វចនានុក្រមខ្មែរ

ជ្រូក

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ ដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងស្រុក ហៅថា ជ្រូកស្រុក, ដែលកើតអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ ហៅថា ជ្រូកព្រៃ។

ជ្រូក នាម

[ជ្រូក] jrouk

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ ដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងស្រុក ហៅថា ជ្រូកស្រុក, ដែលកើតអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ ហៅថា ជ្រូកព្រៃ។

ជ្រូកត្រឹប

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបស្រដៀងនឹងជ្រូក តែតូចជាង នៅអាស្រ័យតែលើត្រឹប, បឿនបឹងធំៗ។

ជ្រូកត្រឹប នាម

[ជ្រូក-ត្រឹប] chruktroeb

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបស្រដៀងនឹងជ្រូក តែតូចជាង នៅអាស្រ័យតែលើត្រឹប, បឿនបឹងធំៗ។

ជ្រូកព្រុល

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជ្រូក តែតូចជាងជ្រូកត្រឹបទៅទៀត ច្រើននៅអាស្រ័យនឹងព្រៃស្បាតភ្នំដែលមានស្នាប់ញឹកជិត។

ជ្រូកព្រុល នាម

[ជ្រូក-ព្រុល] chrukprul

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជ្រូក តែតូចជាងជ្រូកត្រឹបទៅទៀត ច្រើននៅអាស្រ័យនឹងព្រៃស្បាតភ្នំដែលមានស្នាប់ញឹកជិត។

ជ្រួក

សូរឮដោយយកគ្រឿងសស្ត្រាមានមុខដ៏មុតចាក់អ្វីៗដែលទន់, ស្រួយដូចដើមចេកជាដើម :

ជ្រួក ឧទានសព្ទ

[ជ្រួក] chruok

សូរឮដោយយកគ្រឿងសស្ត្រាមានមុខដ៏មុតចាក់អ្វីៗដែលទន់, ស្រួយដូចដើមចេកជាដើម :

ជ្រួញ

ឈ្មោះអំពើកំណាចមួយប្រភេទ ធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ (ច្រើនឮមានតែក្នុងសម័យបុរាណ)។

ជ្រួញ កិ., គុ.

[ជ្រួញ] chruonh

(ម.ព. ជួញ)។

ជ្រួញ នាម

[ជ្រួញ] chruonh

ឈ្មោះអំពើកំណាចមួយប្រភេទ ធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ (ច្រើនឮមានតែក្នុងសម័យបុរាណ)។

ជ្រួត

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យជ្រាប ឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកជាងប្រក្រតី :

ជ្រួត បុព្វបទ

[ជ្រួត] chruot

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យជ្រាប ឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកជាងប្រក្រតី :

ជ្រួតជ្រាប កិរិយាសព្ទ

[ជ្រួត-ជ្រាប] chruotchreab≈

យល់ដឹងអំពីអ្វីមួយបានពេញលេញ :

ជ្រួយ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងស្រួចស្រដៀងនឹងស្លឹកក្ដាំងងា។

ជ្រួយ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រួយ] chruoy

ធ្វើឱ្យផុស, ឱ្យធូរ, ចាក់គាស់កំសុល :

ជ្រួយ នាម

[ជ្រួយ] chruoy

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងស្រួចស្រដៀងនឹងស្លឹកក្ដាំងងា។

ជ្រួល

រំភើបញាប់ញ័រក្នុងអារម្មណ៍ ព្រោះចង់បានឬចង់ធ្វើអ្វីមួយ :

ជ្រួល នាម

[ជ្រួល] jrul

ច្រវាក់ដែលមានរង្វង់វែងៗ ចាប់ភ្ជាប់គ្នា (ច្រវាក់ជង្គង់គ្រៀល)។

ជ្រួល កិ., គុ.កិ.

[ជ្រួល] jrul

ផ្អើលរជើបរជោ :

ជ្រួល កិរិយាសព្ទ

[ជ្រួល-ច្រាល់] jrul

ជ្រួលរញ៉ាល់រចល់។

ជ្រួល កិរិយាសព្ទ ១)

[ជ្រួល-ជ្រើម] jrul

ជ្រួលជាពួកជាក្រុម ពូនចុះពូនឡើង។

ជ្រួល កិរិយាសព្ទ ២)

[ជ្រួល-ជ្រើម] jrul

រំភើបញាប់ញ័រក្នុងអារម្មណ៍ ព្រោះចង់បានឬចង់ធ្វើអ្វីមួយ :

ជ្រួលច្របល់ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រួល-ច្រ-បល់] chruolchroblo≈

ចលាចល ផ្អើលឆោឡោ វឹកវរនៅមិនសុខ :

ជ្រួស កិ., គុ.កិ.

[ជ្រួស] chruos

ជ្រលួស, ជ្រុលហួស, ឃ្វាងដំណើរគ្នា :

ជ្រើម កិរិយាសព្ទ

[ជ្រើម] jrerm

ព្រើម, ព្រើតព្រើមព្រមគ្នា, ព្រឺសចិត្ត :

ជ្រើស

ជ្រើសយកពីក្នុងចំណោមមនុស្សមកតែងតាំងក្នុងមុខតំណែងឬមុខការមួយ :

ជ្រើស កិរិយាសព្ទ

[ជ្រើស] jrers

រើសរក, ស្រាល់រក, រើសសម្រាំង :

ជ្រើស កិរិយាសព្ទ

[ជ្រើស-តាំង] jrers

ជ្រើសយកពីក្នុងចំណោមមនុស្សមកតែងតាំងក្នុងមុខតំណែងឬមុខការមួយ :

ជ្រើសរើស កិរិយាសព្ទ

[ជ្រើស-រើស] jrersraus

រើសដោយសម្រាំងយកតាមការពេញចិត្ត។

ជ្រៀង គុណនាម

[ជ្រៀង] chrieng

ដែលល្អៀង។

ជ្រៀត គុណនាម

[ជ្រៀត] chriet

(ម.ព. ជៀត)។

ជ្រៀត កិរិយាសព្ទ

[ជ្រៀត-បៀត] chriet

ប្រជ្រៀត :

ជ្រៀតជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រៀត-ជ្រែក] chrietchrek≈

កកូរកកាយ លូកលាន់កិច្ចការអ្នកឯទៀត :

ជ្រេ គុណនាម

[ជ្រេ] chre

ដែលទេរ, ងាកបែរ មិនចំកណ្ដាល ដែលល្អៀង :

ជ្រេញ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រេញ] chrenh

ទ្រាន់ចិត្ត :

ជ្រេញ គុណនាម

[ជ្រេញ] chrenh

ដែលជូរខ្លាំង :

ជ្រែ នាម

[ជ្រែ] chreae

ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ ពួកទ្រាំង, ពួកត្នោត សាច់ក្នុងដើមបុកច្រោះយកម្សៅ ប្រើការធ្វើជានំបានយ៉ាងច្រើន :

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែ] chreae

កាសបង្ខិតរបស់ដែលគេដាក់ប្រទើសប្រជាន់គ្នា ឱ្យឃ្លាតចេញពីគ្នា; កាសញែកអក្សរពុម្ពដែលចង្អៀតញឹកឱ្យឃ្លាតស្រឡះពីគ្នា :

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែ] chreae

ប្រជ្រៀតគេឯង ដើម្បីជែង :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ១)

[ជ្រែក] chreaek

ជែកវែកចូល, ញែកចូល :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ២)

[ជ្រែក] chreaek

(ព.ប្រ.) ជែកជែងស្ទាក់ផ្លូវ ស្ទាក់ដំណើរឱ្យអាក់ឱ្យទាស់ៈ :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែក-រាច] chreaek

(រ.ស.) ដណ្ដើមរាជសម្បត្តិ។

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែក] chreaek

ផ្សំថ្នាំកែរោគដោយយកថ្នាំឯទៀតលាយបញ្ចូលខ្លះឱ្យជួយជាជំនួយ :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែក] chreaek

សូត្ររាយមន្តអាគមច្រើនមេចម្រុះគ្នា :

ជ្រែង កិ., គុ.កិ.

[ជ្រែង] chreaeng

ទល់ទប់ខ្ជែងពីខាងឱ្យមាំ ឱ្យនឹង :

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែង-ជើង] chreaeng

ឈរកន្ធែកជើងទាំង ២ពេញកម្លាំង។

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែង-ដៃ] chreaeng

កន្ធែកដៃទាំង ២ទប់ពេញទំហឹង។

ជ្រែះ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែស] chreaeeah

(ម.ព. ច្រេះ)។

ជ្រៃ

ឈ្មោះឈើមានជ័រ ពួកពោធិ៍, ពួកល្វា, មានពួររយីករយាកឬព័ទ្ធព័ន្ធ; ជ្រៃមានច្រើនយ៉ាងគឺ ជ្រៃពោធិ៍, ជ្រៃក្រឹម, ជ្រៃលៀប, ជ្រៃត្រាង, ជ្រៃវល្លិ ...។

ជ្រៃ នាម

[ជ្រៃ] chrey

ឈ្មោះឈើមានជ័រ ពួកពោធិ៍, ពួកល្វា, មានពួររយីករយាកឬព័ទ្ធព័ន្ធ; ជ្រៃមានច្រើនយ៉ាងគឺ ជ្រៃពោធិ៍, ជ្រៃក្រឹម, ជ្រៃលៀប, ជ្រៃត្រាង, ជ្រៃវល្លិ ...។

ជ្រោ គុណនាម

[ជ្រោ] chrou

ដែលជរាខ្លាំង, ដែលទោរទន់ទ្រមខ្លាំង :

ជ្រោក គុណនាម ១)

[ជ្រោក] chrouk

ដែលល្ហោសៗ, ស្គោក, មិនហាប់, មិនណែន, មិនម៉ដ្ឋ :

ជ្រោក គុណនាម ២)

[ជ្រោក] chrouk

ដែលខ្ជីខ្ជា :

ជ្រោក គុណនាម

[ជ្រោក-ជ្រាក] chrouk

ដែលជ្រោករយាក, ជ្រោកខ្លាំង។

ជ្រោង

ឈើឬឫស្សីដែលគេដាក់ខ្វែងឱ្យកន្ធែកខាងគល់រួមចុងចងភ្ជាប់គ្នា (ហៅថា ចងជ្រោង) :

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ១)

[ជ្រោង] chroung

ទ្រស្ទួយឡើង :

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ២)

[ជ្រោង] chroung

លើកបញ្ឈរអ្វីៗ មានដើមឫស្សី និងឧសជាដើម តាំងអំពី៣ដើមឡើងទៅ ធ្វើគល់ឱ្យកន្ធែក ខាងចុងឱ្យរួមចូលទល់គ្នាឬខ្វែងទប់គ្នា :

ជ្រោង នាម

[ជ្រោង] chroung

ឈើឬឫស្សីដែលគេដាក់ខ្វែងឱ្យកន្ធែកខាងគល់រួមចុងចងភ្ជាប់គ្នា (ហៅថា ចងជ្រោង) :

ជ្រោមជ្រែង

ទំនុកបម្រុងដោយជួយគាំពារ, ផ្ទប់ផ្ទល់ (ព.ប្រ.) :

ជ្រោមជ្រែង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រោម-ជ្រែង] chroumchreng

ទំនុកបម្រុងដោយជួយគាំពារ, ផ្ទប់ផ្ទល់ (ព.ប្រ.) :

ជ្រោយ

ប៉ែកដីខ្ពស់ស្មើនឹងច្រាំងដែលញោចលយលូកចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ឬ ទន្លេ, ស្ទឹង។

ជ្រោយ នាម

[ជ្រោយ] chrouy

ប៉ែកដីខ្ពស់ស្មើនឹងច្រាំងដែលញោចលយលូកចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ឬ ទន្លេ, ស្ទឹង។

ជ្រោះ

ផ្លូវទឹកឬល្បាក់ទឹកធម្មជាតិនៅតំបន់ភ្នំឬខ្ពង់រាប មានចំណោតខ្លាំង ហើយមានទឹកមិនទៀងទាត់ :

ជ្រោះ នាម

[ជ្រោះ] chruoh

ជ្រលងជ្រៅក្នុងភ្នំ, ចង្ហូរទឹកចេញពីភ្នំ។

ជ្រោះ នាម

[ជ្រោះ] chruoh

ផ្លូវទឹកឬល្បាក់ទឹកធម្មជាតិនៅតំបន់ភ្នំឬខ្ពង់រាប មានចំណោតខ្លាំង ហើយមានទឹកមិនទៀងទាត់ :

ជ្រៅ គុណនាម

[ជ្រៅ] jrov

ទីទៃពីរាក់ គឺដែលមានជម្រៅ :

ជ្រៅជ្រះ គុ., គុ.កិ.

[ជ្រៅ-ជ្រះ] chrovchreah≈

ទូលំទូលាយ ប្រកបដោយប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ :

ជ្រំ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រំ] chrum

កាប់ឬបុកតិចៗញំៗ បន្ថើរៗ យ៉ាងញាប់បន្តិច :

ជ្រះ

ឥតស្នាម, ឥតប្រឡាក់; អស់មន្ទិល, ឥតមានហ្មង, ស្រឡះ :

ជ្រះ គុណកិរិយា

[ជ្រះ] chreah

ឥតស្នាម, ឥតប្រឡាក់; អស់មន្ទិល, ឥតមានហ្មង, ស្រឡះ :

ជ្រះថ្លា

អស់មន្ទិលសៅម៉ងពីក្នុងចិត្ត; ដែលមានចិត្តល្អ រីករាយ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ :

ជ្រះថ្លា កិ., គុ.

[ជ្រះ-ថ្លា] chreahthla

អស់មន្ទិលសៅម៉ងពីក្នុងចិត្ត; ដែលមានចិត្តល្អ រីករាយ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ :

ឈ្មោះកោះមួយជាប្រទេសរាប់បញ្ចូលក្នុងភាគផែនដីអាស៊ី។ ពួកមនុស្សអ្នកប្រទេសនោះក៏ហៅ ជ្វា ដែរ, មានឆ្លងមកនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋតាំងពីយូរហើយ ជាប់ជាពូជវង្សដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, តែភាសាសម្ដីក្លាយឃ្លាតអំពីភាសារបស់ពួកជ្វាដែលនៅក្នុងប្រទេស។ របស់និងដំណាំជាដើមដែលដោយជាប់មកអំពីប្រទេសជ្វ

ជ្វា នាម

[ជ្វា] chvea

ឈ្មោះកោះមួយជាប្រទេសរាប់បញ្ចូលក្នុងភាគផែនដីអាស៊ី។ ពួកមនុស្សអ្នកប្រទេសនោះក៏ហៅ ជ្វា ដែរ, មានឆ្លងមកនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋតាំងពីយូរហើយ ជាប់ជាពូជវង្សដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, តែភាសាសម្ដីក្លាយឃ្លាតអំពីភាសារបស់ពួកជ្វាដែលនៅក្នុងប្រទេស។ របស់និងដំណាំជាដើមដែលដោយជាប់មកអំពីប្រទេសជ្វ

ជ្វាលា

អណ្ដាតភ្លើង, សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺដែលភ្លឺព្រោងព្រាត :

ជ្វាលា នាម

[ជ្វា-លា] chvealea

អណ្ដាតភ្លើង, សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺដែលភ្លឺព្រោងព្រាត :

ឈ

តួព្យញ្ជនៈទី៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឈ នាម

[ឈ] chho≈

តួព្យញ្ជនៈទី៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឈប!

ពោលពាក្យ ឈប នេះដោយបង្អូសវែង ក្លាយមកអំពីពាក្យ ឈប់ ជាពាក្យស្រែកបញ្ឈប់បសុសត្វ មានគោជាដើម ឱ្យឈប់ ឱ្យបង្អង់ តាមសញ្ញាដែលបានបង្ហាត់ ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់មក, ដោយសេចក្ដីបង្គាប់ថា ឯងចូរឈប់! ឬថា ចូរឈប់។

ជ្រូក នាម

ជ្រូកត្រឹប នាម

ជ្រូកព្រុល នាម

ជ្រួក ឧទានសព្ទ

ជ្រួញ កិ., គុ.

ជ្រួញ នាម

ជ្រួត បុព្វបទ

ជ្រួតជ្រាប កិរិយាសព្ទ

ជ្រួយ កិរិយាសព្ទ

ជ្រួយ នាម

ជ្រួល នាម

ជ្រួល កិ., គុ.កិ.

ជ្រួល កិរិយាសព្ទ

ជ្រួល កិរិយាសព្ទ ១)

ជ្រួល កិរិយាសព្ទ ២)

ជ្រួលច្របល់ កិរិយាសព្ទ

ជ្រួស កិ., គុ.កិ.

ជ្រើម កិរិយាសព្ទ

ជ្រើស កិរិយាសព្ទ

ជ្រើស កិរិយាសព្ទ

ជ្រើសរើស កិរិយាសព្ទ

ជ្រៀង គុណនាម

ជ្រៀង គុ., ន.

ជ្រៀត គុណនាម

ជ្រៀត កិរិយាសព្ទ

ជ្រៀតជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រេ គុណនាម

ជ្រេញ កិរិយាសព្ទ

ជ្រេញ គុណនាម

ជ្រែ នាម

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ១)

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ២)

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រែង កិ., គុ.កិ.

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

ជ្រែះ កិរិយាសព្ទ

ជ្រៃ នាម

ជ្រៃក្រឹម នាម

ជ្រោ គុណនាម

ជ្រោក គុណនាម ១)

ជ្រោក គុណនាម ២)

ជ្រោក គុណនាម

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ១)

ជ្រោង នាម

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ២)

ជ្រោង នាម

ជ្រោមជ្រែង កិរិយាសព្ទ

ជ្រោយ នាម

ជ្រោះ នាម

ជ្រោះ នាម

ជ្រៅ គុណនាម

ជ្រៅជ្រះ គុ., គុ.កិ.

ជ្រំ កិរិយាសព្ទ

ជ្រះ គុណកិរិយា

ជ្រះថ្លា កិ., គុ.

ជ្វា នាម

ជ្វាលា នាម

ឈ នាម