វចនានុក្រមខ្មែរ

ដន្លង

ដន្លងស្និទ្ធជិត (ដូចគេសែងស្នែងជាមួយគ្នា)។

ដន្លង នាម

[ដន់-ឡង] danlong

ញាតិដោយចងពន្ធ; ពាក្យសម្រាប់មាតានិងមាតា, បិតានិងបិតា ឬមាតានិងបិតា របស់កូនប្រសាប្រុសស្រី ហៅគ្នាទៅវិញទៅមក :

ដន្លង នាម

[ដន់-ឡង-ដង-ស្នែង] danlong

ដន្លងស្និទ្ធជិត (ដូចគេសែងស្នែងជាមួយគ្នា)។

ដន្លាប់

ក្លងសម្រាប់ដាក់ក្រមួនមាត់ :

ដន្លាប់ នាម

[ដន់-ឡាប់] donleab

ក្លងសម្រាប់ដាក់ក្រមួនមាត់ :

ដប នាម

[ដប] dorb

បំពង់ធ្វើដោយដី ឬធ្វើដោយកែវជាដើម, មានបាតមាន ក សម្រាប់ដាក់របស់រាវ :

ដបទៀម

គ្រឿងប្រហារធ្វើដោយដែក មានសណ្ឋានដូចមាក់សាន់ តែគ្មានហៀន, ដងវែង។

ដបទៀម នាម

[ដប-ទៀម] dabtiem

គ្រឿងប្រហារធ្វើដោយដែក មានសណ្ឋានដូចមាក់សាន់ តែគ្មានហៀន, ដងវែង។

ដប់ គុណនាម

[ដប់] dob

ចំនួន ៥ពីរដង ឬពីរ ៥ដង (១០)។

ដម

សូរសព្ទក្រអួនពីរោះ :

ដម នាម ១)

[ដម] dam

ទឹកថ្លាដែលកើតនៅក្នុងផ្កាឬទឹកដែលជោរក្នុងវត្ថុផ្អែមផ្សេងៗឡើងរលោង; ច្រើននិយាយថា ទឹកដម (ស. ដ្ចម អ.ថ. ដម ន. "គ្រឿងក្រអូប"; កិ. "ហិត"; "ផង, ដែរ")។

ដម នាម ២)

[ដម] dam

សូរសព្ទក្រអួនពីរោះ :

ដរ

អំពីរោគដែលរើឡើងដោយប៉ះទង្គិច :

ដរ គុណនាម

[ដ] dar

អំពីរោគដែលរើឡើងដោយប៉ះទង្គិច :

ដរធរ

អាមណាម, ដាលរាល, សាយសុស ដោយនិយាយតៗគ្នាពីមួយទៅមួយ :

ដរធរ កិរិយាសព្ទ

[ដ-ធ] darthor

អាមណាម, ដាលរាល, សាយសុស ដោយនិយាយតៗគ្នាពីមួយទៅមួយ :

ដរាប

រៀងរាប, ត្រឹម, កំណត់ត្រឹម :

ដរាប ធ., ឈ.

[ដ-រ៉ាប] dareab

រៀងរាប, ត្រឹម, កំណត់ត្រឹម :

ដរាបតែ

រៀងរាបតែ, ត្រឹមតែ, កំណត់ត្រឹមតែ :

ដរាបតែ ធ., ឈ.

[ដ-រ៉ាប-តែ] darabtae≈

រៀងរាបតែ, ត្រឹមតែ, កំណត់ត្រឹមតែ :

ដលោក

(ព.បុ.) លោកនេះ, ឥធលោក (ព.កា.) :

ដលោក នាម

[ដ-លោក] dolouk

(ព.បុ.) លោកនេះ, ឥធលោក (ព.កា.) :

ដល់

ដល់ពេលដែលត្រូវធ្វើអ្វីមួយ ដោយសារអ្នកផ្សេងបានធ្វើរឿងដូចគ្នានោះរួចហើយ :

ដល់ ធ. ១)

[ដល់] dorl

ចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់, សំដៅឆ្ពោះ, ដែលផ្គងឆ្ពោះ :

ដល់ ធ. ២)

[ដល់] dorl

ដរាបទៅទល់នឹង :

ដល់ កិរិយាសព្ទ

[ដល់] dorl

បានសម្រេច, បានទីដែលត្រូវទៅមក :

ដល់ កិរិយាសព្ទ

[ដល់-កំ-ណត់] dorl

ត្រឹមពេលកំណត់, អស់ពេលបន្តទៀត :

ដល់ កិរិយាសព្ទ

[ដល់-វេន] dorl

ដល់ពេលដែលត្រូវធ្វើអ្វីមួយ ដោយសារអ្នកផ្សេងបានធ្វើរឿងដូចគ្នានោះរួចហើយ :

ដល់ក

ដែលប្រៀបធៀបលក្ខណ :អ្វីមួយឱ្យដល់កម្រិតកំពូល; មែនទែន, ខ្លាំងណាស់ :

ដល់ក គុ.កិ., កិ. ១)

[ដល់-ក] dloka≈

ដែលបរិភោគអ្វីមួយហួសកម្រិត លេបលែងទៅរួចទៀត; (ព.ប្រ.) ឆ្អែតចិត្តខ្លាំង, ហួសចិត្ត :

ដល់ក គុ., កិ. ២)

[ដល់-ក] dloka≈

ដែលប្រៀបធៀបលក្ខណ :អ្វីមួយឱ្យដល់កម្រិតកំពូល; មែនទែន, ខ្លាំងណាស់ :

ដា នាម

[ដា] da

បន្ទះថ្មធំរាបដូចក្ដារបែន :

ដាក់

យកឯកសារទៅស្នើសុំប្រឡងឬសេចក្ដីអនុញ្ញាតអ្វីមួយ :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់] dak

បន្ទាបចុះ, តម្កល់លើទី :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-រ-ទេះ] dak

ដោះគោឬក្របីចេញពីនឹមហើយចតរទេះ។

ដាក់ គុណកិរិយា

[ដាក់] dak

ទៅកាន់, ទៅរក :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[កំ-ញ៉ើញ-ដាក់] dak

កំញើញទៅរក។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ក្រ-ញ៉ូវ-ដាក់] dak

ធ្វើមុខក្រញូវទៅរក។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ក្រ-ញ៉ើត-ដាក់] dak

ពោលពាក្យក្រញើតទៅរក។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ក្រ-ឡូវ-ដាក់] dak

សម្ដែងអាការៈក្រឡូវទៅរក។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ញ-ញឹម-ដាក់] dak

ញញឹមទៅរក។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[បោល-ដាក់] dak

បោលសំដៅត្រង់ទៅរក។

ដាក់ កិ., គុ.កិ.

[ដាក់] dak

រង៉ាប់រងើ, ក្អួតចង្អោរ ព្រោះស៊ីផ្លែឈើចំពួកខ្លះច្រើនហួសពេក :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់] dak

ថយអំណាច, ថយទ្រព្យ។

ដាក់ គុ., គុ.កិ.

[ដាក់] dak

ដែលចុះថមថយ ដែលខាតបង់ :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ខ្លួន] dak

បន្ទន់ខ្លួន, ថយរាសី។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ចិត] dak

ផ្គង, តម្រង់ចិត្ត។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ចិត-ដាក់-កាយ] dak

(សំនួន.) យល់ព្រម សុខចិត្ត សង្រួមចិត្តកាយ :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ទឹក-មុក] dak

(សំនួន.) ប្រែទឹកមុខ បង្ហាញភាពក្រៀមក្រំ ខកចិត្ត ឬអៀនអន់ :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-មុក-ចុះ] dak

សំយុងមុខចុះ។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-រាច] dak

ឈប់លែងសោយរាជ្យ។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់] dak

កំណត់ បង្គាប់ បញ្ជា :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់] dak

ប្រគល់ (ពាក្យ, បណ្ដឹង, ញត្តិ) :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-កា-អោយ-ធ្វើ] dak

ប្រគល់ការឱ្យធ្វើ។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-គុក] dak

កាត់ទោសឱ្យជាប់គុក។

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ចេញ] dak

បង្កើត, បញ្ជា, កំណត់អ្វីមួយឱ្យអនុវត្ត :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ទោស] dak

ដាក់ពិន័យ ដាក់ទណ្ឌកម្ម :

ដាក់ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-ពាក] dak

យកឯកសារទៅស្នើសុំប្រឡងឬសេចក្ដីអនុញ្ញាតអ្វីមួយ :

ដាក់កង

ពន្យារកំណើតដោយប្រើកងឬឧបករណ៍ពន្យារកំណើតសម្រាប់ស្ត្រី :

ដាក់កង កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-កង] dakkngo≈

ពន្យារកំណើតដោយប្រើកងឬឧបករណ៍ពន្យារកំណើតសម្រាប់ស្ត្រី :

ដាក់ខែ

ជាប្រចាំខែ :

ដាក់ខែ គុណកិរិយា

[ដាក់-ខែ] dakkhae≈

ជាប្រចាំខែ :

ដាក់សម្ពាធ

ដាក់បន្ទុក បង្ខំ កៀបសង្កត់ ជំរុញអ្នកណាម្នាក់ ក្រុមណាមួយ ឬប្រទេសណាមួយ ឱ្យធ្វើអ្វីមួយ។

ដាក់សម្ពាធ កិរិយាសព្ទ

[ដាក់-សំ-ពាត] daksampeat≈

ដាក់បន្ទុក បង្ខំ កៀបសង្កត់ ជំរុញអ្នកណាម្នាក់ ក្រុមណាមួយ ឬប្រទេសណាមួយ ឱ្យធ្វើអ្វីមួយ។

ដាង គុណនាម

[ដាង] dang

ពពាល, ពព្រុះ (ខ្មែរនិយាយតែពីមាន់) :

ដាង នាម

[ដាង] dang

ឈើដំណាំស្រុកមួយប្រភេទពួកដូង មានសណ្ឋានដូចដូងសុទ្ធសាធ ខុសគ្នាតែឥតផ្កា ស្រាប់តែចេញជាផ្លែមកតែម្ដង (ច្រើនមាននៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបង)។

ដាច កិរិយាសព្ទ

[ដាច] dach

រហែក :

ដាច់

ដែលលើសលប់, ដែលតាមមិនទាន់ :

ដាច់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ដាច់] dach

ឃ្លាតពីគ្នា, ផុតពីគ្នា មិនជាប់គ្នាវិញ។

ដាច់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ដាច់] dach

(ព.សា.) លែងមាន, គ្មាន (ប្រើចំពោះ ចរន្តអគ្គិសនី, ទឹក, លុយ) :

ដាច់ គុណកិរិយា

[ដាច់] dach

(សំនួន.) ដោយស្ថិតនៅទីឆ្ងាយ មើលស្ទើរតែលែងឃើញ :

ដាច់ គុណកិរិយា

[ដាច់-ក្បាល-ដាច់-កន់-ទុយ] dach

(សំនួន.) ដែលមានកម្រិតខ្លាំងណាស់, ដែលមានសន្ទុះ (ប្រតិកម្ម) ខ្លាំងពេក :

ដាច់ កិ., គុ.

[ដាច់-ដាច] dach

ដែលដាច់រហែក ដែលដាច់រយ៉ៃ :

ដាច់ កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ទឹក] dach

(សំនួន.) អស់ជាតិទឹកក្នុងពេលចម្អិនដូចជានំកូរ ទ្រាប ឬច័ក្កច័នជាដើម :

ដាច់ កិ., គុ.កិ.

[ដាច់-ទឹក] dach

(សំនួន.) ដាច់ស្បៀង, អស់អាហារសម្រាប់បរិភោគ; គ្មានពេលបរិភោគអាហារ; បរិភោគអាហារលែងកើត :

ដាច់ គុណកិរិយា

[ដាច់] dach

ដែលមានគេទិញច្រើន :

ដាច់ គុណកិរិយា

[ដាច់] dach

ដែលលើសលប់, ដែលតាមមិនទាន់ :

ដាច់ខាត

ទាំងស្រុង, ពេញលេញ, មិនប្រៀបធៀប; ដែលពុំមានការបន្ធូរបន្ថយ; ដែលពុំមានអ្វីរារាំងបាន :

ដាច់ខាត គុ., គុ.កិ.

[ដាច់-ខាត] dachkhat≈

ទាំងស្រុង, ពេញលេញ, មិនប្រៀបធៀប; ដែលពុំមានការបន្ធូរបន្ថយ; ដែលពុំមានអ្វីរារាំងបាន :

ដាច់ខាតនិយម

ទ្រឹស្ដីទស្សនវិជ្ជាដែលយល់ថា សច្ចភាពតម្លៃខាងសីលធម៌ឬតម្លៃខាងសោភ័ណ គឺដាច់ខាតនិងសកល ហើយមិនទាក់ទងនឹងភាពខុសគ្នារបស់បុគ្គលនិងរបស់សង្គមទេ។

ដាច់ខាតនិយម នាម

[ដាច់-ខាត-និ-យំ] dachkhatniyum≈

ទ្រឹស្ដីទស្សនវិជ្ជាដែលយល់ថា សច្ចភាពតម្លៃខាងសីលធម៌ឬតម្លៃខាងសោភ័ណ គឺដាច់ខាតនិងសកល ហើយមិនទាក់ទងនឹងភាពខុសគ្នារបស់បុគ្គលនិងរបស់សង្គមទេ។

ដាច់ខ្យល់

ផុតដង្ហើម, (ព.ប្រ.) ដែលវេទនាស្ទើរស្លាប់ :

ដាច់ខ្យល់ កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ខ្យល់] dachkhayl≈

ផុតដង្ហើម, (ព.ប្រ.) ដែលវេទនាស្ទើរស្លាប់ :

ដាច់ដាប

(សំនួន.) ដែលឃ្លានឬចង់បានខ្លាំងហួសប្រមាណ :

ដាច់ដាប គុណនាម

[ដាច់-ដាប] dachdab≈

(សំនួន.) ដែលឃ្លានឬចង់បានខ្លាំងហួសប្រមាណ :

ដាច់ណាត់

ច្បាស់លាស់, រឹងប៉ឹង, តឹងរ៉ឹង, ដាច់ខាត :

ដាច់ណាត់ គុ., គុ.កិ.

[ដាច់-ណាត់] dachnat≈

ច្បាស់លាស់, រឹងប៉ឹង, តឹងរ៉ឹង, ដាច់ខាត :

ដាច់ពេល

ខ្វះម្ហូបអាហារមួយគ្រាៗ, គ្មានម្ហូបអាហារគ្រប់គ្រាន់។

ដាច់ពេល កិរិយាសព្ទ

[ដាច់-ពេល] dachpel≈

ខ្វះម្ហូបអាហារមួយគ្រាៗ, គ្មានម្ហូបអាហារគ្រប់គ្រាន់។

ដាច់ពោះ

(សំនួន.) គ្មានអាហារបរិភោគអាចរហូតដល់ឃ្លានស្លាប់ :

ដាច់ពោះ គុណកិរិយា

[ដាច់-ពោះ] dachpoeah≈

(សំនួន.) គ្មានអាហារបរិភោគអាចរហូតដល់ឃ្លានស្លាប់ :

ដាច់យប់

មិនបានដេកដោយសាររវល់ធ្វើអ្វីមួយ :

ដាច់យប់ គុ., គុ.កិ.

[ដាច់-យប់] dachyb≈

មិនបានដេកដោយសាររវល់ធ្វើអ្វីមួយ :

ដាច់យ៉ៃ

គ្មានសេសសល់អ្វីជាប់ខ្លួនទាំងទ្រព្យ ទាំងប្រាក់កាស ឬអ្វីៗ :

ដាច់យ៉ៃ កិ., គុ.

[ដាច់-យ៉ៃ] dachyai≈

គ្មានសេសសល់អ្វីជាប់ខ្លួនទាំងទ្រព្យ ទាំងប្រាក់កាស ឬអ្វីៗ :

ដាច់សង្វែង

(ម.ព. សង្វែង)។

ដាច់សង្វែង គុ.កិ., គុ.

[ដាច់-សង់-វ៉ែង] dachsngovaeng≈

(ម.ព. សង្វែង)។

ដាច់សាច់

(សំនួន.) ដោយប្រើសម្ដីអសុរោះ អាក្រក់ ឬអសីលធម៌ :

ដាច់សាច់ គុណកិរិយា

[ដាច់-សាច់] dachsach≈

(សំនួន.) ដោយប្រើសម្ដីអសុរោះ អាក្រក់ ឬអសីលធម៌ :

ដាច់ស្រយាល

ដែលឆ្ងាយដាច់ពីគេ, ដែលនៅដាច់ឆ្ងាយពីគេ :