វចនានុក្រមខ្មែរ

ណ្ហើយ គុ.កិ., ឧ. ១)

[ណ្ហើយ] nhaeuy

កុំឡើយ, កុំបាច់ឡើយ។ ពាក្យបដិសេធន៍សម្រាប់និយាយឃាត់ឱ្យឈប់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះ :

ណ្ហើយ គុណកិរិយា ២)

[ណ្ហើយ] nhaeuy

ប្រាប់សេចក្ដីថា ល្មមហើយ ក៏បាន :

ណ្ហើយចុះ

ប៉ុណ្ណឹងចុះ, មិនជាអ្វីចុះ, កុំបាច់ចុះ, មិនថ្វីទេ :

ណ្ហើយចុះ គុ.កិ., ឧ.

[ណ្ហើយ-ចុះ] nhaeuyochoh

ប៉ុណ្ណឹងចុះ, មិនជាអ្វីចុះ, កុំបាច់ចុះ, មិនថ្វីទេ :

ត នាម

[ត] ta≈

តួព្យញ្ជនៈទី១៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [t] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។

ត គុ.កិ., គុ.

[ត] ta≈

ដែលជាលំដាប់ៗគ្នា, ដែលមានពី មួយទៅមួយ, ពីនេះ ទៅនោះ :

ត គុណកិរិយា

[ត-ពី-នេះ-ទៅ] tapineeahtov≈

រៀងពីនេះទៅ, តាំងពីនេះដរាបទៅ។

ត គុណកិរិយា

[ត-ពី-នោះ-មក] tapinoeahmka≈

តាំងពីនោះរៀងមក។

ត កិរិយាសព្ទ

[ត] ta≈

ភ្ជាប់, ភ្ជាប់គ្នាឱ្យវែងតទៅទៀត :

ត កិរិយាសព្ទ

[ត] ta≈

ប្រឆាំង (ច្រើនប្រើភ្ជាប់នឹងពាក្យដទៃទៀត) :

ត កិរិយាសព្ទ

[ត-តប] tatba≈

ឆ្លើយឆ្លងសងសម្ដី, ជជែកសងពាក្យសម្ដីរកខុសត្រូវ។

ត កិរិយាសព្ទ

[ត-តាំង] tataamng≈

ប្រណាំងប្រជែងសម្ដីដោយអាងភ័ស្ដុតាង, តពាក្យសម្ដី ឬ តដំណើរសេចក្ដីដោយមានក្រយាតំណាំង។

ត គុណកិរិយា

[ត-តួ] tatuo≈

ដែលតស៊ូគ្នាតែមួយនិងមួយ; តែមួយនិងមួយឥតមានថែម :

ត កិរិយាសព្ទ

[ត-យុត] tayut≈

ប្រយុទ្ធគ្នា, ច្បាំងគ្នា, ចូលប្រឡូកគ្នា។

តក់

រលាដូងក្ដៀបដែលគេយកមកប្រើធ្វើជានាឡិតូចសម្រាប់វាល់អង្ករជាដើម បន្ថែមលើនាឡិធំឱ្យមានកំណត់ :

តក់ គុណនាម

[តក់] tok

ដែលមិនសូវរាបសា, ខ្ចក, ខ្ចោះ, ទាស់, ឆ្គង; ច្រើនភ្លាត់, ច្រើនខុស :

តក់ ឧទានសព្ទ

[តក់] tok

សូរឮដោយតំណក់ទឹកស្រក់។

តក់ កិរិយាសព្ទ

[តក់-តក់-ពេញ-បំ-ពង់] tok

(ម.ព. រកស៊ីតក់ៗទៅ!)។

តក់ កិរិយាសព្ទ

[តក់-តក់-ពេញ-បំ-ពង់] tok

(ព.ទ.បុ.) គឺនិយាយថា រកស៊ីអំប៉េះអំប៉ោះបន្តិចៗទៅ កុំតែឈប់ខាន, ឬថា សន្សំបន្តិចៗរាល់ថ្ងៃយូរៗទៅគង់នឹងបានបរិបូណ៌ ដូចជាទឹកត្នោតដែលស្រក់តក់ៗច្រើនដង ក៏ពេញបំពង់ ដូច្នោះឯង។

តក់ នាម

[តក់] tok

ក្ដៀប :

តក់ នាម

[តក់] tok

(ព.ទ.បុ.) បងប្អូនកូនចៅក្នុងក្រុមគ្រួសារតែមួយរមែងតែងតែមានល្អ មានអាក្រក់, មានចេះមានល្ងង់ ...។

តក់ នាម

[តក់] tok

(ព.ទ.បុ.) គឺនិយាយអំពីមនុស្សយើងដែលរមែងតែមានធំមានតូច, មានចេះមានល្ងង់, មានជាមានខូច ប្រៀបដូចជារង្វាស់ដែលមាននាឡិ ក៏រមែងតែមានតក់ជាបន្ទាប់គ្នាមកដូច្នោះឯង; ជួនកាលគេនិយាយថា ដូងមួយធ្លាយលែងអីនឹងមានតក់មាននាឡិ បងប្អូនកូនចៅក្នុងក្រុមគ្រួសារតែមួយរមែងតែងតែមានល្អ មានអាក្រក់, ម

តក់ នាម

[រ-លា-ដូង-តក់] tok

រលាដូងក្ដៀបដែលគេយកមកប្រើធ្វើជានាឡិតូចសម្រាប់វាល់អង្ករជាដើម បន្ថែមលើនាឡិធំឱ្យមានកំណត់ :

តក់ក្រហល់

ដែលប្រញាប់រួសរាន់ពេក, ដែលអន្ទះអន្ទែងស្ទុះស្ទាឡេះឡះដូចជាក្រហល់ក្រហាយខ្លាំង :

តក់ក្រហល់ គុ.កិ., គុ.

[តក់-ក្រ-ហល់] takkrahal

ដែលប្រញាប់រួសរាន់ពេក, ដែលអន្ទះអន្ទែងស្ទុះស្ទាឡេះឡះដូចជាក្រហល់ក្រហាយខ្លាំង :

តក់ប្រមា

តក់ប្រាជ្ញា គឺតក់ស្លុតស្លន់ញ័រទទ្រាក់ទទ្រើកស្ទើរភ័ន្តបាត់ប្រាជ្ញាស្មារតី; ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ភ័យ ថែមទៀតផង :

តក់ប្រមា កិរិយាសព្ទ

[តក់-ប្រ-ម៉ា] tokbromea

តក់ប្រាជ្ញា គឺតក់ស្លុតស្លន់ញ័រទទ្រាក់ទទ្រើកស្ទើរភ័ន្តបាត់ប្រាជ្ញាស្មារតី; ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ភ័យ ថែមទៀតផង :

តក់ម៉ក់

ដែលស៊ើកៗ ទុយមុយ គ្មានភាពស្វាហាប់រហ័សរហួន :

តក់ម៉ក់ គុណនាម

[តក់-ម៉ក់] tkamka≈

ដែលស៊ើកៗ ទុយមុយ គ្មានភាពស្វាហាប់រហ័សរហួន :

តក់ស្លុត

ស្លុតរន្ធត់ខ្លាំង, ស្លុតស្លន់ខ្លាំង :

តក់ស្លុត កិរិយាសព្ទ

[តក់-ស្លុត] takaslot

ស្លុតរន្ធត់ខ្លាំង, ស្លុតស្លន់ខ្លាំង :

តក់ៗ

(ម.ព. តក់{¥¥}២{££})។

តក់ៗ ឧទានសព្ទ

[តក់-តក់] tkatka≈

(ម.ព. តក់២)។

តក្ក នាម

[ត័ក-កៈ] takk

ទឹកដោះជូរឡើងពពុះ។

តក្កកម្ម

(សេ.ហិ.) គំនិតរបស់តក្កករដែលអាចយកទៅអនុវត្តបាននៅក្នុងដំណោះស្រាយបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា ... :

តក្កកម្ម នាម

[ត័ក-កៈ-កាំ] tkakakkaam≈

(សេ.ហិ.) គំនិតរបស់តក្កករដែលអាចយកទៅអនុវត្តបាននៅក្នុងដំណោះស្រាយបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា ... :

តក្កករ

(សេ.ហិ.) អ្នកធ្វើតក្កកម្ម អ្នកញ៉ាំងឱ្យមានសេចក្ដីពិត :

តក្កករ នាម

[ត័ក-កៈ-ក] tkakakka≈

(សេ.ហិ.) អ្នកធ្វើតក្កកម្ម អ្នកញ៉ាំងឱ្យមានសេចក្ដីពិត :

តក្កមា

(ម.ព. តក់ប្រមា)។

តក្កមា កិរិយាសព្ទ

[តក់-កៈ-ម៉ា] ឬ [ត័ក-កៈ-ម៉ា] takkamea

(ម.ព. តក់ប្រមា)។

តក្កវិជ្ជា

វិជ្ជាត្រិះរិះ គឺចំណេះខាងពិចារណារិះរកហេតុផលដែលប្លែកឱ្យឃើញប្រាកដដោយគំនិតខ្លួនឯង, វិជ្ជាសម្រាប់ត្រឹះរិះរាវរកខាងរបៀបបែបបទក្នុងការនិយាយស្ដី ឬក្នុងកិច្ចការផ្សេងៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវសមរម្យទៅតាមលក្ខណៈនៃហេតុផល ... :

តក្កវិជ្ជា នាម

[ត័ក-កៈ-វិច-ជា] tokkovichchea

វិជ្ជាត្រិះរិះ គឺចំណេះខាងពិចារណារិះរកហេតុផលដែលប្លែកឱ្យឃើញប្រាកដដោយគំនិតខ្លួនឯង, វិជ្ជាសម្រាប់ត្រឹះរិះរាវរកខាងរបៀបបែបបទក្នុងការនិយាយស្ដី ឬក្នុងកិច្ចការផ្សេងៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវសមរម្យទៅតាមលក្ខណៈនៃហេតុផល ... :

តក្កវិញ្ញូ

អ្នកចេះតក្កវិជ្ជា ឬចេះតក្កសាស្ត្រ។

តក្កវិញ្ញូ នាម

[ត័ក-កៈ-វិញ-ញូ] takkavinhnhu

អ្នកចេះតក្កវិជ្ជា ឬចេះតក្កសាស្ត្រ។

តក្កវិទ

ដូចគ្នានឹង តក្កវិញ្ញូ ដែរ។

តក្កវិទ នាម

[ត័ក-កៈ-វិត] tokkovit

ដូចគ្នានឹង តក្កវិញ្ញូ ដែរ។

តក្កវិទូ

ដូចគ្នានឹង តក្កវិញ្ញូ ដែរ។

តក្កវិទូ នាម

[ត័ក-កៈ-វិ-ទូ] takkavitu

ដូចគ្នានឹង តក្កវិញ្ញូ ដែរ។

តក្កសាស្ត្រ

គម្ពីរ, ក្បួន, និយាយអំពីតក្កវិជ្ជា។

តក្កសាស្ត្រ នាម

[ត័ក-កៈ-សា-ស្ត្រៈ] ឬ [ត័ក-កៈ-សាស] takkasastrar

គម្ពីរ, ក្បួន, និយាយអំពីតក្កវិជ្ជា។

តក្កៈ

(ម.ព. តក្ក)។

តក្កៈ នាម

[ត័ក-កៈ] tkakak≈

(ម.ព. តក្ក)។

តង នាម

[តង] tang

ឈ្មោះល្បែងបៀមួយប្រភេទ :

តង់

វគ្គ ជុំ ជើង ឬរយៈវេលានៃការប្រកួតឬក្នុងកម្មវិធីអ្វីមួយ :

តង់ នាម

[តង់] tngo≈

រោងកៅស៊ូឬក្រណាត់ដែលធ្វើសម្រាប់ស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នពេលចេញទៅឆ្ងាយពីផ្ទះឬចេញទៅព្រៃ ជាដើម :

តង់ នាម

[តង់] tngo≈

វគ្គ ជុំ ជើង ឬរយៈវេលានៃការប្រកួតឬក្នុងកម្មវិធីអ្វីមួយ :

តង់ស្យុង

(រូប.) (ម.ព. ផលសងប៉ូតង់ស្យែល)។

តង់ស្យុង នាម

[តង់-ស្យុង] tngosyung≈

(រូប.) (ម.ព. ផលសងប៉ូតង់ស្យែល)។

តង្ករ

ខ្សែអំបោះឆ្មារសម្រាប់ថ្ករតម្បាញ :

តង្ករ នាម

[តង់-ក] tongkor

ខ្សែអំបោះឆ្មារសម្រាប់ថ្ករតម្បាញ :

តង្កៀប

ប្រដាប់សម្រាប់ថ្កៀប :

តង្កៀប នាម

[តង់-កៀប] tangkieb

ប្រដាប់សម្រាប់ថ្កៀប :

តង្កៀបក្ដាម

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែល្អិតៗ ជាចង្កោមៗ ប្រើជាម្ជូរ។

តង្កៀបក្ដាម នាម

[តង់-កៀប-ក្ដាម] tongkiebkdam

ជើងធំរបស់ក្ដាមមានតង្កៀបកៀបបាន។

តង្កៀបក្ដាម នាម

[តង់-កៀប-ក្ដាម] tongkiebkdam

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែល្អិតៗ ជាចង្កោមៗ ប្រើជាម្ជូរ។

តង្វាយ

របស់សម្រាប់ថ្វាយ, វត្ថុដែលគេថ្វាយ (រ.ស.) :

តង្វាយ នាម

[តង់-វ៉ាយ] tangveay

របស់សម្រាប់ថ្វាយ, វត្ថុដែលគេថ្វាយ (រ.ស.) :

តចបញ្ចកកម្មដ្ឋាន

កម្មដ្ឋានដែលកំណត់អាការៈក្នុងរូបកាយ យកត្រឹមតែ ៥គឺ សក់, រោម, ក្រចក, ធ្មេញ, ស្បែក ពិចារណាឱ្យឃើញច្បាស់ថាជាបដិកូលគួរខ្ពើម ...។

តចបញ្ចកកម្មដ្ឋាន នាម

[តៈ-ចៈ-ប៉័ញ-ចៈ-កៈ-កាំ-ម៉័ត-ឋាន] tochobonhchokokommodthan

កម្មដ្ឋានដែលកំណត់អាការៈក្នុងរូបកាយ យកត្រឹមតែ ៥គឺ សក់, រោម, ក្រចក, ធ្មេញ, ស្បែក ពិចារណាឱ្យឃើញច្បាស់ថាជាបដិកូលគួរខ្ពើម ...។

តចរោគ

ជំងឺសើស្បែក។

តចរោគ នាម

[តៈ-ចៈ-រោក] takchakrok≈

ជំងឺសើស្បែក។

តចវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីជំងឺសើស្បែក។

តចវិទ្យា នាម

[តៈ-ចៈ-វិត-ទ្យា] takchakvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីជំងឺសើស្បែក។

តចសារជាតិ

ជាតិឈើដែលមានសំបកជាខ្លឹមឬមានខ្លឹមនៅត្រង់សំបក ដូចយ៉ាងឫស្សី, ត្នោត, ដូងជាដើម។

តចសារជាតិ នាម

[តៈ-ចៈ-សា-រ៉ៈ-ជាត] tachasarcheate

ជាតិឈើដែលមានសំបកជាខ្លឹមឬមានខ្លឹមនៅត្រង់សំបក ដូចយ៉ាងឫស្សី, ត្នោត, ដូងជាដើម។

តចសារព្រឹក្ស

ដូចគ្នានឹង តចសារជាតិ ដែរ។

តចសារព្រឹក្ស នាម

[តៈ-ចៈ-សា-រ៉ៈ-ព្រឹក] tochosarprueksor

ដូចគ្នានឹង តចសារជាតិ ដែរ។

តចោ

(ម.ព. ស្បែក{¥¥}២{££})។

តចោ នាម

[តៈ-ចោ] takchao≈

(ម.ព. ស្បែក២)។

តជ្ជារី

(ម.ព. លិក្ខា{¥¥}២{££})។

តជ្ជារី នាម

[ត័ច-ជា-រី] tochcheari

(ម.ព. លិក្ខា២)។

តដៃ

ប្រយុទ្ធតវិញ, តស៊ូមកវិញដោយដៃ ឬដោយគ្រឿងប្រហារ។

តដៃ កិរិយាសព្ទ

[ត-ដៃ] tadai≈

ប្រយុទ្ធតវិញ, តស៊ូមកវិញដោយដៃ ឬដោយគ្រឿងប្រហារ។

តណ្ហា

ចំណង់, សេចក្ដីប្រាថ្នា, សម្រេក, សេចក្ដីអន្ទះអន្ទែង ...។ ឈ្មោះធីតានៃមារ ...។

តណ្ហា នាម

[តន់-ហា] tanha

ចំណង់, សេចក្ដីប្រាថ្នា, សម្រេក, សេចក្ដីអន្ទះអន្ទែង ...។ ឈ្មោះធីតានៃមារ ...។

តណ្ហាទាស នាម

[តន់-ហា-ទា-សៈ] tanhateas

ខ្ញុំនៃតណ្ហា, បាវព្រាវរបស់តណ្ហា :

តណ្ហាទាសៈ

(ម.ព. តណ្ហាទាស)។

តណ្ហាទាសៈ នាម

[តន់-ហា-ទា-សៈ] tnohateasak≈

(ម.ព. តណ្ហាទាស)។

តតងអារ៉ង

ពោលពាក្យកកែកករ ទទូចផ្សែផ្សំ រករឿងរកហេតុ មិនបាត់មាត់ :

តតងអារ៉ង កិ., គុ.កិ.

[ត-តង-អា-រ៉ង] tatangoaarang

ពោលពាក្យកកែកករ ទទូចផ្សែផ្សំ រករឿងរកហេតុ មិនបាត់មាត់ :

តតតយ

(ម.ព. ណតណយ)។

តតតយ កិ., គុ.កិ.

[តត-តយ] tatatay

(ម.ព. ណតណយ)។

តតាក់តតាំ

រអាក់រអួល, ប្រដាក់ប្រទុក្ខ :

តតាក់តតាំ គុ.កិ., គុ.

[ត-តាក់-ត-តាំ] totaktotam

រអាក់រអួល, ប្រដាក់ប្រទុក្ខ :

តតិបតតុប

ដែលតិបតុបៗរឿយៗ :

តតិបតតុប គុ.កិ., គុ.

[ត-តិប-ត-តុប] totebtotob

ដែលតិបតុបៗរឿយៗ :

តតិយជន

(ច្ប.) ជនទីបីឬជនដែលមិនមែនភាគីនៅក្នុងទំនាក់ទំនងគតិយុត្ត។ ជនដែលមិនមែនជាភាគីក្នុងរឿងក្ដីរដ្ឋប្បវេណី។

តតិយជន នាម

[តៈ-តិ-យៈ-ជន់] takteyeakchno≈

(ច្ប.) ជនទីបីឬជនដែលមិនមែនភាគីនៅក្នុងទំនាក់ទំនងគតិយុត្ត។ ជនដែលមិនមែនជាភាគីក្នុងរឿងក្ដីរដ្ឋប្បវេណី។

តតិយតា

ឯកសារទីបី; ឯកសារដែលចេញជូនជាលើកទី៣:

តតិយតា នាម

[តៈ-តិ-យៈ-តា] takteyeakta≈

ឯកសារទីបី; ឯកសារដែលចេញជូនជាលើកទី៣: