វចនានុក្រមខ្មែរ

ជំរឹត កិរិយាសព្ទ

[ជំ-រឹត] chumroet≈

(ម.ព. ជំរិត)។

ជំរុញ កិរិយាសព្ទ

[ជំ-រុញ] jumrunh

រុញដោយតឿនបង្ខំ, បង្ខំដូចគេរុញ :

ជំរឿន

ការប្រមូលស្ថិតិពីបុគ្គល គ្រួសារ សហគ្រាស ឬ អង្គភាពចាត់តាំងផ្សេងទៀត :

ជំរឿន កិរិយាសព្ទ

[ជំ-រឿន] chumroean

ត្រួតត្រាដើម្បីឱ្យចម្រើនប្រយោជន៍ឡើង; ដាស់តឿន, ក្រើនព្រមានឱ្យដឹងជាមុន :

ជំរឿន នាម

[ជំ-រឿន] chumroean

ការប្រមូលស្ថិតិពីបុគ្គល គ្រួសារ សហគ្រាស ឬ អង្គភាពចាត់តាំងផ្សេងទៀត :

ជំរឿនប្រជាជន

ការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាជនទាំងអស់ ដែលរួមមានទិន្នន័យផ្សេងៗដូចជា អាយុ ភេទ មុខរបរ ស្ថានភាពអាពាហ៍ពិពាហ៍ ការសិក្សា ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច សង្គម ជាដើម។

ជំរឿនប្រជាជន នាម

[ជំ-រឿន-ប្រ-ជា-ជន់] chumreunbrocheachno≈

ការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាជនទាំងអស់ ដែលរួមមានទិន្នន័យផ្សេងៗដូចជា អាយុ ភេទ មុខរបរ ស្ថានភាពអាពាហ៍ពិពាហ៍ ការសិក្សា ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច សង្គម ជាដើម។

ជំរំ នាម

[ជំ-រំ] chumrum

ទីសម្រាប់ជ្រកអាស្រ័យបណ្ដោះអាសន្ន ធ្វើដោយមែកឈើ ស្លឹកឈើឬចំបើង ជាដើម។

ជំលាប

បំភ័យ, គំរាមកំហែងឱ្យខ្លាច, សម្ដែងអាការៈគំរាមឱ្យភ័យខ្លាច។

ជំលាប កិរិយាសព្ទ

[ជំ-លាប] chumleab

បំភ័យ, គំរាមកំហែងឱ្យខ្លាច, សម្ដែងអាការៈគំរាមឱ្យភ័យខ្លាច។

ជំហប់ នាម

[ជំ-ហ៊ប់] chumhab

ការឈប់, ដំណើរដែលឈប់; កន្លែងដែលឈប់ :

ជំហម

ឈមមុខទៅរក, ទទូចមើលគេបរិភោគអាហារដោយមានបំណងឱ្យគេឱ្យខ្លួនបរិភោគផង។ ពាក្យនេះមានន័យឱ្យប្រើបានច្រើនយ៉ាង :

ជំហម កិរិយាសព្ទ

[ជំ-ហ៊ម] chumham

ឈមមុខទៅរក, ទទូចមើលគេបរិភោគអាហារដោយមានបំណងឱ្យគេឱ្យខ្លួនបរិភោគផង។ ពាក្យនេះមានន័យឱ្យប្រើបានច្រើនយ៉ាង :

ជំហរ

អ្នកដែលជាមនុស្សសំខាន់ឬបង្គោលក្នុងគ្រួសារឬក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ :

ជំហរ នាម

[ជំ-ហ៊] chumhar

កម្ពស់ដែលឈរ, ឥរិយាបថឈរ, ភាពដែលឈរ :

ជំហរ គុណកិរិយា

[ជំ-ហ៊] chumhar

ដែលឈរតែ, ដែលមិនសូវបានការ, បានតែខាងអួត, បានតែខាងស៊ីខាងចាយ ជាដើម :

ជំហរ នាម

[ជំ-ហ៊] chumhar

អ្នកដែលជាមនុស្សសំខាន់ឬបង្គោលក្នុងគ្រួសារឬក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ :

ជំហាញ

យះកន្ធែងបង់ជំទាញ (សម្រាប់ប្រើជាវិសេសនៈនឹងពាក្យ អង្គុយ) :

ជំហាញ កិ., គុ.កិ.

[ជំ-ហ៊ាញ] chumhanh

យះកន្ធែងបង់ជំទាញ (សម្រាប់ប្រើជាវិសេសនៈនឹងពាក្យ អង្គុយ) :

ជំហាន

ដំណាក់បន្តបន្ទាប់នៃសកម្មភាពដែលគេត្រូវធ្វើដើម្បីសម្រេចការអ្វីមួយ :

ជំហាន នាម ១)

[ជំ-ហ៊ាន] chumhan

រង្វាស់ដែលឈានជើងពី ១ទៅ ១, ចន្លោះជើងដែលឈានដើរ :

ជំហាន នាម ២)

[ជំ-ហ៊ាន] chumhan

ដំណាក់បន្តបន្ទាប់នៃសកម្មភាពដែលគេត្រូវធ្វើដើម្បីសម្រេចការអ្វីមួយ :

ជំហូស នាម

[ជំ-ហ៊ូស] chumhous

ការឈូស, អំពើដែលឈូសអ្វីៗ :

ជំហោង

ការឈោង; រយៈទីដែលអាចឈោងដៃទៅដល់, ចន្លោះដែលអាចលូកឈោងដៃចាប់បាន :

ជំហោង នាម

[ជំ-ហ៊ោង] chumhaong

ការឈោង; រយៈទីដែលអាចឈោងដៃទៅដល់, ចន្លោះដែលអាចលូកឈោងដៃចាប់បាន :

ជំហៅ កិរិយាសព្ទ

[ជំ-ហ៊ៅ] chumhau

(ម.ព. ចំហូវ)។

ជះ កិរិយាសព្ទ

[ជះ] cheah

បាចចោលដោយប្រដាប់មានភាជន៍, ផ្តិលជាដើម :

ជ័យ

ឈ្មោះពរមួយយ៉ាងសម្រាប់សូត្រចម្រើនសិរីសួស្ដី ក្នុងមង្គលការសម័យបុរាណ :

ជ័យ នាម

[ជៃ] chey

ជម្នះ, ការឈ្នះ :

ជ័យ ឧទានសព្ទ ១)

[ជៈ-យៈ-តុ-ភៈ-វ័ង] chey

ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរ ឱ្យជ័យថា សូមឱ្យលោកមានជ័យជម្នះ! ឬថា សូមឱ្យអ្នកដ៏ចម្រើនមានជ័យជម្នះ!

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-លិ-ខិត] ឬ [ជៃ-លិ-ខិត] chey

សំបុត្រ, កំណត់ ប្រាប់អំពីជ័យជម្នះ។

ជ័យ ឧទានសព្ទ ២)

[ជៈ-យៈ-តុ-ភៈ-វ័ង] chey

ពាក្យសម្រាប់មនុស្សអ្នកជូនពែសំណែន ដែលត្រឡប់មកផ្ទះជំងឺវិញឈរស្រែកនៅមាត់ទ្វាររបងផ្ទះឬជិតជណ្ដើរផ្ទះថា ជយតុ ភវំ! អ្នកនៅក្នុងផ្ទះនោះឆ្លើយតបមកវិញថា សាធុមានជ័យ! (តាមក្បួនសែនឱ្យមនុស្សឈឹ)។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-លិ-ខិត] ឬ [ជៃ-លិ-ខិត] chey

សាលក្រមប្រាប់ដំណើរក្ដីឈ្នះ។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-កុញ-ជ] chey

ដំរីជ័យ គឺដំរីសម្រាប់ជិះចូលកាន់សង្គ្រាម ដែលតែងតែមានជម្នះមកហើយឬដែលសន្មតថានឹងមានជម្នះ, ដំរីព្រះទីនាំងនៃព្រះមហាក្សត្រដែលសន្មតថាមានជ័យគ្រប់កាល។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ឃោស] ឬ [ជៃ-យៈ-ឃោស] chey

ពាក្យស្រែកប្រកាស, ស្រែកហៅថា សូមឱ្យឈ្នះ! ឬថា ឈ្នះហើយៗ! ដូចពាក្យថា ជយតុ! ជយតុ ភវំ! ជយោ! ជិតំ ជិតំ! ជាដើមដែរ។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យ័ត-ឋាន] ឬ [ជៃ-យ័ត-ឋាន] chey

ទីតំបន់ដែលមានជ័យ, ដែលច្បាំងឈ្នះ។

ជ័យ ឧទានសព្ទ

[ជៈ-យៈ-តុ] chey

ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរ ឱ្យជ័យថា សូមឱ្យមានជ័យជម្នះ!

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ធ្វ័ច] chey

ទង់ជ័យ គឺទង់ចម្បាំងដែលសន្មតថាជាស្រីសួស្ដីឱ្យមានជ័យជម្នះ។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ប៉ា-នៈ] ឬ [ជៃ-យៈ-បាន] chey

ទឹកដែលគេផឹកហើយស្រែកហ៊ោថា ឈ្នះហើយៗ! ក្នុងកាលមានជ័យ (បែបក្នុងបុរាណសម័យ)។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ពាត] chey

(ម.ព. ជយវាទ្យ)។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ព្រឹក] ឬ [ជៃ-យៈ-ព្រឹក] chey

ឈើមានជ័យឬឈើមានផ្កាឱ្យជម្នះ (ដើមច្បា)។ មានសេចក្ដីដំណាលថា កាលពីក្នុងជាន់បុរាណសម័យព្រេងនាយយូរអង្វែងហើយ មនុស្សទាំងឡាយច្រើនយកផ្កាច្បាមកប្រើក្នុងហោមពិធីពលិការប្រសិទ្ធី ដោយបំណងថា ឱ្យមានជ័យជម្នះ, ព្រោះហេតុនោះ ទើបគេហៅដើមច្បាថា ជយព្រឹក្ស។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ឡេក] chey

(ម.ព. ជយលិខិត)។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-វាត] chey

តន្ត្រីប្រគំសូមជ័យ, ការប្រគំសូមជ័យ, គ្រឿងប្រគំយកជ័យជម្នះ។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ស័ង] chey

ស័ង្ខសម្រាប់ផ្លុំយកជ័យ។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ស័ប] chey

សំឡេងហ៊ោយកជ័យ, សំឡេងស្រែក បន្លឺថា ឈ្នះហើយ! ឬ ឈ្នះហើយៗ!

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ស្ថាន] ឬ [ជៃ-ស្ថាន] chey

(ម.ព. ជយដ្ឋាន)។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យៈ-ស័ង] chey

(ម.ព. ជយសង្ខ)។

ជ័យ នាម

[ជៈ-យោ-បាយ] chey

ឧបាយ, ល្បិចឱ្យមានជ័យ, ឱ្យឈ្នះ។

ជ័យ នាម

[ជៃ] chey

ឈ្មោះពរមួយយ៉ាងសម្រាប់សូត្រចម្រើនសិរីសួស្ដី ក្នុងមង្គលការសម័យបុរាណ :

ជ័យជម្នះ

ជោគជ័យ, ការឈ្នះក្នុងការប្រយុទ្ធឬប្រឡងប្រជែងណាមួយ :

ជ័យជម្នះ នាម

[ជៃ-ជំ-នះ] cheychomnes

ជោគជ័យ, ការឈ្នះក្នុងការប្រយុទ្ធឬប្រឡងប្រជែងណាមួយ :

ជ័យភណ្ឌ

ទ្រព្យសម្បត្តិឬរបស់ដែលរឹបអូសបានពីសត្រូវពេលមានសឹកសង្គ្រាម។

ជ័យភណ្ឌ នាម

[ជៃ-យៈ-ភ័ន] cheyyeakphno≈

ទ្រព្យសម្បត្តិឬរបស់ដែលរឹបអូសបានពីសត្រូវពេលមានសឹកសង្គ្រាម។

ជ័យលាភី

រង្វាន់ដែលទទួលបានពីការប្រឡងប្រជែង :

ជ័យលាភី នាម ១)

[ជៃ-លា-ភី] cheyleaphi≈

អ្នកទទួលជ័យជម្នះពីការប្រឡងប្រជែង :

ជ័យលាភី នាម ២)

[ជៃ-លា-ភី] cheyleaphi≈

រង្វាន់ដែលទទួលបានពីការប្រឡងប្រជែង :

ជ័យសួស្ដិ៍

ឈ្មោះរបៀបមង្គលការកូនប្រុសស្រីមួយបែប ដែលមានពិធីហូតដាវងាឡើងហាក់ដូចជាប្រហាររូបសាមីខ្លួនកូនប្រុស នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ក្នុងកាលជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការឱ្យពរចងដៃ, អ្នកដែលរាំហូតដាវនោះស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់ថា ជ័យហោង? អ្នកឯទៀតឆ្លើយឡើងថា ជ័យ! អ្នករាំ

ជ័យសួស្ដិ៍ នាម

[ជៃ-សួស] cheysuos≈

ឈ្មោះរបៀបមង្គលការកូនប្រុសស្រីមួយបែប ដែលមានពិធីហូតដាវងាឡើងហាក់ដូចជាប្រហាររូបសាមីខ្លួនកូនប្រុស នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ក្នុងកាលជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការឱ្យពរចងដៃ, អ្នកដែលរាំហូតដាវនោះស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់ថា ជ័យហោង? អ្នកឯទៀតឆ្លើយឡើងថា ជ័យ! អ្នករាំ

ជ័យស្រី

ជម្នះនិងសិរី, ស្រីសួស្ដីព្រោះមានជម្នះ។

ជ័យស្រី នាម

[ជៃ-ស្រី] cheysri≈

ជម្នះនិងសិរី, ស្រីសួស្ដីព្រោះមានជម្នះ។

ជ័រ

ជ័រសម្រាប់ដុសលុបស្នាម, គំនូស, អក្សរ ដែលគូស, ដែលសរសេរដោយខ្មៅដៃ ឬដោយទឹកសរសេរ, ហៅ កៅស៊ូលុប ក៏បាន។

ជ័រ នាម

[ជ័រ] choar

ខ្លាញ់រុក្ខជាតិ, លតាជាតិ ឬតិណជាតិចំពូកខ្លះ មានសម្បុរផ្សេងៗ មានលក្ខណៈស្អិត។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-កៅ-ស៊ូ] choar

ជ័រដែលយកបានពីដើមកៅស៊ូ :

ជ័រ នាម

[ជ័រ-ក្រាក់] choar

ជ័រដែលចេញ ព្រោះកម្ដៅភ្លើងឆេះរណ្ដៅជ័រ កាលនៅក្ដៅរាវថ្លា លុះអស់អំណាចក្ដៅក៏កករឹងក្ដាំង។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-ចុង] choar

ជ័រដែលហូរចេញឯងអំពីឈើផ្ចឹកជាដើម កករឹងស្រួយ។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-ចេក] choar

ទឹកសុក្កៈ (ពាក្យបញ្ជៀស ដោយប្រដូចនឹងជ័រនៃចេក)។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-ឆក់] choar

ជ័រមានពិស សម្រាប់លាបគ្រឿងប្រហារមានព្រួញជាដើម។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-ទឹក] choar

ជ័រដែលចេញអំពីរណ្ដៅជ័រនៅក្រោមដើមត្រាចឬដើមឈើទាល មានលក្ខណៈរាវ, ជ្រាយ, ទន់។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-បាម] choar

ជ័រដែលគេស្ល ឬដែលគេដំឱ្យបែកសាច់ស្អិតខ្លាំង សម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វបក្សី។

ជ័រ នាម

[ជ័រ-លុប] choar

ជ័រសម្រាប់ដុសលុបស្នាម, គំនូស, អក្សរ ដែលគូស, ដែលសរសេរដោយខ្មៅដៃ ឬដោយទឹកសរសេរ, ហៅ កៅស៊ូលុប ក៏បាន។

ជ្រក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រក] chrok

ចូលពឹងអាស្រ័យក្នុងម្លប់; ពឹងពាក់អាស្រ័យដោយសារបុណ្យអំណាច។

ជ្រកកោន

ស្នាក់អាស្រ័យ ពឹងពាក់អាស្រ័យ :

ជ្រកកោន កិរិយាសព្ទ

[ជ្រក-កោន] chorkkaon≈

ស្នាក់អាស្រ័យ ពឹងពាក់អាស្រ័យ :

ជ្រកមមក

ដើរជ្រករុករុលចូលក្នុងទីកៀនកោះ :

ជ្រកមមក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រក-ម-មក] chrokmomok

ដើរជ្រករុករុលចូលក្នុងទីកៀនកោះ :

ជ្រក់

ស្ដី, ជេរ, បន្ទោសញយៗ ទាល់តែជ្រេញចិត្តគំនិត។

ជ្រក់ នាម a

[ជ្រក់] chrok

របស់បរិភោគធ្វើដោយបន្លែ ឬ ដោយផ្កាឈើ, ផ្លែឈើដាក់ទឹកដាក់អំបិល ត្រាំទុកឱ្យមានរសជូរ :

ជ្រក់ កិរិយាសព្ទ b

[ជ្រក់] chrok

ធ្វើជ្រក់; ផ្សំគ្រឿងម្ហូបដែលហៅថា ជ្រក់។

ជ្រក់ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រក់] chrok

(ព.ប្រ.) ពោលពាក្យបៀតបៀនស្ដីបន្ទោសញយៗ :

ជ្រក់ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រក់-ជ្រិញ] chrok

ស្ដី, ជេរ, បន្ទោសញយៗ ទាល់តែជ្រេញចិត្តគំនិត។

ជ្រក់ក្រៅឆ្នាំង

ឈ្មោះសម្លម៉្យាង ដោយប្រើទឹកក្ដៅដាំពុះ ផ្សំជាមួយគ្រឿងឆ្អិន មានត្រីងៀត, សាច់គោ ស៊ុត និងបន្លែ។

ជ្រក់ក្រៅឆ្នាំង នាម

[ជ្រក់-ក្រៅ-ឆ្នាំង] chorkkrovchhneaumng≈

ឈ្មោះសម្លម៉្យាង ដោយប្រើទឹកក្ដៅដាំពុះ ផ្សំជាមួយគ្រឿងឆ្អិន មានត្រីងៀត, សាច់គោ ស៊ុត និងបន្លែ។

ជ្រង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រង] chrong

លើកកើចសក់ឱ្យឈរ, ឱ្យត្រង់ឡើង :

ជ្រង នាម

[ជ្រង] chrong

ឈ្មោះបទភ្លេងមួយប្រភេទ :

ជ្រង គុណនាម

[ជ្រង] chrong

បែបភាពសក់ដែលកាត់ឈរក៏ហៅថា សក់ជ្រង ដែរ :

ជ្រងក់

ដែលអង្គុយឬឈរឈ្ងោកទៅខាងក្រោម :

ជ្រងក់ គុណកិរិយា

[ជ្រ-ងក់] chrongok

ដែលអង្គុយឬឈរឈ្ងោកទៅខាងក្រោម :

ជ្រងោ

ដែលនៅនឹងកណ្ដាលវាលឥតរបាំង :

ជ្រងោ គុ.កិ., គុ.

[ជ្រ-ងោ] chrongou

ដែលនៅនឹងកណ្ដាលវាលឥតរបាំង :

ជ្រងំ គុ.កិ., គុ.

[ជ្រ-ងំ] chrongum

ដែលឈឹងសូន្យ ឬស្ងាត់សូន្យ :

ជ្រង់

ឈរ ឬអង្គុយសំកុករង់ចាំ :

ជ្រង់ កិ., គុ.កិ.

[ជ្រង់] chrong

ឈរ ឬអង្គុយសំកុករង់ចាំ :

ជ្រញ់

ឈើមូលឬកំណាត់ឈើ សម្រាប់ទ្រាប់ត្រី, សាច់ ឬបន្លែជាដើម ដែលត្រូវកាប់, ត្រូវចិញ្ច្រាំ។