វចនានុក្រមខ្មែរ

ដៃដែក

(សំនួន.) ដែលមានកម្លាំងដៃខ្លាំងក្លា :

ដៃដែក គុណនាម

[ដៃ-ដែក] daidaek≈

(សំនួន.) ដែលមានកម្លាំងដៃខ្លាំងក្លា :

ដៃតោង

សរីរាង្គនៃរុក្ខជាតិវារ មានសណ្ឋានតូច ឆ្មារ មូល វែង និងទន់ សម្រាប់តោងឡើងលើ :

ដៃតោង នាម

[ដៃ-តោ-ង] daitaongo≈

សរីរាង្គនៃរុក្ខជាតិវារ មានសណ្ឋានតូច ឆ្មារ មូល វែង និងទន់ សម្រាប់តោងឡើងលើ :

ដៃត្រង់

(សំនួន.) ដែលមានភាពប៉ិនប្រសប់ខាងបាញ់ គប់ ចោល ជាដើម :

ដៃត្រង់ គុណនាម

[ដៃ-ត្រង់] daitarng≈

(សំនួន.) ដែលមានភាពប៉ិនប្រសប់ខាងបាញ់ គប់ ចោល ជាដើម :

ដៃទូលាយ

(សំនួន.) ដែលហ៊ានចំណាយច្រើន, ដែលមិនសូវសន្សំសំចៃ :

ដៃទូលាយ គុ., គុ.កិ.

[ដៃ-ទូ-លាយ] daituleay≈

(សំនួន.) ដែលហ៊ានចំណាយច្រើន, ដែលមិនសូវសន្សំសំចៃ :

ដៃទំពក់

សរីរាង្គនៃរុក្ខជាតិវារ មានសណ្ឋានសំប៉ែតនិងរឹង សម្រាប់ចាប់តោងឡើងលើ :

ដៃទំពក់ នាម

[ដៃ-ទំ-ពក់] daitumpka≈

សរីរាង្គនៃរុក្ខជាតិវារ មានសណ្ឋានសំប៉ែតនិងរឹង សម្រាប់ចាប់តោងឡើងលើ :

ដៃធំ

(ម.ព. ដៃទូលាយ)។

ដៃធំ គុ., គុ.កិ.

[ដៃ-ធំ] daithum≈

(ម.ព. ដៃទូលាយ)។

ដៃព្រះនារាយណ៍

(សំនួន.) ដែលមានការងារច្រើន, ដែលទទួលរ៉ាប់រងកិច្ចការច្រើនមុខ ក្នុងពេលតែមួយ :

ដៃព្រះនារាយណ៍ គុណនាម

[ដៃ-ព្រះ-នា-រាយ] daipreahneareay≈

(សំនួន.) ដែលមានការងារច្រើន, ដែលទទួលរ៉ាប់រងកិច្ចការច្រើនមុខ ក្នុងពេលតែមួយ :

ដៃភ្លើងជើងមាន់

(សំនួន.) ដែលតែងតែធ្វើឱ្យខូចរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ, ដែលមិនចេះថែទាំរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ, ដែលពូកែខាងបង្ហិនបង្ហោច, ចង្រៃ :

ដៃភ្លើងជើងមាន់ គុណនាម

[ដៃ-ភ្លើង-ជើង-មាន់] daiphleungcheungmean≈

(សំនួន.) ដែលតែងតែធ្វើឱ្យខូចរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ, ដែលមិនចេះថែទាំរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ, ដែលពូកែខាងបង្ហិនបង្ហោច, ចង្រៃ :

ដៃមឹក

(សំនួន.) ដែលរពឹសដៃ ដែលចូលចិត្តកេះនាយកេះអាយឬលូកនាយលូកអាយ :

ដៃមឹក គុណនាម

[ដៃ-មឹក] daimoek≈

(សំនួន.) ដែលរពឹសដៃ ដែលចូលចិត្តកេះនាយកេះអាយឬលូកនាយលូកអាយ :

ដៃរគៀម

កែវស្លកើតពីជ័រឈើ ដែលស្រក់ទៅក្នុងដីឬខ្សាច់ឆ្នេរសមុទ្រ :

ដៃរគៀម នាម

[ដៃ-រ-គៀម] dairkiem

កែវស្លកើតពីជ័រឈើ ដែលស្រក់ទៅក្នុងដីឬខ្សាច់ឆ្នេរសមុទ្រ :

ដៃរណែង

បន្ទះឫស្សីឬឈើ មានជ្រុង ៤ជាគ្រឿងផ្ទះ គេរាយភ្ជាប់ពីលើបង្កង់ សម្រាប់ទទួលតម្ពក់ក្បឿង :

ដៃរណែង នាម

[ដៃ-រ-ណែង] dairnaeng

បន្ទះឫស្សីឬឈើ មានជ្រុង ៤ជាគ្រឿងផ្ទះ គេរាយភ្ជាប់ពីលើបង្កង់ សម្រាប់ទទួលតម្ពក់ក្បឿង :

ដៃរវៃ

ប្រដាប់ធ្វើពីដែកសម្រាប់បង្វិលបញ្ឆេះម៉ាស៊ីន។

ដៃរវៃ នាម

[ដៃ-រ-វៃ] dairovey≈

ប្រដាប់ធ្វើពីដែកសម្រាប់បង្វិលបញ្ឆេះម៉ាស៊ីន។

ដៃរហាត់

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ច្រើនដុះក្បែរដងស្ទឹង, មានផ្លែល្អិតៗ ពួកក្មេងច្រើនប្រើបរិភោគជាអាហារ។

ដៃរហាត់ នាម

[ដៃ-រ-ហាត់] dairhat

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ច្រើនដុះក្បែរដងស្ទឹង, មានផ្លែល្អិតៗ ពួកក្មេងច្រើនប្រើបរិភោគជាអាហារ។

ដៃស្ដាំ

(សំនួន.) មនុស្សជំនិតទីមួយ, មនុស្សដែលជាទីទុកចិត្តបំផុតរបស់អ្នកណាម្នាក់ :

ដៃស្ដាំ នាម

[ដៃ-ស្ដាំ] daisdaam≈

(សំនួន.) មនុស្សជំនិតទីមួយ, មនុស្សដែលជាទីទុកចិត្តបំផុតរបស់អ្នកណាម្នាក់ :

ដៃស្នា

បង់បាញ់; ផ្នែកមួយនៃគ្រឿងសំណង់មានតួនាទីសម្រាប់ទ្រចុងផ្ទោងសំយាបដំបូល :

ដៃស្នា នាម

[ដៃ-ស្នា] daisnea≈

បង់បាញ់; ផ្នែកមួយនៃគ្រឿងសំណង់មានតួនាទីសម្រាប់ទ្រចុងផ្ទោងសំយាបដំបូល :

ដៃស្បូន

សរីរាង្គមានរាងជាបំពង់ដែលលាតសន្ធឹងចាប់ពីតួស្បូនផ្នែកខាងឆ្វេងនិងខាងស្តាំ។

ដៃស្បូន នាម

[ដៃ-ស្បូន] daisboun≈

សរីរាង្គមានរាងជាបំពង់ដែលលាតសន្ធឹងចាប់ពីតួស្បូនផ្នែកខាងឆ្វេងនិងខាងស្តាំ។

ដៃស្វា

ឈើមានសណ្ឋានទាំងខាងចុងទាំងខាងដើមស្រដៀងនឹងចង្កេះស្លឹកសីមា សម្រាប់ចាប់ទាមឈើ ដែលបែកដែលប្រេះកុំឱ្យបែកដាច់ពីគ្នា :

ដៃស្វា នាម

[ដៃ-ស្វា] daisva

ឈើមានសណ្ឋានទាំងខាងចុងទាំងខាងដើមស្រដៀងនឹងចង្កេះស្លឹកសីមា សម្រាប់ចាប់ទាមឈើ ដែលបែកដែលប្រេះកុំឱ្យបែកដាច់ពីគ្នា :

ដៃអរូប

គោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលដំណើរការដោយតួអង្គ ឬ ភ្នាក់ងារជាច្រើនរួមមាន អ្នកទិញ អ្នកលក់ អ្នកផលិត... ដោយសេរីនៅក្នុងទីផ្សារប្រកួតប្រជែង ដោយផ្អែកលើអត្ថប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន និង ពុំមានអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋ :

ដៃអរូប នាម

[ដៃ-អៈ-រូប] daiaakrub≈

គោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលដំណើរការដោយតួអង្គ ឬ ភ្នាក់ងារជាច្រើនរួមមាន អ្នកទិញ អ្នកលក់ អ្នកផលិត... ដោយសេរីនៅក្នុងទីផ្សារប្រកួតប្រជែង ដោយផ្អែកលើអត្ថប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន និង ពុំមានអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋ :

ដៃឯក

ដែលឆ្នើមជាងគេ ដែលល្អប្រសើរដាច់គេ :

ដៃឯក គុណនាម

[ដៃ-អែក] daiaaek≈

ដែលឆ្នើមជាងគេ ដែលល្អប្រសើរដាច់គេ :

ដោក

ជាលរាងធំត្បាញជិតមាំ សម្រាប់ដាក់ស្រូវ :

ដោក នាម

[ដោក] daok

ជាលរាងធំត្បាញជិតមាំ សម្រាប់ដាក់ស្រូវ :

ដោច

(ម.ព. ដាច់ដោចគ្នា)។

ដោច បុព្វបទ

[ដោច] daoch

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ដាច់ :

ដោច កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ដោច-គ្នា] daoch

លែងលះប្ដីប្រពន្ធដាច់ស្រឡះ។

ដោច កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ដោច-ប្ដី-ប្រ-ពន់] daoch

(ម.ព. ដាច់ដោចគ្នា)។

ដោត

ពាក្យជេរដោយសម្ដីទ្រគោះ។

ដោត កិរិយាសព្ទ

[ដោត] daot

ចាក់ដោយដែកឬដោយឈើ, ឫស្សីស្រួចជាដើម ឱ្យធ្លុះឱ្យជាប់នៅអ្វីៗ :

ដោត កិរិយាសព្ទ

[ដោត] daot

ពាក្យជេរដោយសម្ដីទ្រគោះ។

ដោនស្ទ្រីម

សកម្មភាពទាក់ទងនឹងខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្មដែលមានការធ្វើប្រព្រឹត្តកម្ម ការដឹកជញ្ជូន សន្និធិ និងពាណិជ្ជកម្មប្រេងនិងផលិតផលប្រេងកាត។

ដោនស្ទ្រីម នាម

[ដោន-ស្ទ្រីម] daonstrim≈

សកម្មភាពទាក់ទងនឹងខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្មដែលមានការធ្វើប្រព្រឹត្តកម្ម ការដឹកជញ្ជូន សន្និធិ និងពាណិជ្ជកម្មប្រេងនិងផលិតផលប្រេងកាត។

ដោប

ដែលនៅមិនទាន់បើក មិនទាន់រីក, ដែលនៅក្ដោប :

ដោប គុណនាម

[ដោប] daob

ដែលនៅមិនទាន់បើក មិនទាន់រីក, ដែលនៅក្ដោប :

ដោម

(ព.បុ.) កំពូលប្រាសាទ, គ្រឹហា មានសណ្ឋានក្រឡូមច្រឡោ, ស្រដៀងនឹងរាងដោក, ខ្ពស់ត្រដែត :

ដោម គុណនាម

[ដោម] daom

ខ្ពស់, ខ្ពស់ស្រោង, ខ្ពស់ត្រដួចត្រដឹម, (ច្រើនប្រើក្នុងតែពាក្យកាព្យ) :

ដោម នាម

[ដោម] daom

(ព.បុ.) កំពូលប្រាសាទ, គ្រឹហា មានសណ្ឋានក្រឡូមច្រឡោ, ស្រដៀងនឹងរាងដោក, ខ្ពស់ត្រដែត :

ដោមដុង

(ម.ព. ដោម)។

ដោមដុង គុណនាម

[ដោម-ដុង] daomdong≈

(ម.ព. ដោម)។

ដោយ

ស្រឡាញ់ស្នេហ៍ស្និទ្ធ :

ដោយ កិរិយាសព្ទ

[ដោយ] doy

ព្រមតាម, ប្រតិបត្តិតាម :

ដោយ ធ.

[ដោយ] doy

នឹង; ពាក្យប្រាប់ដំណើរសម្រេចនូវអំពើ; សម្រាប់ប្រើនិយាយភ្ជាប់នាំមុខនាម :

ដោយ កិរិយាសព្ទ

[ដោយ] doy

ជាប់តាម, ជាប់ទៅជាមួយ :

ដោយ កិរិយាសព្ទ ១)

[ដោយ] doy

សេពមេថុនធម្ម, ធ្វើសេវនកិច្ច, រួមសង្វាស, រួមប្រវេណី :

ដោយ កិរិយាសព្ទ ២)

[ដោយ] doy

ស្រឡាញ់ស្នេហ៍ស្និទ្ធ :

ដោយឈ្មោល

ព្រមរួមភេទនឹងសត្វឈ្មោលនៅក្នុងរយៈពេលបង្កកំណើត (និយាយចំពោះសត្វញី)។

ដោយឈ្មោល កិរិយាសព្ទ

[ដោយ-ឈ្មោល] daoychhmol≈

ព្រមរួមភេទនឹងសត្វឈ្មោលនៅក្នុងរយៈពេលបង្កកំណើត (និយាយចំពោះសត្វញី)។

ដោយនូវ

តាម, តាមដោយ :

ដោយនូវ ធ.

[ដោយ-នៅ] daoynuv

តាម, តាមដោយ :

ដោយសារ

ព្រោះតែ, អាស្រ័យនឹង :

ដោយសារ កិរិយាសព្ទ

[ដោយ-សា] daoysar

អាស្រ័យផង :

ដោយសារ ឈ.

[ដោយ-សា] daoysar

ព្រោះតែ, អាស្រ័យនឹង :

ដោយហេតុ

ព្រោះហេតុ, អាស្រ័យហេតុ :

ដោយហេតុ ឈ.

[ដោយ-ហែត] daoyhet

ព្រោះហេតុ, អាស្រ័យហេតុ :

ដោយឡែក

អ្វីដែលផ្សេងពីគ្នា, ដែលនៅដាច់ពីគេ ជនជាតិខ្មែរលើ រស់នៅដោយឡែកពីសង្គមខ្មែរជឿនលឿន។

ដោយឡែក គុណកិរិយា

[ដោយ-ឡែក] daoylaek

អ្វីដែលផ្សេងពីគ្នា, ដែលនៅដាច់ពីគេ ជនជាតិខ្មែរលើ រស់នៅដោយឡែកពីសង្គមខ្មែរជឿនលឿន។

ដោរ

ដែលឡើងកន្ទួលធំខ្លោតដោយពិសអ្វីរោលជាដើម :

ដោរ គុ.កិ., គុ.

[ដោ] daor

ដែលឡើងកន្ទួលធំខ្លោតដោយពិសអ្វីរោលជាដើម :

ដោល

(ព.ទ.បុ.) បងប្អូនក្នុងក្រុមគ្រួសារតែមួយរករឿងឈ្លោះប្រកែកតែគ្នាឯង។

ដោល កិរិយាសព្ទ ១)

[ដោល] daol

រុញច្រានដោយថ្នោល :

ដោល កិរិយាសព្ទ ២)

[ដោល] daol

ស្ទុះដាលរុញឡើង :

ដោល កិរិយាសព្ទ

[ដោល] daol

(ព.ទ.បុ.) បងប្អូនក្នុងក្រុមគ្រួសារតែមួយរករឿងឈ្លោះប្រកែកតែគ្នាឯង។

ដោះ

ដួសចេញពីឆ្នាំង (និយាយចំពោះបាយ) :

ដោះ នាម ១)

[ដោះ] dos

អវយវៈរបស់មនុស្សឬសត្វ ឋិតនៅត្រង់ដើមទ្រូង; បើជាស្រីឬញី សម្រាប់ឱ្យកូនបៅ។

ដោះ នាម ២)

[ដោះ] dos

ប៉ែករបស់គ្រឿងវាយដំពួកមួយ ដែលមានសណ្ឋានខាងក្រោមផតចូល ខាងលើខ្ពស់កំពុងឡើង ស្រដៀងនឹងដោះ :

ដោះ កិរិយាសព្ទ

[ដោះ] dos

ស្រាយ, កែស្រាយ, ធ្វើឱ្យរបូតពីចំពាក់គ្នា, បើកលែង, គេចចេញ, គេចកែ :

ដោះ កិរិយាសព្ទ

[ដោះ] dos

ដួសចេញពីឆ្នាំង (និយាយចំពោះបាយ) :

ដោះខ្លួន

រំលៀកខ្លួនចេញ គេចវេះយករួចខ្លួន :

ដោះខ្លួន កិរិយាសព្ទ

[ដោះ-ខ្លួន] daoahkhluon≈

រំលៀកខ្លួនចេញ គេចវេះយករួចខ្លួន :

ដោះខ្វាក់

ដោះមនុស្សប្រុសដែលទ្រុឌត្រង់កណ្ដាល។

ដោះខ្វាក់ នាម

[ដោះ-ខ្វាក់] daoahkhveak≈

ដោះមនុស្សប្រុសដែលទ្រុឌត្រង់កណ្ដាល។

ដោះគន់

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូបឆ្ងិត (គួរហៅ ពិដោរគន្ធ ឬ វល្លិសុគន្ធ, ផ្កាសុគន្ធ សមណាស់)។

ដោះគន់ នាម

[ដោះ-គន់] daohn

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូបឆ្ងិត (គួរហៅ ពិដោរគន្ធ ឬ វល្លិសុគន្ធ, ផ្កាសុគន្ធ សមណាស់)។

ដោះញ

(ម.ព. ញ{¥¥}២{££})។

ដោះញ នាម

[ដោះ-ញ] daoh

(ម.ព. ញ២)។

ដោះដៃ

ដោះគេចចេញ, ដោះចេញ ឈប់ លែងតយុទ្ធ ឬលែងសេពគប់ :

ដោះដៃ កិរិយាសព្ទ

[ដោះ-ដៃ] daoh

ដោះគេចចេញ, ដោះចេញ ឈប់ លែងតយុទ្ធ ឬលែងសេពគប់ :

ដោះទាល់

ធ្វើអ្វីមួយឱ្យតែបានដើម្បីយករួចខ្លួនមួយពេលៗ :

ដោះទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ដោះ-ទាល់] daoahteal≈

ធ្វើអ្វីមួយឱ្យតែបានដើម្បីយករួចខ្លួនមួយពេលៗ :

ដោះទុក្ខសត្វ

(ព.គ.) ជុះ, នោម :

ដោះទុក្ខសត្វ កិរិយាសព្ទ

[ដោះ-ទុក-សាត់] daohtuksat

(ព.គ.) ជុះ, នោម :

ដោះបន្ទុក

ផ្ដល់ភស្ដុតាង សាក្សី និងទឡ្ហីករណ៍ ដើម្បីឱ្យតុលាការបន្ធូរបន្ថយឬទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ទាំងស្រុង :

ដោះបន្ទុក កិរិយាសព្ទ

[ដោះ-បន់-ទុក] daoahbnotuk≈

ផ្ដល់ភស្ដុតាង សាក្សី និងទឡ្ហីករណ៍ ដើម្បីឱ្យតុលាការបន្ធូរបន្ថយឬទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ទាំងស្រុង :