វចនានុក្រមខ្មែរ

ដាច់ស្រយាល គុ., គុ.កិ.

[ដាច់-ស្រ-យ៉ាល] dachsroyal≈

ដែលឆ្ងាយដាច់ពីគេ, ដែលនៅដាច់ឆ្ងាយពីគេ :

ដាច់ស្រេច

ដែលប្រាកដឬច្បាស់លាស់ក្នុងចិត្ត, ចប់សព្វគ្រប់, ស្រេចបាច់, ដាច់ស្រឡះ :

ដាច់ស្រេច គុ., គុ.កិ.

[ដាច់-ស្រាច់] dachsreach≈

ដែលប្រាកដឬច្បាស់លាស់ក្នុងចិត្ត, ចប់សព្វគ្រប់, ស្រេចបាច់, ដាច់ស្រឡះ :

ដាច់អាល័យ

ដាច់ចិត្តឥតស្ដាយស្រណោះ :

ដាច់អាល័យ គុ., កិ.

[ដាច់-អា-ឡៃ] dachaalai≈

ដាច់ចិត្តឥតស្ដាយស្រណោះ :

ដាន

ទីដែលអ្នករាជការហូតគយនៅ, ទីគយល្បាត; ច្រើននិយាយថា គយដាន (ម.ប្រ.)។ ប៉ែក, ប៉ែកទិស :

ដាន កិរិយាសព្ទ

[ដាន] dan

ដេរស្ដៅ គឺដេររង្វើលៗ រហោសៗ, ដេរឱ្យមានជាលំអានរួចហើយនឹងដេរសម្រេចឬដេរប៉ះគ្រាន់តែភ្ជាប់។

ដាន នាម

[ដាន] dan

ស្នាម, លំអាន; ផ្លូវ, គន្លង :

ដាន នាម

[ដាន-ដែល] dan

លំអានដែល :

ដាន នាម

[ដាន] dan

ទីដែលអ្នករាជការហូតគយនៅ, ទីគយល្បាត; ច្រើននិយាយថា គយដាន (ម.ប្រ.)។ ប៉ែក, ប៉ែកទិស :

ដាប កិ., គុ.កិ. ១)

[ដាប] dab

ប៉ះត្រូវប្រផាត់ :

ដាប កិរិយាសព្ទ ២)

[ដាប] dab

(ព.ប្រ.) ដាលរាលដល់, ជាប់ដល់ :

ដាប គុណនាម ៣)

[ដាប] dab

ជ្រាបជោក :

ដាប គុណនាម ៤)

[ដាប] dab

ដែលថមថយណាស់, ដែលថយកម្លាំងណាស់ ជិតនឹងដល់សេចក្ដីស្លាប់ :

ដាប គុណនាម

[ដាប-ដុន] dab

(ម.ព. ដុន១)។

ដាប់

(ព.ប្រ.) បន្ទោស, ស្ដីឱ្យម៉ាំងៗ គួរឱ្យសង្កៀរចិត្ត :

ដាប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ដាប់] dab

ធ្វើឱ្យមុត, ឱ្យដាច់, ឱ្យធ្លុះ ដោយពន្លាក ឬដោយខ្វិត មានអន្លូងសំពង :

ដាប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ដាប់] dab

(ព.ប្រ.) បន្ទោស, ស្ដីឱ្យម៉ាំងៗ គួរឱ្យសង្កៀរចិត្ត :

ដាម

ដែលឆ្លក, ប្រតាកដោយត្រូវទឹក :

ដាម នាម

[ដាម] dam

ឈ្មោះគ្រឿងត្បាញ មានសណ្ឋានជមសំប៉ែត សម្រាប់ស៊កខ្ទាស់អំបោះឬសូត្រអន្ទង ញែកមុខកុំឱ្យព័ន្ធច្រឡំគ្នា :

ដាម គុណនាម

[ដាម] dam

ដែលឆ្លក, ប្រតាកដោយត្រូវទឹក :

ដាយ

ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ រាងជាថង់ក្រឡាសំណាញ់ សម្រាប់ដាក់កាត់ទន្លេ ស្ទឹងឬព្រែក ដើម្បីចាប់ត្រី។

ដាយ កិរិយាសព្ទ

[ដាយ] day≈

ធ្វើបព្វាជនីយកម្ម (ប្រោសចោល) ឱ្យទៅនៅក្នុងប្រទេស សម្រាប់ប្រោសមនុស្សទោសធ្ងន់ យ៉ាងដូចកោះត្រឡាចជាដើម :

ដាយ នាម

[ដាយ] day≈

ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ រាងជាថង់ក្រឡាសំណាញ់ សម្រាប់ដាក់កាត់ទន្លេ ស្ទឹងឬព្រែក ដើម្បីចាប់ត្រី។

ដារ

ឈ្មោះបុណ្យតូចម្យ៉ាងក្នុងពុទ្ធសាសនា ជាបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន, ទាយកនិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រសត្តប្បករណាភិធម្ម និងតិរោកុឌ្ឌសូត្រ ហើយគេរាប់បាត្ររួច ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យ ជូនទៅបុព្វបេតបុគ្គលដែលចែកឋានទៅកាន់បរលោកហើយ :

ដារ នាម

[ដា] dar

ឈ្មោះបុណ្យតូចម្យ៉ាងក្នុងពុទ្ធសាសនា ជាបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន, ទាយកនិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រសត្តប្បករណាភិធម្ម និងតិរោកុឌ្ឌសូត្រ ហើយគេរាប់បាត្ររួច ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យ ជូនទៅបុព្វបេតបុគ្គលដែលចែកឋានទៅកាន់បរលោកហើយ :

ដាល កិរិយាសព្ទ

[ដាល] dal

រាលខ្លាំង :

ដាល កិរិយាសព្ទ

[ដាល] dal

ច្រឡោត, រើដោយផ្អើល, ដោយភ័យ :

ដាល កិរិយាសព្ទ

[ដាល] dal

នៅក្ដៅ :

ដាល កិរិយាសព្ទ

[ដាល] dal

(ប.ព.) បង្កើតតំណភ្ជាប់កុំព្យូទ័រនិងឧបករណ៍ទូរគមនាគមន៍។

ដាល នាម

[ដាល] dal

(ប.ព.) ឧបករណ៍បញ្ចូលទិន្នន័យរបស់កុំព្យូទ័រដែលបង្កលក្ខណៈឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បញ្ចូលតម្លៃប៉ារ៉ាម៉ែត្រ :

ដាលរាល

រាលជាបន្តបន្ទាប់ដាលដល់ទីដទៃ, វាតពង្រីកឱ្យធំ ឬឱ្យច្រើន, ខឹងប្រកាន់ពីនេះដាលដល់ទីដទៃ :

ដាលរាល កិរិយាសព្ទ

[ដាល-រាល] dalreal≈

រាលជាបន្តបន្ទាប់ដាលដល់ទីដទៃ, វាតពង្រីកឱ្យធំ ឬឱ្យច្រើន, ខឹងប្រកាន់ពីនេះដាលដល់ទីដទៃ :

ដាលវ៉ាល

រាលពាសពេញមិនចំពោះមុខ ឈ្មោះណាមួយ (ស្ដី, ខឹង) :

ដាលវ៉ាល កិ., គុ.

[ដាល-វ៉ាល] dalveal

រាលពាសពេញមិនចំពោះមុខ ឈ្មោះណាមួយ (ស្ដី, ខឹង) :

ដាល់

បុក, បុករុក ដូចគេតប់; កម្រើកខ្លាំងខុសពីប្រក្រតី :

ដាល់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ដាល់] dal

វាយតប់គ្នាផ្ទាល់នឹងដៃក្ដាប់។

ដាល់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ដាល់] dal

បុក, បុករុក ដូចគេតប់; កម្រើកខ្លាំងខុសពីប្រក្រតី :

ដាល់អំបុក

ឈ្មោះសត្វស្លាបតូចមួយប្រភេទ សូរយំឮប៉ុកៗ :

ដាល់អំបុក កិរិយាសព្ទ

[ដាល់-អំ-បុក] dalaambok

បុកស្រូវដែលលីងភ្លាមៗឱ្យកើតជាអំបុក :

ដាល់អំបុក នាម

[ដាល់-អំ-បុក] dalaambok

ឈ្មោះសត្វស្លាបតូចមួយប្រភេទ សូរយំឮប៉ុកៗ :

ដាវ

គ្រឿងសស្ត្រាធ្វើដោយដែក តួវែង មានមុខតែម្ខាង ខ្នងអ៊ែន ដងខ្លី មានរបាំងសម្រាប់រងដៃ (កាព្យធៀបចម្បាំង) :

ដាវ នាម

[ដាវ] dav

គ្រឿងសស្ត្រាធ្វើដោយដែក តួវែង មានមុខតែម្ខាង ខ្នងអ៊ែន ដងខ្លី មានរបាំងសម្រាប់រងដៃ (កាព្យធៀបចម្បាំង) :

ដាស កិរិយាសព្ទ

[ដាស] das

ពាស :

ដាស គុណកិរិយា

[ដាស] das

ពាសពេញ, ស្អេកស្កះ, តាន់តាប់ :

ដាស់

ធ្វើឱ្យភ្ញាក់ពីដេក, ធ្វើឱ្យកម្រើក, ឱ្យមានកម្លាំង, ឱ្យខ្លាំងពូកែដោយមន្តគាថា ឬដោយថ្នាំ :

ដាស់ កិរិយាសព្ទ

[ដាស់] das

ធ្វើឱ្យភ្ញាក់ពីដេក, ធ្វើឱ្យកម្រើក, ឱ្យមានកម្លាំង, ឱ្យខ្លាំងពូកែដោយមន្តគាថា ឬដោយថ្នាំ :

ដាស់ដែ

សេចក្ដីខុសត្រូវ, ការរាក់ជ្រៅ :

ដាស់ដែ នាម

[ដាស់-ដែ] dasdae

សេចក្ដីខុសត្រូវ, ការរាក់ជ្រៅ :

ដាស់តឿន

តឿនឱ្យភ្ញាក់ស្មារតី, ឱ្យនឹកឃើញ :

ដាស់តឿន កិរិយាសព្ទ

[ដាស់-តឿន] dastoean

តឿនឱ្យភ្ញាក់ស្មារតី, ឱ្យនឹកឃើញ :

ដាស់ទំ

(ព.បុ.) អធ្រាត្រ, យប់ស្ងាត់, យប់ជ្រៅ :

ដាស់ទំ នាម

[ដាស់-ទំ] dastum

(ព.បុ.) អធ្រាត្រ, យប់ស្ងាត់, យប់ជ្រៅ :

ដាំ

កប់បញ្ឈរ :

ដាំ កិរិយាសព្ទ

[ដាំ] dam

កប់ពូជ, កូន, ដើម, ទង ដំណាំក្នុងធរណីដើម្បីនឹងឱ្យដុះលូតលាស់ មានផលប្រយោជន៍តទៅ :

ដាំ កិរិយាសព្ទ

[ដាំ-ដុះ] dam

យកគ្រាប់ ឬរុក្ខជាតិទៅដាំក្នុងដី ឱ្យដុះលូតលាស់ :

ដាំ កិរិយាសព្ទ

[ដាំ] dam

ចម្អិនបាយ, ចម្អិនទឹក :

ដាំ កិរិយាសព្ទ

[ដាំ] dam

កប់បញ្ឈរ :

ដាំង

(ព.បុ.) គុយ្ហប្បទេសរបស់មនុស្សប្រុសឬសត្វឈ្មោល :

ដាំង នាម

[ដាំង] dang

(ព.បុ.) គុយ្ហប្បទេសរបស់មនុស្សប្រុសឬសត្វឈ្មោល :

ដាំដូង

ដួលដាំដូង ឬ ដួលដាំទីង ដួលបះគូទឡើងលើ។

ដាំដូង កិរិយាសព្ទ

[ដាំ-ដូង] damdoung

បំបះគូទឡើងលើ បង្អោនក្បាលចុះក្រោម។

ដាំដូង គុណកិរិយា

[ដាំ-ដូង] damdoung

ដួលដាំដូង ឬ ដួលដាំទីង ដួលបះគូទឡើងលើ។

ដាំដែង

ព័ណ៌, សម្បុរខ្មៅលាយក្រហម :

ដាំដែង គុណនាម

[ដាំ-ដែង] damdaeng

ព័ណ៌, សម្បុរខ្មៅលាយក្រហម :

ដាំទីង

(ម.ព. ដាំដូង, ចាក់ទីង)។

ដាំទីង កិរិយាសព្ទ

[ដាំ-ទីង] damting

(ម.ព. ដាំដូង, ចាក់ទីង)។

ដិត

ជាប់, ប្រកិតតាម ដោយត្រូវចិត្ត ត្រូវគំនិត ឬផ្ដេកផ្ដិតចិត្តគំនិតទទួលជឿស្ដាប់ប្រព្រឹត្តតាមពេញទី។

ដិត កិ., គុ.កិ.

[ដិត] det

កាន់ជាប់ដោយជ្រលក់ ឬដោយលាបជាដើម :

ដិត កិរិយាសព្ទ

[ដិត] det

ជាប់តាម, ប្រកិតតាម។

ដិត គុណនាម

[ដិត-ដោយ] det

ជាប់, ប្រកិតតាម ដោយត្រូវចិត្ត ត្រូវគំនិត ឬផ្ដេកផ្ដិតចិត្តគំនិតទទួលជឿស្ដាប់ប្រព្រឹត្តតាមពេញទី។

ដិតក្រាស់

(ប.ព.) ដែលដិតច្បាស់ក្រាស់លើសពីធម្មតា។

ដិតក្រាស់ គុណនាម

[ដិត-ក្រាស់] detkreas≈

(ប.ព.) ដែលដិតច្បាស់ក្រាស់លើសពីធម្មតា។

ដិតដល់

ហ្មត់ចត់, យ៉ាងច្បាស់លាស់ ស៊ីជម្រៅ, ជាប់ជាប្រចាំ :

ដិតដល់ គុណនាម

[ដិត-ដល់] detdlo≈

ហ្មត់ចត់, យ៉ាងច្បាស់លាស់ ស៊ីជម្រៅ, ជាប់ជាប្រចាំ :

ដិតដាម

នឹកគិតទៅដល់អ្វីមួយជាប់ជានិច្ច, ដែលនៅតែចងចាំក្នុងចិត្ត, ដែលនៅដិតជាប់ក្នុងអារម្មណ៍ :

ដិតដាម កិ., គុ.

[ដិត-ដាម] detdam≈

នឹកគិតទៅដល់អ្វីមួយជាប់ជានិច្ច, ដែលនៅតែចងចាំក្នុងចិត្ត, ដែលនៅដិតជាប់ក្នុងអារម្មណ៍ :

ដី

ដីដែលអាចធ្វើស្រែបាន :

ដី នាម ១)

[ដី] dey

បណ្ដុំនៃសារធាតុខនិជ សារធាតុសរីរាង្គ អង្គធាតុរាវនិងឧស្ម័ននៅស្រទាប់លើបង្អស់នៃផែនដី ជាទីដែលរុក្ខជាតិអាចដុះលូតលាស់បានក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ :

ដី នាម ២)

[ដី] dey

ភពផែនដី :

ដី នាម ៣)

[ដី] dey

ស្រទាប់លើនៃផែនដីដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ជាលំនៅឋាន កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម សេវាកម្មព្រៃជាដើម :

ដី នាម ៤)

[ដី] dey

ប្រទេស, នគរ, ដែនដី, ទឹកដី :

ដី នាម ១)

[ក្បាល-ដី] dey

ប្រវែងទទឹងខាងមុខដីមួយកន្លែង :

ដី នាម ២)

[ក្បាល-ដី] dey

ផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគេរៀបចំបែងចែកជាប្លង់សម្រាប់សម្គាល់កម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកណាម្នាក់ :

ដី នាម

[ដី-ចំ-កា] dey

ដីសម្រាប់ធ្វើចម្ការ ឬដាំដំណាំផ្សេងៗ :

ដី នាម

[ដី-ធ្លី] dey

ផ្ទៃដីជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈឬឯកជនសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងណាមួយ :

ដី នាម

[ដី-ប្រ-ឆេះ] dey

ដីឆ្អិនត្រង់កន្លែងដែលដុតគំនរព្រៃជាដើមរួចហើយ។

ដី នាម

[ដី-ប្រៃ] dey

ដីមួយប្រភេទដែលមានជាតិប្រៃ ហើយអាចដាំបានតែប្រភេទដំណាំមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ :

ដី នាម

[ដី-ព្រៃ] dey

ដីដែលមានព្រៃឈើដុះ :

ដី នាម

[ដី-ភ្នំ] dey

ដីដែលស្ថិតនៅតំបន់ភ្នំ :

ដី នាម

[ដី-ល្បាយ] dey

ដីច្រើនប្រភេទចូលគ្នា ឬដីដែលមានស្រទាប់ច្រើនប្រភេទចូលគ្នា :

ដី នាម

[ដី-ស្រែ] dey

ដីដែលអាចធ្វើស្រែបាន :

ដីកា

(ម.ព. ដីកាសាទុក្ខ)។

ដីកា នាម ១)

[ដី-កា] deika

គម្ពីរកែខៃ បញ្ជាក់អត្ថន័យរបស់បាលី (បិដក) ខ្លះ, របស់អដ្ឋកថានៃបាលីខ្លះ, របស់ដីកាមុនៗខ្លះ, អាងដល់អត្ថន័យរបស់គម្ពីរឯទៀតខ្លះក៏មាន គម្ពីរ សារត្ថទីបនី ជា មូលដីកា (ដីកាដើម) ; វិមតិវិនោទនី ជា អនុដីកា (ដីកាបន្ទាប់) ; វជិរពុទ្ធិ ជា អន្វានុដីកា (ដីកាបន្ទាប់ពីអនុដីកាមកទៀត)

ដីកា នាម ២)

[ដី-កា] deika

សេចក្ដីសម្រេចរបស់ចៅក្រមឬព្រះរាជអាជ្ញា ដើម្បីអនុញ្ញាតឬបង្គាប់ឱ្យធ្វើកិច្ចអ្វីមួយ។

ដីកា នាម

[ដី-កា-កោះ] deika

លិខិតបង្គាប់របស់តុលាការដែលតម្រូវឱ្យបុគ្គលណាមួយត្រូវតែមកបង្ហាញខ្លួននៅតុលាការតាមកាលកំណត់ណាមួយ។

ដីកា នាម

[ដី-កា-បើក] deika

លិខិតបើកប្រាក់ ឬវត្ថុផ្សេងៗ។

ដីកា នាម

[ដី-កា-សា-ទុក] deika

ដីកាសម្រាប់ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រិយ៍ជាអម្ចាស់ជីវិត។

ដីកា នាម

[ដី-កា-សា-ទោស] deika

(ម.ព. ដីកាសាទុក្ខ)។

ដីខ្មៅ

(ម.ព. ខ្មៅដៃ)។