វចនានុក្រមខ្មែរ

ញាតិពន្ធ នាម ២)

[ញា-តិ-ពន់] nheatepno≈

(ច្ប.) ចំណងគតិយុត្តរវាងសហព័ទ្ធម្ខាងនិងញាតិលោហិតរបស់សហព័ទ្ធម្ខាងទៀត (សាច់ថ្លៃ) :

ញាតិ—

(ម.ព. ញាតិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ញាតិ— នាម

[ញា-តិ—] nheate—≈

(ម.ព. ញាតិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ញាត់

ច្រកដោយរុក, ដោយត្រសុកសង្កត់ឱ្យតឹងឱ្យណែន :

ញាត់ កិរិយាសព្ទ

[ញាត់] nheat

ច្រកដោយរុក, ដោយត្រសុកសង្កត់ឱ្យតឹងឱ្យណែន :

ញាប់ គុ.កិ., គុ.

[ញាប់] nhorb

បន្ទាន់ៗ ញឹកៗ, រន្ថាន់ :

ញាប់ញ័រ

ញ័រ រញ្ជួយជារឿយៗ ឬខ្លាំង :

ញាប់ញ័រ កិរិយាសព្ទ

[ញាប់-ញ័រ] nhorbnhoar

ញ័រ រញ្ជួយជារឿយៗ ឬខ្លាំង :

ញាស់

(ព.ប្រ.) តាំងពីវាកើតមក។

ញាស់ កិរិយាសព្ទ

[ញាស់] nheas

កើតចេញពីស៊ុត (ពីពង) ; និយាយចំពោះតែសត្វដែលជាអណ្ឌជៈ :

ញាស់ កិរិយាសព្ទ

[ញាស់] nheas

(ព.ប្រ.) តាំងពីវាកើតមក។

ញាំ កិរិយាសព្ទ ១)

[ញាំ] nham

ធ្វើម្ហូបដែលហៅថា ញាំ។

ញាំ នាម ២)

[ញាំ] nham

អាហារធ្វើដោយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ មានត្រីអាំងឬត្រីស្ងោរជាដើម កូរច្របល់បញ្ចូលជាតិគ្នា (មិនចម្អិនថែមទៀតទេ) :

ញាំញី

បំផ្លិចបំផ្លាញ រាតត្បាត បង្កទុក្ខសោក ធ្វើឱ្យលំបាក :

ញាំញី កិរិយាសព្ទ

[ញាំ-ញី] nhoam

បំផ្លិចបំផ្លាញ រាតត្បាត បង្កទុក្ខសោក ធ្វើឱ្យលំបាក :

ញី

ដែលមានភេទជាស្រី; ប្រើចំពោះតែសត្វតិរច្ឆាននិងឈើខ្លះ :

ញី កិរិយាសព្ទ

[ញី] nhi

ឈ្លីរបស់ល្អិតៗ ឬរបស់ដែលមានសាច់ទន់ :

ញី គុណនាម

[ញី] nhi

ដែលមានភេទជាស្រី; ប្រើចំពោះតែសត្វតិរច្ឆាននិងឈើខ្លះ :

ញីញញូញ

ញញើតញញើម, ស្ទាក់ស្ទើរ។

ញីញញូញ កិរិយាសព្ទ

[ញីញ-ញូញ] nhinhonhunh

ញញើតញញើម, ស្ទាក់ស្ទើរ។

ញឹក

ដែលរឿយៗ ញយដង ច្រើនដង :

ញឹក គុ.កិ., គុ.

[ញឹក] nheuk

ដែលមិនរង្វើល, ជិតៗគ្នា :

ញឹក គុណកិរិយា

[ញឹក-ញយ] nheuk

(ម.ព. ញឹកញាប់)។

ញឹក គុណកិរិយា

[ញឹក-ញាប់] nheuk

ដែលរឿយៗ ញយដង ច្រើនដង :

ញឹកៗ

រឿយៗ :

ញឹកៗ គុណកិរិយា

[ញឹក-ញឹក] nhuek

រឿយៗ :

ញឹន

ស្រាក, អន់, ជិន, (ច្រើនប្រើតែនឹងពាក្យបដិសេធន៍ថា មិន) :

ញឹន កិរិយាសព្ទ

[ញឹន] nhuen

ស្រាក, អន់, ជិន, (ច្រើនប្រើតែនឹងពាក្យបដិសេធន៍ថា មិន) :

ញុះ

និយាយចាក់រុកនាំអុចអាល ឱ្យរឹតតែខឹង ឱ្យរឹតតែក្ដៅឡើង :

ញុះ កិរិយាសព្ទ

[ញុះ] nhuh

និយាយចាក់រុកនាំអុចអាល ឱ្យរឹតតែខឹង ឱ្យរឹតតែក្ដៅឡើង :

ញុះញង់

ញុះញយៗគឺនិយាយចាក់រុកនាំអុចអាលឱ្យអ្នកដទៃធ្វើការអ្វីៗដែលមិនគប្បី, ឱ្យឈ្លោះឱ្យទាស់ទែងគ្នា, ឱ្យបាក់បែកគ្នា :

ញុះញង់ កិរិយាសព្ទ

[ញុះ-ញង់] nhusnhong

ញុះញយៗគឺនិយាយចាក់រុកនាំអុចអាលឱ្យអ្នកដទៃធ្វើការអ្វីៗដែលមិនគប្បី, ឱ្យឈ្លោះឱ្យទាស់ទែងគ្នា, ឱ្យបាក់បែកគ្នា :

ញូញ

រួញរា, ស្ញូញ, ទ្រាន់ចិត្ត (ម.ប្រ.)។

ញូញ គុណនាម

[ញូញ] nhunh

អ៊ូញ, ព្រមឹក; សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ខ្មៅ :

ញូញ កិរិយាសព្ទ

[ញូញ] nhunh

រួញរា, ស្ញូញ, ទ្រាន់ចិត្ត (ម.ប្រ.)។

ញើញ

រាថយ, ថយក្រញាង។

ញើញ កិរិយាសព្ទ

[ញើញ] nhaunh

រាថយ, ថយក្រញាង។

ញើបៗ

សន្សឹមៗ, ទ្រើបៗ, លបៗ, អើតខ្លួនដើរយឺតៗ :

ញើបៗ កិរិយាសព្ទ

[ញើប-ញើប] nhaub

សន្សឹមៗ, ទ្រើបៗ, លបៗ, អើតខ្លួនដើរយឺតៗ :

ញើស

អាការៈរាវ (ធាតុទឹក) ដែលចេញពីខ្លួនតាមរន្ធរោមដោយចំហាយ :

ញើស កិរិយាសព្ទ

[ញើស] nhaus

បញ្ចេញសំបោរពីច្រមុះ :

ញើស នាម

[ញើស] nhaus

អាការៈរាវ (ធាតុទឹក) ដែលចេញពីខ្លួនតាមរន្ធរោមដោយចំហាយ :

ញៀច

ចាប់ស្លឹកត្រចៀកអង្រង់ (ពាក្យក្នុងល្បែងលេងបិទពួន) :

ញៀច កិរិយាសព្ទ

[ញៀច] nhiech

ចាប់ស្លឹកត្រចៀកអង្រង់ (ពាក្យក្នុងល្បែងលេងបិទពួន) :

ញៀត

សៀតញាត់ក្នុងកន្លៀត។

ញៀត កិរិយាសព្ទ

[ញៀត] nhiet

សៀតញាត់ក្នុងកន្លៀត។

ញៀតញឹក

(ម.ព. ញៀតស្បាត)។

ញៀតញឹក គុណនាម

[ញៀត-ញឹក] nhietnhoek≈

(ម.ព. ញៀតស្បាត)។

ញៀតស្បាត

ស្មៅឬស្បូវនិងឈើតូចៗដែលដុះញឹកប្រជ្រៀតគ្នា :

ញៀតស្បាត គុណនាម a

[ញៀត-ស្បាត] nhietsbat

ដែលញឹកជ្រៀតជុកជិតដោយស្មៅឬស្បូវនិងឈើតូចៗ :

ញៀតស្បាត នាម b

[ញៀត-ស្បាត] nhietsbat

ស្មៅឬស្បូវនិងឈើតូចៗដែលដុះញឹកប្រជ្រៀតគ្នា :

ញៀន

ជាប់ចិត្តដោយមានចំណង់ អត់មិនបានដោយធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត, ធ្លាប់ជក់, ធ្លាប់ស៊ី លុះដល់កំណត់, ដល់វេលាដែលធ្លាប់ ក៏បណ្ដាលឱ្យនឹកចង់អត់មិនបានឬក៏ទៅជាធ្វើទុក្ខមិនស្រួលខ្លួន :

ញៀន កិរិយាសព្ទ

[ញៀន] nhean

ជាប់ចិត្តដោយមានចំណង់ អត់មិនបានដោយធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត, ធ្លាប់ជក់, ធ្លាប់ស៊ី លុះដល់កំណត់, ដល់វេលាដែលធ្លាប់ ក៏បណ្ដាលឱ្យនឹកចង់អត់មិនបានឬក៏ទៅជាធ្វើទុក្ខមិនស្រួលខ្លួន :

ញេច

សង្កត់ឈ្លេចបំបែក, បំពៀច :

ញេច កិរិយាសព្ទ

[ញេច] nhech

សង្កត់ឈ្លេចបំបែក, បំពៀច :

ញេញ

ខាំស្រាលៗដោយធ្មេញ ឬខាំធ្មេញដោយកំហឹង :

ញេញ កិរិយាសព្ទ

[ញេញ] nhenh

ខាំស្រាលៗដោយធ្មេញ ឬខាំធ្មេញដោយកំហឹង :

ញេយ្យធម៌

(ម.ព. ញេយ្យធម្ម)។

ញេយ្យធម៌ នាម

[ញៃ-យៈ-ធ័រ] nheyyeakthro≈

(ម.ព. ញេយ្យធម្ម)។

ញេយ្យធម្ម

ធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញគួរដឹង; ធម៌ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង :

ញេយ្យធម្ម នាម

[ញៃ-យៈ-ធ័ម] nheyythomm

ធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញគួរដឹង; ធម៌ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង :

ញែក

វែកចេញ, ផាត់ចេញ, ចែកចេញ។

ញែក កិរិយាសព្ទ

[ញែក] nheaek

វែកចេញ, ផាត់ចេញ, ចែកចេញ។

ញោច

រំពត់; របត់ដែលលូកចេញឬ លូកចូល។

ញោច កិរិយាសព្ទ

[ញោច] nhouch

ខ្ញើច; លូកចេញឬលូកចូល។

ញោច នាម

[ញោច] nhouch

រំពត់; របត់ដែលលូកចេញឬ លូកចូល។

ញោម

(ម.ព. ញោមសិកា)។

ញោម សព្វនាម

[ញោម] nhoum

ពាក្យសម្រាប់បព្វជិតហៅមាតាបិតាបង្កើត ឬមាតាបិតាចិញ្ចឹម ឬឧបាសកឧបាសិកាឯទៀតៗ ដែលមានចំណាស់ ប្រហែលនឹងមាតាបិតារបស់ខ្លួន បព្វជិតក៏ហៅ ញោម បានដែរ។

ញោម នាម

[ញាត-ញោម] nhoum

(ម.ព. ញោមញាតិ)។

ញោម នាម

[ញោម-ញាត] nhoum

ពាក្យសម្រាប់បព្វជិតហៅពួកឧបាសកទាយកដោយរួបរួម :

ញោម នាម

[ញោម-ប្រុស] nhoum

ឪពុក។

ញោម នាម

[ញោម-សិ-កា] nhoum

ម្ដាយ, ញោមស្រី។

ញោម នាម

[ញោម-ស្រី] nhoum

(ម.ព. ញោមសិកា)។

ញោមវត្ត

ឧបាសក ឧបាសិកា អ្នកចេញមុខទំនុកបម្រុង ផ្គត់ផ្គង់វត្តអារាមណាមួយ។

ញោមវត្ត នាម

[ញោម-វ័ត] nhoumvott

ឧបាសក ឧបាសិកា អ្នកចេញមុខទំនុកបម្រុង ផ្គត់ផ្គង់វត្តអារាមណាមួយ។

ញោស

ដែលជ្រុសហួសប្រមាណ, ហួសហេតុ :

ញោស គុណនាម ១)

[ញោស] nhous

ដែលទុំជ្រុលហួសពីធម្មតា :

ញោស គុណនាម ២)

[ញោស] nhous

ដែលចាស់គ្រាំគ្រាទ្រែមទ្រមខ្លាំង :

ញោស គុណកិរិយា

[ញោស] nhous

ដែលជ្រុសហួសប្រមាណ, ហួសហេតុ :

ញោះ

(ព.ប្រ.) គោះ, សំពងដោយសម្ដី :

ញោះ កិរិយាសព្ទ ១)

[ញោះ] nhuoh

វាយគោះចុចដោយចុងដំបង, ចុងអន្លូង, ចុងញញួរជាដើម។

ញោះ កិរិយាសព្ទ ២)

[ញោះ] nhuoh

(ព.ប្រ.) គោះ, សំពងដោយសម្ដី :

ញំៗ

បុកឬទំពាបន្ថើរៗ, លំៗ :

ញំៗ កិ., គុ.កិ.

[ញំ-ញំ] nhum

បុកឬទំពាបន្ថើរៗ, លំៗ :

ញ៉ម

ព្រមទទួលចាញ់, ចុះចាញ់, បាក់បប ថាលែងហ៊ានទៀត :

ញ៉ម កិរិយាសព្ទ

[ញ៉ម] nhom

ព្រមទទួលចាញ់, ចុះចាញ់, បាក់បប ថាលែងហ៊ានទៀត :

ញ៉ាក

ខ្លាច, ញញើត, ញ៉មចុះចាញ់ :

ញ៉ាក កិរិយាសព្ទ

[ញ៉ាក] nheak

ខ្លាច, ញញើត, ញ៉មចុះចាញ់ :

ញ៉ាច់!

ប៉ាច់; ពាក្យបន្លឺដោយភ្ញាក់ភ្លាត់មាត់, ជ្រលួសមាត់ (ព.អា.)។

ញ៉ាច់! ឧទានសព្ទ

[ញ៉ាច់] nhach≈

ប៉ាច់; ពាក្យបន្លឺដោយភ្ញាក់ភ្លាត់មាត់, ជ្រលួសមាត់ (ព.អា.)។

ញ៉ាប

ដំបូលដែលបន្សាបតពីសំយាបផ្ទះ ឬរោងមក :

ញ៉ាប នាម

[ញ៉ាប] nheab

ដំបូលដែលបន្សាបតពីសំយាបផ្ទះ ឬរោងមក :

ញ៉ាម

ជាប់ចិត្ត, ញៀនចិត្ត :

ញ៉ាម កិរិយាសព្ទ

[ញ៉ាម] nheam

ជាប់ចិត្ត, ញៀនចិត្ត :

ញ៉ាំ

ស៊ី; និយាយបានចំពោះតែកូនក្មេងតូច (ពាក្យទំយើ) :

ញ៉ាំ កិរិយាសព្ទ

[ញ៉ាំ] nhaam≈

ស៊ី; និយាយបានចំពោះតែកូនក្មេងតូច (ពាក្យទំយើ) :

ញ៉ាំង

ញ៉ាំងជម្លោះឱ្យកើតមានឡើង (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

ញ៉ាំង កិរិយាសព្ទ

[ញ៉ាំង] nheang

ប្រើ, បង្គាប់ :

ញ៉ាំង កិរិយាសព្ទ

[ញ៉ាំង-ឈ្លោះ] nheang

ញ៉ាំងជម្លោះឱ្យកើតមានឡើង (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

ញ៉ាំងៗ

សូរសន្ធឹកអ្វីៗដែលមានសំឡេងស្រួយខ្ទ័រខ្លាំង។