយអាកាស នាម

[ទំ-លាយ-អា-កាស] tomleayaakas

ឃ្មុំ, (ទឹកឃ្មុំ) ពាក្យគ្រូថ្នាំ គឺគ្រូពេទ្យខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ។

ទម្លាយអាកាស នាម

[ទំ-លាយ-អា-កាស-ដាស-ព្រះ-ធ-រៈ-នី] tomleayaakas

ទឹកឃ្មុំនិងមើមក្រវាញជ្រូក។

ទម្លុះ

ធ្វើឱ្យធ្លុះធ្លាយ (ឱ្យឃើញតាមការណ៍ពិត) (ព.ប្រ.)។

ទម្លុះ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លុះ] tomluh

ធ្វើឱ្យធ្លុះពីម្ខាងទៅម្ខាង :

ទម្លុះ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លុះ-ទំ-លាយ] tomluh

ធ្វើឱ្យធ្លុះធ្លាយ (ឱ្យឃើញតាមការណ៍ពិត) (ព.ប្រ.)។

ទយ កិរិយាសព្ទ

[ទយ] toy

ធ្វើឱ្យលយលើសចេញទៅក្រៅ :

ទយ គុណនាម

[ទយ] toy

ដែលលយលើសចេញទៅក្រៅ :

ទរ កិរិយាសព្ទ

[ទ] tor

កិន គឺជេរ, ស្ដីឱ្យ, បន្ទោស; វាយ, ទះ, តប់ ... (ជាពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយបញ្ឆៀងមិនចំពោះដំណើរជេរ, បន្ទោសជាដើមនោះទេ) :

ទរ កិរិយាសព្ទ

[ទ] tor

ស៊ី (ព.សា.) :

ទលិទ្ទ

ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ; អ្នកកម្សត់, មនុស្សទុគ៌ត :

ទលិទ្ទ គុ., ន.

[ទៈ-លិត] tolitt

ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ; អ្នកកម្សត់, មនុស្សទុគ៌ត :

ទលិទ្ទភាព

ភាពនៃអ្នកក្រីក្រ, ការខ្សត់ទ្រព្យសម្បត្តិ, សេចក្ដីទ័លក្រ :

ទលិទ្ទភាព នាម

[ទៈ-លិត-ទៈ-ភាប] tolittopheap

ភាពនៃអ្នកក្រីក្រ, ការខ្សត់ទ្រព្យសម្បត្តិ, សេចក្ដីទ័លក្រ :

ទល់ កិរិយាសព្ទ

[ទល់] tul

ទ្រពីក្រោមឱ្យមាំឱ្យរឹងប៉ឹងដោយចន្ទល់ :

ទល់ កិរិយាសព្ទ

[ទល់] tul

ឃាំងឧច្ចារៈ, បស្សាវៈ គឺឃាំងអាចម៍ នោមឬមិនដើរខ្យល់ :

ទល់ផ្អក

ចុកពោះខ្លាំង, ស្រងល់ឆ្អល់ខ្លាំងក្នុងពោះឬក្នុងទ្រូងដោយបណ្ដាលមកពីធ្លាក់ឬលោតពីទីខ្ពស់ :

ទល់ផ្អក កិរិយាសព្ទ

[ទល់-ផ្អក] tolphaok

ចុកពោះខ្លាំង, ស្រងល់ឆ្អល់ខ្លាំងក្នុងពោះឬក្នុងទ្រូងដោយបណ្ដាលមកពីធ្លាក់ឬលោតពីទីខ្ពស់ :

ទល់លាមក

ដំណើរបន្ទោបង់លាមកមិនប្រក្រតី គឺមានការយឺត ការជុះមិនចេញ លាមកមានសភាពរឹងបណ្ដាលមកពីមូលហេតុផ្សេងៗបង្កឡើង :

ទល់លាមក នាម

[ទល់-លា-មក់] tloleamka≈

ដំណើរបន្ទោបង់លាមកមិនប្រក្រតី គឺមានការយឺត ការជុះមិនចេញ លាមកមានសភាពរឹងបណ្ដាលមកពីមូលហេតុផ្សេងៗបង្កឡើង :

ទល់អង្រែ

ឈ្មោះល្បែងលេងសាកកម្លាំងគ្នា ដោយយកអង្រែមកទល់នឹងក្រលៀនម្ខាងម្នាក់រុញទៅរុញមក :

ទល់អង្រែ នាម

[ទល់-អង់-រែ] tolaongreae

ឈ្មោះល្បែងលេងសាកកម្លាំងគ្នា ដោយយកអង្រែមកទល់នឹងក្រលៀនម្ខាងម្នាក់រុញទៅរុញមក :

ទស គុណនាម

[ទស់] tos

ដប់ (១០) :

ទស នាម

[ទៈ-សៈ-ក័ន] tos

អ្នកដែលមាន ក ១០គឺរាពណ៍ :

ទស នាម

[ទៈ-សៈ-ធ័ម] ឬ [ទៈ-សៈ-ធ័ម-មៈ] tos

ធម៌១០។ ឈ្មោះសូត្រមួយក្នុងព្រះសុត្តន្តបិដក សម្ដែងពីធម៌១០ប្រភេទ។

ទស នាម

[ទៈ-សៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី] tos

បារមី១០គឺចរិយាដ៏លើសលន់ ឬគុណជាតិដ៏ល្អ ដែលគួរបំពេញមាន ១០យ៉ាងគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាកាយវាចាឱ្យបរិសុទ្ធប្រពៃ; ៣- នេក្ខម្មៈ ការចេញចាកកាម គឺចេញបួស; ៤- បញ្ញា ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្ដីពិត; ៥- វីរិយៈ ព្យាយាម; ៦- ខន្តិ សេចក្ដីអត់ធន; ៧- សច្ចៈ ការកាន់សម្ដីព

ទស គុ., ន.

[ទៈ-សៈ-ពល់] tos

ដែលមានកម្លាំង១០គឺមានកម្លាំងស្មើនឹងដំរីវិសេស ១០(ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) :

ទស គុណនាម

[ទៈ-សៈ-ពិត] tos

ដែលមាន១០យ៉ាង, មាន១០ប្រការ។

ទសកោណ

ទសកោណមួយដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងដប់ស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

ទសកោណ នាម

[ទៈ-សៈ-កោន] teaksakkaon≈

ពហុកោណដែលមានជ្រុងដប់។

ទសកោណ នាម

[ទៈ-សៈ-កោន-និ-យ៉ាត់] teaksakkaonniyat≈

ទសកោណមួយដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងដប់ស្មើគ្នានិងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

ទសកៈ

ចំនួន ១០។

ទសកៈ គុណនាម

[ទៈ-សៈ-កៈ] teaksakkak≈

ចំនួន ១០។

ទសគុណ

គុណចំនួន ១០ដង។

ទសគុណ នាម

[ទៈ-សៈ-គុន] teaksakkun≈

គុណចំនួន ១០ដង។

ទសជាតក នាម

[ទៈ-សៈ-ជា-ដក់] teaksakcheadka≈

រឿងទាំងដប់ជាតិចុងក្រោយរបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម បរមសម្ពុទ្ធ។ រឿងនេះប្រភពដើមជាភាសាបាលី មាននៅក្នុងគម្ពីរខុទ្ទកនិកាយ :

ទសជាតក៍

(ម.ព. ទសជាតក)។

ទសជាតក៍ នាម

[ទៈ-សៈ-ជាត] teaksakcheat≈

(ម.ព. ទសជាតក)។

ទសពរ

ពរដប់ប្រការដែលព្រះនាងសុបារសុប្បតី មាតាព្រះវេស្សន្តរសូមពីព្រះឥន្ទ្រ :

ទសពរ នាម

[ទៈ-សៈ-ព] teaksakpo≈

ពរដប់ប្រការដែលព្រះនាងសុបារសុប្បតី មាតាព្រះវេស្សន្តរសូមពីព្រះឥន្ទ្រ :

ទសពិធរាជធម៌

រាជធម៌១០យ៉ាង គឺធម៌ ១០ប្រការ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្ត ព្រមទាំងណែនាំពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចនិងពួករាស្ត្រប្រជាឱ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាសីល ៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល ១០មួយដងមួយកាល; ៣- បរិច្ចាគៈ ការចំណាយព្រះរាជទ្រព្យទំនុ

ទសពិធរាជធម៌ នាម

[ទៈ-សៈ-ពិ-ធៈ-រា-ជៈ-ធ័រ] ឬ [ទស់-សៈ-ពិត-រា-ជៈ-ធ័រ] teaksakpitheakreacheakthr]orue[tsasakpitreacheakthro≈

រាជធម៌១០យ៉ាង គឺធម៌ ១០ប្រការ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្ត ព្រមទាំងណែនាំពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចនិងពួករាស្ត្រប្រជាឱ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាសីល ៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល ១០មួយដងមួយកាល; ៣- បរិច្ចាគៈ ការចំណាយព្រះរាជទ្រព្យទំនុ

ទសភាគ

ភាគដប់។

ទសភាគ នាម

[ទៈ-សៈ-ភាក] ឬ [ទស់-សៈ-ភាក] teaksakpheak]rue[tsasakpheak≈

ភាគដប់។

ទសមាស

រយៈពេលដប់ខែ។

ទសមាស នាម

[ទៈ-សៈ-មាស] ឬ [ទស់-សៈ-មាស] teaksakmeas]rue[tsasakmeas≈

រយៈពេលដប់ខែ។

ទសមុខ

(គណិត.) ពហុមុខដែលមានមុខដប់។

ទសមុខ ន., គុ. a

[ទៈ-សៈ-មុក] teaksakmuk≈

មុខ១០; ដែលមានមុខ១០(រាពណ៍) :

ទសមុខ នាម b

[ទៈ-សៈ-មុក] teaksakmuk≈

(គណិត.) ពហុមុខដែលមានមុខដប់។

ទសវត្សរ៍

ដប់សតវត្សរ៍ ជាមួយសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយពាន់ឆ្នាំ),។

ទសវត្សរ៍ នាម

[ទៈ-សៈ-វ័ត] ឬ [ទស់-សៈ-វ័ត] tosovot

កំលុងដប់ឆ្នាំ :

ទសវត្សរ៍ នាម

[មួយ-ស័ត-តៈ-វ័ត] tosovot

ដប់ទសវត្សរ៍ (កំលុងមួយរយឆ្នាំហៅថា មួយសតវត្សរ៍),។

ទសវត្សរ៍ នាម

[សៈ-ហ័ស-សៈ-វ័ត] tosovot

ដប់សតវត្សរ៍ ជាមួយសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយពាន់ឆ្នាំ),។

ទសសហស្សវត្សរ៍

ដប់សហស្សវត្សរ៍ ជាមួយទសសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយម៉ឺនឆ្នាំ)។

ទសសហស្សវត្សរ៍ នាម

[ទៈ-សៈ-ហ័ស-សៈ-វ័ត] teaksakhsasakvta≈

ដប់សហស្សវត្សរ៍ ជាមួយទសសហស្សវត្សរ៍ (កំលុងមួយម៉ឺនឆ្នាំ)។

ទសសីល

ការប្រកាន់ចរិយាល្អដោយប្រការ ១០យ៉ាង; សីល១០។

ទសសីល នាម

[ទៈ-សៈ-សិល] teaksaksel≈

ការប្រកាន់ចរិយាល្អដោយប្រការ ១០យ៉ាង; សីល១០។

ទស់

រាំងមុខទ័ពមិនឱ្យចូលមកបាន។

ទស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទស់] tos

រាំងដោយឆ្នស់ :

ទស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទស់] tos

រារាំង, ទប់ទល់ :

ទស់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ទស់] tos

(ស.ស.) ទាញយកដោយតាំងសញ្ញាថារបស់ដែលគេចោល ឬឥតម្ចាស់ :

ទស់ កិរិយាសព្ទ

[ទស់-ទាប់] tos

រាំងមុខទ័ពមិនឱ្យចូលមកបាន។

ទស្សន នាម

[ទ័ស-សៈ-ណៈ] tossonak

ការឃើញ, ដំណើរយល់ឃើញ; បញ្ញាសាមញ្ញ; លទ្ធិ; ភ្នែក; អាទិមគ្គ គឺសោតាបត្តិមគ្គ។

ទស្សនកិច្ច

ការធ្វើទស្សនាចរណ៍ទៅកាន់ទីណាមួយឬជួបជនណាម្នាក់ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយ :

ទស្សនកិច្ច នាម

[ទ័ស-សៈ-ណៈ-កិច] tossanakech

ចក្ខុដែលមានការឃើញជានិច្ច ឬជាមុខការ។

ទស្សនកិច្ច នាម

[ទ័ស-សៈ-ណៈ-កិច] tossanakech

ការធ្វើទស្សនាចរណ៍ទៅកាន់ទីណាមួយឬជួបជនណាម្នាក់ ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយ :

ទស្សនទាន

ការផ្ដល់នូវទស្សនៈណាមួយ។

ទស្សនទាន នាម

[ទ័ស-សៈ-ណៈ-ទាន] tsasaknaktean≈

ការផ្ដល់នូវទស្សនៈណាមួយ។

ទស្សនវិជ្ជា

មែកធាងមួយនៃទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាពិនិត្យនិងវិភាគយ៉ាងល្អិតល្អន់និងប្រុងប្រយ័ត្នអំពីអំណះអំណាងរបស់សាសនាដែលគេបង្កើតឡើង និងអំពីអំណះអំណាងរបស់សាសនិកនិងសាសនវិទូល្បីៗ។ វិស័យសំខាន់ៗនៃការសិក្សានៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាអំពីសាសនា រួមមាន ភស្តុតាងបែបទស្សនវិជ្ជាចំពោះអត្ថិភាពរបស់អាទិទេ