ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ដំឡូងដៃខ្លា

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។

ដំឡូងដៃខ្លា នាម

[ដំ-ឡូង-ដៃ-ខ្លា] damloungdaikhlea≈

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។

ដំឡូងបារាំង

ឈ្មោះដំឡូងមួយប្រភេទមានមើមរាងមូលពណ៌លឿងឬក្រហមប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូប ហើយមានប្រភពមកពីបស្ចិមប្រទេស :

ដំឡូងបារាំង នាម

[ដំ-ឡូង-បា-រ៉ាំង] damloungbaraamng≈

ឈ្មោះដំឡូងមួយប្រភេទមានមើមរាងមូលពណ៌លឿងឬក្រហមប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូប ហើយមានប្រភពមកពីបស្ចិមប្រទេស :

ដំឡូងបាស

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិវារលើដី ស្លឹកដុះចេញពីថ្នាំង មើមពណ៌សក្បុស។

ដំឡូងបាស នាម

[ដំ-ឡូង-បាស] damloungbas≈

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិវារលើដី ស្លឹកដុះចេញពីថ្នាំង មើមពណ៌សក្បុស។

ដំឡូងមី

ដំឡូងមួយប្រភេទមានដើមត្រង់និងបែកមែកច្រើន ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកគ និងមានមើមរាងមូលទ្រវែង :

ដំឡូងមី នាម

[ដំ-ឡូង-មី] damloungmi≈

ដំឡូងមួយប្រភេទមានដើមត្រង់និងបែកមែកច្រើន ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកគ និងមានមើមរាងមូលទ្រវែង :

ដំឡើង កិរិយាសព្ទ

[ដំ-ឡើង] damlaeung

ធ្វើឱ្យឡើង, ធ្វើឱ្យខ្ពស់ជាងមុន, ធ្វើឱ្យមានកម្លាំង, ធ្វើឱ្យឃើញសម្បើម :

ដំឡើង កិរិយាសព្ទ

[ដំ-ឡើង] damlaeung

លើកផ្គុំរៀបចំតាមលំនាំស្រាប់ :

ដំឡើង គុ., ន.

[ដំ-ឡើង] damlaeung

ឈ្មោះរដូវដែលទឹកឡើង :

ដំឡោក

ដែលឆាប់ធំមុនកាលកំណត់ :

ដំឡោក គុណនាម

[ដំ-ឡោក] damlaok

ដែលឆាប់ធំមុនកាលកំណត់ :

ដំអក់

អែអង់, រេរង់, ចំអៀក, ក្រស្ដី, ក្រនិយាយ, ក្រទៅ, ក្រមក, ក្រក្រោក, ក្រអង្គុយ។ល។ :

ដំអក់ កិ., គុ.កិ.

[ដំ-អក់] damaak

អែអង់, រេរង់, ចំអៀក, ក្រស្ដី, ក្រនិយាយ, ក្រទៅ, ក្រមក, ក្រក្រោក, ក្រអង្គុយ។ល។ :

ដ៏

ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :

ដ៏ គុណកិរិយា

[ដ] dor

ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :

ដ៏លង់ គុណកិរិយា

[ដ-លង់] dalngo≈

(ម.ព. ដ៏ឡុង)។

ដ៏ហើយ

(ព.បុ.) ដែលធ្វើដោយ, ដែលធ្វើអំពី, សម្រេចមកអំពី, សុទ្ធសឹងតែ :

ដ៏ហើយ គុណនាម

[ដ-ហើយ] dahaeuy

(ព.បុ.) ដែលធ្វើដោយ, ដែលធ្វើអំពី, សម្រេចមកអំពី, សុទ្ធសឹងតែ :

ដ៏ឡុង គុណកិរិយា

[ដ-ឡុង] dalong

អង្វែង, យូរ :

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត] dbet

(បុរាណប្រើជា បទ (បត់), ត្បទ (ត្បត់ប្រហែលជាឃ្លាតក្លាយមកពី បា. តប្បទ គឺ ត "នោះ" បទ "ផ្លូវ, គន្លង; ហេតុ, ហេតុការណ៍; ដំណើរ" ទេដឹង? ព្រោះ, ព្រោះហេតុ, ដោយហេតុ :

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត-តែ] dbet

ព្រោះតែ។

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត-ថា] dbet

ព្រោះថា។

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត-អ្វី] dbet

ព្រោះអ្វី?។

ដ្រាយ

(ប.ព.) ឧបករណ៍មេកានិកម៉្យាងសម្រាប់បង្វិលថាសឬកាស្សែតដើម្បីទាញទិន្នន័យយកទៅប្រើប្រាស់។

ដ្រាយ នាម

[ដ្រាយ] dreay≈

(ប.ព.) ឧបករណ៍មេកានិកម៉្យាងសម្រាប់បង្វិលថាសឬកាស្សែតដើម្បីទាញទិន្នន័យយកទៅប្រើប្រាស់។

ដ្រូន

យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបា

ដ្រូន នាម

[ដ្រូន] drun≈

យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបា

ឋ

តួព្យញ្ជនៈទី១២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឋ នាម

[ឋ] tha≈

តួព្យញ្ជនៈទី១២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឋបនកម្ម

កម្មគឺការតម្កល់ទុកនូវអ្វីៗ; អំពើដែលគេរៀបចំតាក់តែងឡើង, ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យកើតឡើងហើយតម្កល់តាំងទុកឱ្យបានឋិតថេរតទៅ :

ឋបនកម្ម នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-កាំ] thabanokamm

កម្មគឺការតម្កល់ទុកនូវអ្វីៗ; អំពើដែលគេរៀបចំតាក់តែងឡើង, ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យកើតឡើងហើយតម្កល់តាំងទុកឱ្យបានឋិតថេរតទៅ :

ឋបនករ

អ្នកដំឡើងគ្រឿងយន្ត គ្រឿងចក្រ ឬគ្រឿងបង្គុំជាដើម។

ឋបនករ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-ក] thakbaknakka≈

អ្នកដំឡើងគ្រឿងយន្ត គ្រឿងចក្រ ឬគ្រឿងបង្គុំជាដើម។

ឋបនភណ្ឌ

គ្រឿងសម្រាប់ផ្គុំដំឡើង គ្រឿងតុបតែងក្នុងគេហដ្ឋាន :

ឋបនភណ្ឌ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-ភ័ន] thakbaknakphno≈

គ្រឿងសម្រាប់ផ្គុំដំឡើង គ្រឿងតុបតែងក្នុងគេហដ្ឋាន :

ឋបនាការ

ការដែលឋិត, ដែលតាំង, ដែលតម្កល់នៅ :

ឋបនាការ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណា-កា] thoboneakar

ការដែលឋិត, ដែលតាំង, ដែលតម្កល់នៅ :

ឋបនីយ

ការបម្រុងទុក ការត្រៀមទុក :

ឋបនីយ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-នី] thakbakni≈

ការបម្រុងទុក ការត្រៀមទុក :

ឋបនីយភណ្ឌ

របស់, ទ្រព្យ ដែលគួរតម្កល់ទុក, គួរតាំងទុក, ដែលត្រូវទុកដាក់ :

ឋបនីយភណ្ឌ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណី-យ៉ៈ-ភ័ន] thoboniyphon

របស់, ទ្រព្យ ដែលគួរតម្កល់ទុក, គួរតាំងទុក, ដែលត្រូវទុកដាក់ :

ឋបនីយវត្ថុ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណី-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ] thoboniyvottho

វត្ថុដែលគួរតាំងទុក, ដែលត្រូវតម្កល់ទុក :

ឋបនោកាស

កន្លែងទំនេរសម្រាប់ដាក់, សម្រាប់ទុករបស់ផ្សេងៗ :

ឋបនោកាស នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណោ-កាស] thabanoukas

កន្លែងទំនេរសម្រាប់ដាក់, សម្រាប់ទុករបស់ផ្សេងៗ :

ឋបនោបាយ នាម

[ឋៈ-ប៉ៈ-ណោ-បាយ] thabanoubay

ឧបាយ, គំនិត, ចេះទុក ចេះដាក់ ... :

ឋាន នាម ១)

[ឋាន] than

ទី, កន្លែង, តំបន់, ប្រទេស, ទីតាំង, ទីតម្កល់។ល។ :

ឋាន នាម ២)

[ឋាន] than

តួផ្ទៃរាបដែលលាបថ្នាំឆ្លាស់ពណ៌ :

ឋាន នាម ៣)

[ឋាន] than

តួផ្ទៃគ្រឿងរចនា ត្រង់ដែលរាប ដែលរលីង :

ឋាន នាម

[ទា-រក់-កាត់-ឋាន] than

ទីកន្លែងមើលថែក្មេងតូចៗ ចាប់ពីអាយុប្រហែល៣ខែដល់១ឆ្នាំកន្លះ :

ឋានគណិត

បច្ចេកទេសក្នុងការវាស់ កំណត់ទីតាំង និងសណ្ឋាននៃដី។

ឋានគណិត នាម

[ឋាន-គៈ-និត] thankeaknit≈

បច្ចេកទេសក្នុងការវាស់ កំណត់ទីតាំង និងសណ្ឋាននៃដី។

ឋាននាម នាម

[ឋាន-នាម] thanneam≈

(ម.ព. ស្ថាននាម)។

ឋានន្តរ

លំដាប់នៃទី, មុខងារ, ងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :

ឋានន្តរ នាម

[ឋា-ណន់-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [ឋា-ណន់-ដ] thanntor

លំដាប់នៃទី, មុខងារ, ងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :

ឋានន្តរនាម នាម

[ឋា-ណន់-តៈ-រ៉ៈ-នាម] thannotakrakneam≈

នាមសម្គាល់ងារឬឋានន្តរសក្ដិ :

ឋានន្តរសក្ដិ នាម

[ឋា-ណន់-តៈ-រ៉ៈ-ស័ក] thannotakrakska≈

អំណាចតាមមុខងារ, បណ្ដាស័ក្ដិធំតូចតាមមុខងារ :

ឋានបទ្ម

ពាក្យនេះខ្មែរយើងពីបុរាណ ប្រើជាឈ្មោះក្បាច់ត្របកឈូកផ្កាប់ផ្ងារ ដែលរចនាធ្វើជាជើង, ជាទ្រនាប់ ទ្រព្រះពុទ្ធរូបឬទេវរូប; ត្របកឈូកដែលសំយុងចុះមកក្រោម ហៅថា ឈូកផ្កាប់; ដែលផ្ងារឡើង ហៅថា ឈូកផ្ងារ; ទោះមានតែឈូកផ្កាប់ ឬមានតែឈូកផ្ងារក្ដី ឬក៏មានគ្រប់ទាំងផ្កាប់ទាំងផ្ងារក្ដី ហៅថា

ឋានបទ្ម នាម

[ឋា-ណៈ-បត់] thanbot

ពាក្យនេះខ្មែរយើងពីបុរាណ ប្រើជាឈ្មោះក្បាច់ត្របកឈូកផ្កាប់ផ្ងារ ដែលរចនាធ្វើជាជើង, ជាទ្រនាប់ ទ្រព្រះពុទ្ធរូបឬទេវរូប; ត្របកឈូកដែលសំយុងចុះមកក្រោម ហៅថា ឈូកផ្កាប់; ដែលផ្ងារឡើង ហៅថា ឈូកផ្ងារ; ទោះមានតែឈូកផ្កាប់ ឬមានតែឈូកផ្ងារក្ដី ឬក៏មានគ្រប់ទាំងផ្កាប់ទាំងផ្ងារក្ដី ហៅថា

ឋានប្បភេទ

សេចក្ដីផ្សេងនៃទី, នៃហេតុ, នៃដំណើរ; ការចែក, បំបែកហេតុឬដំណើរ រាប់ជាចំនួនប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ :

ឋានប្បភេទ នាម

[ឋា-ណាប់-ប៉ៈ-ភេត] thanbbophet

សេចក្ដីផ្សេងនៃទី, នៃហេតុ, នៃដំណើរ; ការចែក, បំបែកហេតុឬដំណើរ រាប់ជាចំនួនប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ :

ឋានភាព

ភាពនៃឋានៈ, ដំណើរទំនង, លក្ខណៈ, ជាន់ថ្នាក់ :

ឋានភាព នាម

[ឋា-ណៈ-ភាប] thanopheap

ភាពនៃឋានៈ, ដំណើរទំនង, លក្ខណៈ, ជាន់ថ្នាក់ :

ឋានលេខា

ការកត់ត្រាដោយលម្អិតនិងជាក់លាក់អំពីទីភូមិសាស្ត្រ។

ឋានលេខា នាម

[ឋាន-លេ-ខា] thanlekha≈

ការកត់ត្រាដោយលម្អិតនិងជាក់លាក់អំពីទីភូមិសាស្ត្រ។

ឋានលេខាសាស្ត្រ

បច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់តាងលើប្លង់នូវទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីដូចជា ភ្នំ ទំនាប និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិត។

ឋានលេខាសាស្ត្រ នាម

[ឋាន-លេ-ខា-សាស] thanlekhasas≈

បច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់តាងលើប្លង់នូវទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីដូចជា ភ្នំ ទំនាប និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិត។

ឋានវតី នាម

[ឋា-ណៈ-វៈ-តី] thanakveaktei≈

របងព័ទ្ធជុំវិញដី។

ឋានវិទ្យា

មែកធាងមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈធរណីមាត្រដែលមិនរងឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបរាងនិងទំហំនៃរូបធររណីមាត្រនានា។

ឋានវិទ្យា នាម

[ឋាន-វិត-ទ្យា] thanvittyea≈

មែកធាងមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈធរណីមាត្រដែលមិនរងឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបរាងនិងទំហំនៃរូបធររណីមាត្រនានា។

ឋានសួគ៌

ស្ថានដែលបរិបូណ៌ដោយកាមគុណ ៥មានរូបជាដើម, ទីដែលបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីសុខ, ច្រើនហៅ ឋានរបស់ទេវតាមាន ៦ជាន់គឺ ឋានចាតុម្មហារាជិការ, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតី និងឋានបរនិម្មិតវសវតី។

ឋានសួគ៌ នាម

[ឋាន-សួ] thansuokr

ស្ថានដែលបរិបូណ៌ដោយកាមគុណ ៥មានរូបជាដើម, ទីដែលបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីសុខ, ច្រើនហៅ ឋានរបស់ទេវតាមាន ៦ជាន់គឺ ឋានចាតុម្មហារាជិការ, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតី និងឋានបរនិម្មិតវសវតី។

ឋានានុក្រម

តំណែងនៃសមណស័ក្ដិថ្នាក់តូចជាងទីរាជាគណៈ តាមលំដាប់ចុះមក :

ឋានានុក្រម នាម ១)

[ឋា-ណា-នុ-ក្រំ] thaneanukrom

លំដាប់ទី, លំដាប់មុខងារ។

ឋានានុក្រម នាម ២)

[ឋា-ណា-នុ-ក្រំ] thaneanukrom

តំណែងនៃសមណស័ក្ដិថ្នាក់តូចជាងទីរាជាគណៈ តាមលំដាប់ចុះមក :

ឋានានុរូប

ដែលសមគួរតាមទី, តាមមុខងារ ...; ដំណើរសមគួរល្មមតាមទី, តាមជាន់ថ្នាក់ :

ឋានានុរូប គុ., ន.

[ឋា-ណា-នុ-រូប] thaneanurub

ដែលសមគួរតាមទី, តាមមុខងារ ...; ដំណើរសមគួរល្មមតាមទី, តាមជាន់ថ្នាក់ :

ឋានីយ

ទីសម្រាប់សម្នាក់, ទីសំចត, ទីចត, ដំណាក់សម្រាប់ឈប់សម្រាក, សម្រាប់ដាក់រទេះជាដើម; ភូមិ, ស្រុក។ល។ :

ឋានីយ នាម

[ឋា-នី] ឬ [ឋា-ណី] thaniy

ទីសម្រាប់សម្នាក់, ទីសំចត, ទីចត, ដំណាក់សម្រាប់ឈប់សម្រាក, សម្រាប់ដាក់រទេះជាដើម; ភូមិ, ស្រុក។ល។ :

ឋានៈ

ងារ, មុខងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :

ឋានៈ នាម

[ឋា-ណៈ] thanak

ហេតុ, ដំណើរ, ទំនង :

ឋានៈ នាម

[ឋា-ណៈ] thanak

ងារ, មុខងារ, ថ្នាក់ងារ, ថ្នាក់ស័ក្ដិយស :

ឋិត

តម្កល់, តាំង, តាំងនៅ, នៅ, ឈរ ... (ពាក្យខ្ពស់ច្រើនប្រើ ស្ថិត ជាង ឋិត) :

ឋិត កិរិយាសព្ទ

[ឋិត] thet

តម្កល់, តាំង, តាំងនៅ, នៅ, ឈរ ... (ពាក្យខ្ពស់ច្រើនប្រើ ស្ថិត ជាង ឋិត) :

ឋិតថេរ

ដែលមានជាប់យូរមកហើយ មិនដែលដាច់, មិនដែលឈប់ :