ដំឡូងដៃខ្លា
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។
[ដំ-ឡូង-ដៃ-ខ្លា] damloungdaikhlea≈
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។
ឈ្មោះដំឡូងមួយប្រភេទមានមើមរាងមូលពណ៌លឿងឬក្រហមប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូប ហើយមានប្រភពមកពីបស្ចិមប្រទេស :
[ដំ-ឡូង-បា-រ៉ាំង] damloungbaraamng≈
ឈ្មោះដំឡូងមួយប្រភេទមានមើមរាងមូលពណ៌លឿងឬក្រហមប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូប ហើយមានប្រភពមកពីបស្ចិមប្រទេស :
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិវារលើដី ស្លឹកដុះចេញពីថ្នាំង មើមពណ៌សក្បុស។
[ដំ-ឡូង-បាស] damloungbas≈
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិវារលើដី ស្លឹកដុះចេញពីថ្នាំង មើមពណ៌សក្បុស។
ដំឡូងមួយប្រភេទមានដើមត្រង់និងបែកមែកច្រើន ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកគ និងមានមើមរាងមូលទ្រវែង :
[ដំ-ឡូង-មី] damloungmi≈
ដំឡូងមួយប្រភេទមានដើមត្រង់និងបែកមែកច្រើន ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកគ និងមានមើមរាងមូលទ្រវែង :
ឈ្មោះរដូវដែលទឹកឡើង :
[ដំ-ឡើង] damlaeung
ធ្វើឱ្យឡើង, ធ្វើឱ្យខ្ពស់ជាងមុន, ធ្វើឱ្យមានកម្លាំង, ធ្វើឱ្យឃើញសម្បើម :
[ដំ-ឡើង] damlaeung
លើកផ្គុំរៀបចំតាមលំនាំស្រាប់ :
[ដំ-ឡើង] damlaeung
ឈ្មោះរដូវដែលទឹកឡើង :
ដែលឆាប់ធំមុនកាលកំណត់ :
[ដំ-ឡោក] damlaok
ដែលឆាប់ធំមុនកាលកំណត់ :
អែអង់, រេរង់, ចំអៀក, ក្រស្ដី, ក្រនិយាយ, ក្រទៅ, ក្រមក, ក្រក្រោក, ក្រអង្គុយ។ល។ :
[ដំ-អក់] damaak
អែអង់, រេរង់, ចំអៀក, ក្រស្ដី, ក្រនិយាយ, ក្រទៅ, ក្រមក, ក្រក្រោក, ក្រអង្គុយ។ល។ :
ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :
[ដ] dor
ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :
(ម.ព. ដ៏ឡុង)។
[ដ-លង់] dalngo≈
(ម.ព. ដ៏ឡុង)។
(ព.បុ.) ដែលធ្វើដោយ, ដែលធ្វើអំពី, សម្រេចមកអំពី, សុទ្ធសឹងតែ :
[ដ-ហើយ] dahaeuy
(ព.បុ.) ដែលធ្វើដោយ, ដែលធ្វើអំពី, សម្រេចមកអំពី, សុទ្ធសឹងតែ :
អង្វែង, យូរ :
[ដ-ឡុង] dalong
អង្វែង, យូរ :
ព្រោះអ្វី?។
[ត្បិត] dbet
(បុរាណប្រើជា បទ (បត់), ត្បទ (ត្បត់ប្រហែលជាឃ្លាតក្លាយមកពី បា. តប្បទ គឺ ត "នោះ" បទ "ផ្លូវ, គន្លង; ហេតុ, ហេតុការណ៍; ដំណើរ" ទេដឹង? ព្រោះ, ព្រោះហេតុ, ដោយហេតុ :
[ត្បិត-តែ] dbet
ព្រោះតែ។
[ត្បិត-ថា] dbet
ព្រោះថា។
[ត្បិត-អ្វី] dbet
ព្រោះអ្វី?។
(ម.ព. អព្យព{¥¥}២{££})។
[ដ្យា-ស៉្បូ-រ៉ា] dyeasboura≈
(ម.ព. អព្យព២)។
(ប.ព.) ឧបករណ៍មេកានិកម៉្យាងសម្រាប់បង្វិលថាសឬកាស្សែតដើម្បីទាញទិន្នន័យយកទៅប្រើប្រាស់។
[ដ្រាយ] dreay≈
(ប.ព.) ឧបករណ៍មេកានិកម៉្យាងសម្រាប់បង្វិលថាសឬកាស្សែតដើម្បីទាញទិន្នន័យយកទៅប្រើប្រាស់។
យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបា
[ដ្រូន] drun≈
យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបា
តួព្យញ្ជនៈទី១២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។
[ឋ] tha≈
តួព្យញ្ជនៈទី១២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។
កម្មគឺការតម្កល់ទុកនូវអ្វីៗ; អំពើដែលគេរៀបចំតាក់តែងឡើង, ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យកើតឡើងហើយតម្កល់តាំងទុកឱ្យបានឋិតថេរតទៅ :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-កាំ] thabanokamm
កម្មគឺការតម្កល់ទុកនូវអ្វីៗ; អំពើដែលគេរៀបចំតាក់តែងឡើង, ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យកើតឡើងហើយតម្កល់តាំងទុកឱ្យបានឋិតថេរតទៅ :
អ្នកដំឡើងគ្រឿងយន្ត គ្រឿងចក្រ ឬគ្រឿងបង្គុំជាដើម។
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-ក] thakbaknakka≈
អ្នកដំឡើងគ្រឿងយន្ត គ្រឿងចក្រ ឬគ្រឿងបង្គុំជាដើម។
គ្រឿងសម្រាប់ផ្គុំដំឡើង គ្រឿងតុបតែងក្នុងគេហដ្ឋាន :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-ភ័ន] thakbaknakphno≈
គ្រឿងសម្រាប់ផ្គុំដំឡើង គ្រឿងតុបតែងក្នុងគេហដ្ឋាន :
ការដែលឋិត, ដែលតាំង, ដែលតម្កល់នៅ :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណា-កា] thoboneakar
ការដែលឋិត, ដែលតាំង, ដែលតម្កល់នៅ :
ការបម្រុងទុក ការត្រៀមទុក :
[ឋៈ-ប៉ៈ-នី] thakbakni≈
ការបម្រុងទុក ការត្រៀមទុក :
របស់, ទ្រព្យ ដែលគួរតម្កល់ទុក, គួរតាំងទុក, ដែលត្រូវទុកដាក់ :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណី-យ៉ៈ-ភ័ន] thoboniyphon
របស់, ទ្រព្យ ដែលគួរតម្កល់ទុក, គួរតាំងទុក, ដែលត្រូវទុកដាក់ :
វត្ថុដែលគួរតាំងទុក, ដែលត្រូវតម្កល់ទុក :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណី-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ] thoboniyvottho
វត្ថុដែលគួរតាំងទុក, ដែលត្រូវតម្កល់ទុក :
កន្លែងទំនេរសម្រាប់ដាក់, សម្រាប់ទុករបស់ផ្សេងៗ :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណោ-កាស] thabanoukas
កន្លែងទំនេរសម្រាប់ដាក់, សម្រាប់ទុករបស់ផ្សេងៗ :
ឧបាយ, គំនិត, ចេះទុក ចេះដាក់ ... :
[ឋៈ-ប៉ៈ-ណោ-បាយ] thabanoubay
ឧបាយ, គំនិត, ចេះទុក ចេះដាក់ ... :
[ឋាន] than
ទី, កន្លែង, តំបន់, ប្រទេស, ទីតាំង, ទីតម្កល់។ល។ :
[ឋាន] than
តួផ្ទៃរាបដែលលាបថ្នាំឆ្លាស់ពណ៌ :
[ឋាន] than
តួផ្ទៃគ្រឿងរចនា ត្រង់ដែលរាប ដែលរលីង :
[ទា-រក់-កាត់-ឋាន] than
ទីកន្លែងមើលថែក្មេងតូចៗ ចាប់ពីអាយុប្រហែល៣ខែដល់១ឆ្នាំកន្លះ :
បច្ចេកទេសក្នុងការវាស់ កំណត់ទីតាំង និងសណ្ឋាននៃដី។
[ឋាន-គៈ-និត] thankeaknit≈
បច្ចេកទេសក្នុងការវាស់ កំណត់ទីតាំង និងសណ្ឋាននៃដី។
(ម.ព. ស្ថាននាម)។
[ឋាន-នាម] thanneam≈
(ម.ព. ស្ថាននាម)។
(ម.ព. ស្ថាននាមវិទ្យា)។
[ឋាន-នាម-វិត-ទ្យា] thanneamvittyea≈
(ម.ព. ស្ថាននាមវិទ្យា)។
លំដាប់នៃទី, មុខងារ, ងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :
[ឋា-ណន់-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [ឋា-ណន់-ដ] thanntor
លំដាប់នៃទី, មុខងារ, ងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :
នាមសម្គាល់ងារឬឋានន្តរសក្ដិ :
[ឋា-ណន់-តៈ-រ៉ៈ-នាម] thannotakrakneam≈
នាមសម្គាល់ងារឬឋានន្តរសក្ដិ :
អំណាចតាមមុខងារ, បណ្ដាស័ក្ដិធំតូចតាមមុខងារ :
[ឋា-ណន់-តៈ-រ៉ៈ-ស័ក] thannotakrakska≈
អំណាចតាមមុខងារ, បណ្ដាស័ក្ដិធំតូចតាមមុខងារ :
ពាក្យនេះខ្មែរយើងពីបុរាណ ប្រើជាឈ្មោះក្បាច់ត្របកឈូកផ្កាប់ផ្ងារ ដែលរចនាធ្វើជាជើង, ជាទ្រនាប់ ទ្រព្រះពុទ្ធរូបឬទេវរូប; ត្របកឈូកដែលសំយុងចុះមកក្រោម ហៅថា ឈូកផ្កាប់; ដែលផ្ងារឡើង ហៅថា ឈូកផ្ងារ; ទោះមានតែឈូកផ្កាប់ ឬមានតែឈូកផ្ងារក្ដី ឬក៏មានគ្រប់ទាំងផ្កាប់ទាំងផ្ងារក្ដី ហៅថា
[ឋា-ណៈ-បត់] thanbot
ពាក្យនេះខ្មែរយើងពីបុរាណ ប្រើជាឈ្មោះក្បាច់ត្របកឈូកផ្កាប់ផ្ងារ ដែលរចនាធ្វើជាជើង, ជាទ្រនាប់ ទ្រព្រះពុទ្ធរូបឬទេវរូប; ត្របកឈូកដែលសំយុងចុះមកក្រោម ហៅថា ឈូកផ្កាប់; ដែលផ្ងារឡើង ហៅថា ឈូកផ្ងារ; ទោះមានតែឈូកផ្កាប់ ឬមានតែឈូកផ្ងារក្ដី ឬក៏មានគ្រប់ទាំងផ្កាប់ទាំងផ្ងារក្ដី ហៅថា
សេចក្ដីផ្សេងនៃទី, នៃហេតុ, នៃដំណើរ; ការចែក, បំបែកហេតុឬដំណើរ រាប់ជាចំនួនប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ :
[ឋា-ណាប់-ប៉ៈ-ភេត] thanbbophet
សេចក្ដីផ្សេងនៃទី, នៃហេតុ, នៃដំណើរ; ការចែក, បំបែកហេតុឬដំណើរ រាប់ជាចំនួនប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ :
ភាពនៃឋានៈ, ដំណើរទំនង, លក្ខណៈ, ជាន់ថ្នាក់ :
[ឋា-ណៈ-ភាប] thanopheap
ភាពនៃឋានៈ, ដំណើរទំនង, លក្ខណៈ, ជាន់ថ្នាក់ :
ការកត់ត្រាដោយលម្អិតនិងជាក់លាក់អំពីទីភូមិសាស្ត្រ។
[ឋាន-លេ-ខា] thanlekha≈
ការកត់ត្រាដោយលម្អិតនិងជាក់លាក់អំពីទីភូមិសាស្ត្រ។
បច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់តាងលើប្លង់នូវទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីដូចជា ភ្នំ ទំនាប និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិត។
[ឋាន-លេ-ខា-សាស] thanlekhasas≈
បច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់តាងលើប្លង់នូវទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីដូចជា ភ្នំ ទំនាប និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិត។
របងព័ទ្ធជុំវិញដី។
[ឋា-ណៈ-វៈ-តី] thanakveaktei≈
របងព័ទ្ធជុំវិញដី។
មែកធាងមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈធរណីមាត្រដែលមិនរងឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបរាងនិងទំហំនៃរូបធររណីមាត្រនានា។
[ឋាន-វិត-ទ្យា] thanvittyea≈
មែកធាងមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈធរណីមាត្រដែលមិនរងឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបរាងនិងទំហំនៃរូបធររណីមាត្រនានា។
ស្ថានដែលបរិបូណ៌ដោយកាមគុណ ៥មានរូបជាដើម, ទីដែលបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីសុខ, ច្រើនហៅ ឋានរបស់ទេវតាមាន ៦ជាន់គឺ ឋានចាតុម្មហារាជិការ, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតី និងឋានបរនិម្មិតវសវតី។
[ឋាន-សួ] thansuokr
ស្ថានដែលបរិបូណ៌ដោយកាមគុណ ៥មានរូបជាដើម, ទីដែលបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីសុខ, ច្រើនហៅ ឋានរបស់ទេវតាមាន ៦ជាន់គឺ ឋានចាតុម្មហារាជិការ, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតី និងឋានបរនិម្មិតវសវតី។
តំណែងនៃសមណស័ក្ដិថ្នាក់តូចជាងទីរាជាគណៈ តាមលំដាប់ចុះមក :
[ឋា-ណា-នុ-ក្រំ] thaneanukrom
លំដាប់ទី, លំដាប់មុខងារ។
[ឋា-ណា-នុ-ក្រំ] thaneanukrom
តំណែងនៃសមណស័ក្ដិថ្នាក់តូចជាងទីរាជាគណៈ តាមលំដាប់ចុះមក :
ដែលសមគួរតាមទី, តាមមុខងារ ...; ដំណើរសមគួរល្មមតាមទី, តាមជាន់ថ្នាក់ :
[ឋា-ណា-នុ-រូប] thaneanurub
ដែលសមគួរតាមទី, តាមមុខងារ ...; ដំណើរសមគួរល្មមតាមទី, តាមជាន់ថ្នាក់ :
ទីសម្រាប់សម្នាក់, ទីសំចត, ទីចត, ដំណាក់សម្រាប់ឈប់សម្រាក, សម្រាប់ដាក់រទេះជាដើម; ភូមិ, ស្រុក។ល។ :
[ឋា-នី] ឬ [ឋា-ណី] thaniy
ទីសម្រាប់សម្នាក់, ទីសំចត, ទីចត, ដំណាក់សម្រាប់ឈប់សម្រាក, សម្រាប់ដាក់រទេះជាដើម; ភូមិ, ស្រុក។ល។ :
ងារ, មុខងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :
[ឋា-ណៈ] thanak
ហេតុ, ដំណើរ, ទំនង :
[ឋា-ណៈ] thanak
ងារ, មុខងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :
តម្កល់, តាំង, តាំងនៅ, នៅ, ឈរ ... (ពាក្យខ្ពស់ច្រើនប្រើ ស្ថិត ជាង ឋិត) :
[ឋិត] thet
តម្កល់, តាំង, តាំងនៅ, នៅ, ឈរ ... (ពាក្យខ្ពស់ច្រើនប្រើ ស្ថិត ជាង ឋិត) :
ដែលមានជាប់យូរមកហើយ មិនដែលដាច់, មិនដែលឈប់ :