វចនានុក្រមខ្មែរ

ជែង នាម

[ជែង] cheaeng

កងធ្វើដោយដែកជាដើមចងនឹងព្រ័ត្រឬខ្សែ សម្រាប់វាយត្រគាកដំរីឱ្យបោល, ហៅថា វាយជែង។

ជែនសិននិយម

ចលនាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនា ដែលគេបានដាក់ឈ្មោះដូច្នេះបន្ទាប់ពីសាសនវិទូហូឡង់ ឈ្មោះជែនសិន បានស្លាប់ទៅ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ចលនានេះ រួមមានបុព្វវាសនានិយមដាច់ខាតនិងការប្រតិបត្តិតឹងរ៉ឹងខាងសីលធម៌ :

ជែនសិននិយម នាម

[ជែន-សិន-និ-យំ] chensenniyum≈

ចលនាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនា ដែលគេបានដាក់ឈ្មោះដូច្នេះបន្ទាប់ពីសាសនវិទូហូឡង់ ឈ្មោះជែនសិន បានស្លាប់ទៅ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ចលនានេះ រួមមានបុព្វវាសនានិយមដាច់ខាតនិងការប្រតិបត្តិតឹងរ៉ឹងខាងសីលធម៌ :

ជែពព្រែ គុណកិរិយា

[ជែ-ព-ព្រែ] cheaeppreae

(ម.ព. ចែប៉ប្រែ)។

ជែះ កិរិយាសព្ទ

[ជែស] cheaeeah

(ម.ព. ជេះ)។

ជោក កិរិយាសព្ទ

[ជោក] chouk

(ព.ប្រ.) ជ្រាបសព្វសាច់, ស៊ប់, ជ្រុល :

ជោក កិ., គុ.កិ.

[ជោក] chouk

ទទឹកជ្រាបសព្វ :

ជោក នាម

[ជោក] chouk

ដំណើរដែលទទឹកសព្វ :

ជោកជាំ កិរិយាសព្ទ

[ជោក-ជាំ] chokcheaum≈

ទទឹកជ្រាបសព្វដល់ជាំ។

ជោកជាំ គុណកិរិយា

[ជោក-ជាំ] chokcheaum≈

(ព.ប្រ.) ស៊ប់, ជាក់, ប្រាកដ :

ជោគ

សេចក្ដីសុខស្រួល, សេចក្ដីសមប្រកប, សេចក្ដីកើតការ :

ជោគ នាម

[ជោក] chouk

សេចក្ដីសុខស្រួល, សេចក្ដីសមប្រកប, សេចក្ដីកើតការ :

ជោគវាសនា នាម

[ជោក-វា-ស្នា] choukveasna

(ម.ព. ជោគ និង វាសនា)។

ជោតក

អ្នករុងរឿង, អ្នកបំភ្លឺ; អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរផ្កាយ, តាមដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាសមានជើងព្នាយ, កេតុធ្លាក់, ជាដើម (ហោរ)។

ជោតក នាម

[ជោ-តៈ-កៈ] ឬ [ជោ-ដក់] choutok

អ្នករុងរឿង, អ្នកបំភ្លឺ; អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរផ្កាយ, តាមដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាសមានជើងព្នាយ, កេតុធ្លាក់, ជាដើម (ហោរ)។

ជោតញ្ញាណោ

ប្រាជ្ញាភ្លឺច្បាស់, ប្រាជ្ញាដ៏រុងរឿង។ ពាក្យនេះជាបព្វជិតនាមរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត។

ជោតញ្ញាណោ នាម

[ជោ-ត័ញ-ញា-ណោ] chotnhonheanao≈

ប្រាជ្ញាភ្លឺច្បាស់, ប្រាជ្ញាដ៏រុងរឿង។ ពាក្យនេះជាបព្វជិតនាមរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត។

ជោតនាការ

អាការៈនៃសេចក្ដីរុងរឿង, អ្នកដែលមានអាការៈរុងរឿង។

ជោតនាការ នាម

[ជោ-តៈ-ណា-កា] choutneakar

អាការៈនៃសេចក្ដីរុងរឿង, អ្នកដែលមានអាការៈរុងរឿង។

ជោតិ

សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺ, រស្មី, ភ្លើង ... (ព.កា.)។

ជោតិ នាម

[ជោត] choute

សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺ, រស្មី, ភ្លើង ... (ព.កា.)។

អ្នកមានសេចក្ដីរុងរឿង; អ្នកមានពន្លឺ, មានរស្មី (មានព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទនិងពួកផ្កាយជាដើម)។ ឈ្មោះមហាសេដ្ឋីម្នាក់ ក្នុងពុទ្ធសម័យនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។ បុរាណរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ច្រើនយកពាក្យនេះមកតាំងជាងារមន្ត្រីនាយឃ្លាំង ឬជាងារកិត្តិយសសម្រាប់មេជំនួញធំណាមួយក្នុងព្រ

ជោតិក នាម

[ជោ-តិ-កៈ] ឬ [ជោ-ដិក] choutek

អ្នកមានសេចក្ដីរុងរឿង; អ្នកមានពន្លឺ, មានរស្មី (មានព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទនិងពួកផ្កាយជាដើម)។ ឈ្មោះមហាសេដ្ឋីម្នាក់ ក្នុងពុទ្ធសម័យនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។ បុរាណរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ច្រើនយកពាក្យនេះមកតាំងជាងារមន្ត្រីនាយឃ្លាំង ឬជាងារកិត្តិយសសម្រាប់មេជំនួញធំណាមួយក្នុងព្រ

ជោតិកាចារ្យ

អាចារ្យ (ហោរ, រាជបុរោហិត) អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរពន្លឺឯអាកាសមានផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។

ជោតិកាចារ្យ នាម

[ជោ-តិ-កា-ចា] choutekachary

អាចារ្យ (ហោរ, រាជបុរោហិត) អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរពន្លឺឯអាកាសមានផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។

ជោតិភាព

ភាវៈនៃពន្លឺ, រស្មី; បែបភាពនៃពន្លឺ ...។

ជោតិភាព នាម

[ជោ-តិ-ភាប] choutepheap

ភាវៈនៃពន្លឺ, រស្មី; បែបភាពនៃពន្លឺ ...។

ជោតិរស

ឈ្មោះពេជ្រទឹកភ្លឺវិសេសមួយប្រភេទ មានតម្លៃបំផុត។

ជោតិរស នាម

[ជោ-តិ-រស់] chouteros

ឈ្មោះកែវវិសេសមួយប្រភេទ មានពន្លឺរុងរឿង អាចឱ្យសម្រេចសេចក្ដីប្រាថ្នាគ្រប់យ៉ាងបាន។

ជោតិរស នាម

[ជោ-តិ-រស់] chouteros

ឈ្មោះពេជ្រទឹកភ្លឺវិសេសមួយប្រភេទ មានតម្លៃបំផុត។

ជោតិសាស្ត្រ

ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនមួយប្រភេទ និយាយអំពីទំនាយផ្កាយ និងដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាស (ក្នុងពួកវេទប៉ែកខាងហោរាសាស្ត្រ)។

ជោតិសាស្ត្រ នាម

[ជោ-តិ-សាស] choutesas

ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនមួយប្រភេទ និយាយអំពីទំនាយផ្កាយ និងដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាស (ក្នុងពួកវេទប៉ែកខាងហោរាសាស្ត្រ)។

ជោរ

ដែលញោស, ជ្រុលហួស :

ជោរ កិរិយាសព្ទ

[ជោ] chour

ពោរឡើង :

ជោរ កិ., គុ.

[ជោ] chour

ឡើងចិត្ត, ស្រស់ចិត្ត, រីកចិត្ត ដោយពាក្យបញ្ជោរ។

ជោរ គុណនាម

[ជោ] chour

ដែលញោស, ជ្រុលហួស :

ជោះ

ដាក់អង្គញ់មួយទ្រាប់ហើយយកអង្គញ់មួយទៀតមកដំពីលើ (ល្បែងបោះអង្គញ់) :

ជោះ កិរិយាសព្ទ

[ជោះ] chuoh

ឆ្កឹះ, ចោះ, គោះបំបែក :

ជោះ កិរិយាសព្ទ

[ជោះ] chuoh

ដាក់អង្គញ់មួយទ្រាប់ហើយយកអង្គញ់មួយទៀតមកដំពីលើ (ល្បែងបោះអង្គញ់) :

ជៅ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ជាតិ ថា ជាតិជៅ គឺរសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទ ឬក្នុងតម្រេក :

ជៅ នាម

[ជៅ] chov

ចំបើងដែលបែននៅជជុះយកគ្រាប់ស្រូវម្ដងទៀត ហើយទើបសម្រេចទៅជាចំបើងមែនទែន។

ជៅ បុព្វបទ

[ជៅ] chov

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ជាតិ ថា ជាតិជៅ គឺរសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទ ឬក្នុងតម្រេក :

ជំ កិរិយាសព្ទ

[ជំ] jum

(ព.បុ.) ពិគ្រោះ, ស្នើឱ្យដឹងការណ៍, ឱ្យដឹងផ្លូវច្បាប់ :

ជំងឺ

អ្នកដែលឈឺ :

ជំងឺ នាម ១)

[ជំ-ងឺ] jomngir

ភាវៈឈឺ, សេចក្ដីឈឺចាប់, អាពាធ, រោគ :

ជំងឺ នាម ២)

[ជំ-ងឺ] jomngir

អ្នកដែលឈឺ :

ជំងឺចិត្ត

ការទទួលរងនូវការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ផ្លូវអារម្មណ៍ ឬកិត្តិយសពីទង្វើរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ :

ជំងឺចិត្ត នាម

[ជំ-ងឺ-ចិត] chumngeuchet≈

ការទទួលរងនូវការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ផ្លូវអារម្មណ៍ ឬកិត្តិយសពីទង្វើរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ :

ជំងឺតួឯក

ទស្សនៈអាត្មានិយម ដែលប្រកាន់ថា មានតែខ្លួនទេដែលល្អដាច់គេ លើសគេ ជាអ្នកសំខាន់ឬអស្ចារ្យជាងគេ។ ប្រសិនបើពុំមានវត្តមានរបស់ខ្លួនទេ ពុំមាននរណាផ្សេងអាចជំនួសខ្លួនបានឡើយ។

ជំងឺតួឯក នាម

[ជំ-ងឺ-តួ-អែក] chumngeutuoaaek≈

ទស្សនៈអាត្មានិយម ដែលប្រកាន់ថា មានតែខ្លួនទេដែលល្អដាច់គេ លើសគេ ជាអ្នកសំខាន់ឬអស្ចារ្យជាងគេ។ ប្រសិនបើពុំមានវត្តមានរបស់ខ្លួនទេ ពុំមាននរណាផ្សេងអាចជំនួសខ្លួនបានឡើយ។

ជំងឺផ្លូវចិត្ត

ឈ្មោះជំងីដែលធ្វើឱ្យគិតផ្ដេសផ្ដាស ហើយត្រូវព្យាបាលបែបចិត្តសាស្ត្ររួមផ្សំនិងឱសថ :

ជំងឺផ្លូវចិត្ត នាម

[ជំ-ងឺ-ផ្លូវ-ចិត] chumngeuphluvchet≈

ឈ្មោះជំងីដែលធ្វើឱ្យគិតផ្ដេសផ្ដាស ហើយត្រូវព្យាបាលបែបចិត្តសាស្ត្ររួមផ្សំនិងឱសថ :

ជំងឺវិទ្យា

ប៉ាតូវិទ្យា, វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីជំងឺគ្រប់ប្រភេទដើម្បីរកមូលហេតុរោគវិនិច្ឆ័យនិងវិធីព្យាបាល។

ជំងឺវិទ្យា នាម

[ជំ-ងឺ-វិត-ទ្យា] chumngeuvittyea≈

ប៉ាតូវិទ្យា, វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីជំងឺគ្រប់ប្រភេទដើម្បីរកមូលហេតុរោគវិនិច្ឆ័យនិងវិធីព្យាបាល។

ជំងឺសាច់ដុំ

ជំងឺគ្រប់ប្រភេទនៃប្រព័ន្ធសាច់ដុំ។

ជំងឺសាច់ដុំ នាម

[ជំ-ងឺ-សាច់-ដុំ] chumngeusachdoam≈

ជំងឺគ្រប់ប្រភេទនៃប្រព័ន្ធសាច់ដុំ។

ជំងឺឱកាសនិយម

ជំងឺដែលអាចជ្រៀតចូលបានតែលើមនុស្សដែលមានសុខភាពទន់ខ្សោយដូចជា ជំងឺរលាកសួត ជំងឺមហារីកស្បែក ជាដើម :

ជំងឺឱកាសនិយម នាម

[ជំ-ងឺ-អោ-កាស-និ-យំ] chumngeuaaokasniyum≈

ជំងឺដែលអាចជ្រៀតចូលបានតែលើមនុស្សដែលមានសុខភាពទន់ខ្សោយដូចជា ជំងឺរលាកសួត ជំងឺមហារីកស្បែក ជាដើម :

ជំទង់

(ម.ព. ចំទង់)។

ជំទង់ គុណកិរិយា

[ជំ-ទង់] chumtong

(ម.ព. ចំទង់)។

ជំទប់

មន្ត្រីអ្នកកាន់ការក្នុងសង្កាត់ ជាអ្នកជួយទប់ទល់ចៅសង្កាត់នានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មាន ៣នាក់ គឺ ជំទប់លេខ ១មានឋានន្តរជា ជំទប់រាជា, លេខ ២ជា ជំទប់សេនា, លេខ ៣ជា ជំទប់ភក្ដី; ហៅកាត់ខ្លីថា ជំទប់លេខ ១, ជំទប់លេខ ២, ជំទប់លេខ ៣។

ជំទប់ នាម

[ជំ-ទប់] chumtob

មន្ត្រីអ្នកកាន់ការក្នុងសង្កាត់ ជាអ្នកជួយទប់ទល់ចៅសង្កាត់នានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មាន ៣នាក់ គឺ ជំទប់លេខ ១មានឋានន្តរជា ជំទប់រាជា, លេខ ២ជា ជំទប់សេនា, លេខ ៣ជា ជំទប់ភក្ដី; ហៅកាត់ខ្លីថា ជំទប់លេខ ១, ជំទប់លេខ ២, ជំទប់លេខ ៣។