វចនានុក្រមខ្មែរ

ជើងសេះ នាម

[ជើង-សេះ] chaungses

ឈើពីរកំណាត់ដែលជ្រែងទាំងពីរខាងជើងគកមកសង្កត់ចុងធ្នឹម (គ្រឿងផ្ទះខ្មែរពីដើម ឬគ្រឿងវិហារ, សាលា។ សព្វថ្ងៃនេះក៏នៅមានប្រើខ្លះ)។

ជើងស្រម

បារគូទាំង ៤នាក់សម្រាប់ដុតភ្នំស្រូវក្នុងវេលាមានពិធីបរមាឃ (មានតែក្នុងរជ្ជកាលពីបុរាណព្រេងនាយ)។

ជើងស្រម នាម

[ជើង-ស្រំ] chaungsrom

បារគូទាំង ៤នាក់សម្រាប់ដុតភ្នំស្រូវក្នុងវេលាមានពិធីបរមាឃ (មានតែក្នុងរជ្ជកាលពីបុរាណព្រេងនាយ)។

ជើងស្រាពក៍

ជើងផ្តិល។ ប្រដាប់ធ្វើដោយស្ពាន់ ដោយប្រាក់ជាដើម មានជើងដូចតុ តែតូច មានមាត់ជារំពត់ក្រចាប់ សម្រាប់ដាក់អ្វីៗ មានបារីស្លាជាដើម :

ជើងស្រាពក៍ នាម

[ជើង-ស្រាប] chaungsrapok

ជើងផ្តិល។ ប្រដាប់ធ្វើដោយស្ពាន់ ដោយប្រាក់ជាដើម មានជើងដូចតុ តែតូច មានមាត់ជារំពត់ក្រចាប់ សម្រាប់ដាក់អ្វីៗ មានបារីស្លាជាដើម :

ជើងស្រុក

ស្រែជើងស្រុកដែលគេធ្វើបានផលស្រូវច្រើន។

ជើងស្រុក នាម

[ជើង-ស្រុក] chaungsrok

ឈ្មោះស្រែដែលនៅក្បែរភូមិស្រុកជាស្រែមានជីជាតិល្អ ព្រោះហូរជីពីទីភូមិស្រុកចូលទៅ :

ជើងស្រុក នាម

[ជើង-ស្រុក] chaungsrok

ស្រែជើងស្រុកដែលគេធ្វើបានផលស្រូវច្រើន។

ជើងហារ

លេខដែលបែងចែក ឬរកឱ្យឃើញជាចំណែក, ជើងលេខចែក។

ជើងហារ នាម

[ជើង-ហា] chaunghar

លេខដែលបែងចែក ឬរកឱ្យឃើញជាចំណែក, ជើងលេខចែក។

ជើងហោះហើរ

ការចេញដំណើរនៃយន្តហោះ តាមគោលដៅនិងកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់មួយ :

ជើងហោះហើរ នាម

[ជើង-ហោះ-ហើ] cheunghaoahhaeu≈

ការចេញដំណើរនៃយន្តហោះ តាមគោលដៅនិងកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់មួយ :

ជើងអង្ក្រង

ដែលស្អិតដូចជើងអង្ក្រង :

ជើងអង្ក្រង គុណនាម

[ជើង-អង់-ក្រង] cheungangkarng≈

ដែលស្អិតដូចជើងអង្ក្រង :

ជើងអាធារ

ជើងអាធារតូចសម្រាប់ដំឡើងទ្រសាស្ត្រារៀន។

ជើងអាធារ នាម

[ជើង-អា-ធា] chaungaathear

ប្រដាប់សម្រាប់ទ្រគម្ពីរ,ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រសៀវភៅ ដើម្បីស្រួលអានមិនបាច់កាន់ទ្រ ថ្នម :

ជើងអាធារ នាម

[ជើង-អា-ធា-គ្រែ-ធ័ម-មាស] chaungaathear

(ម.ព. ជើងអាធារទេសន៍)។

ជើងអាធារ នាម

[ជើង-អា-ធា-ទេស] chaungaathear

ជើងអាធារធំខ្ពស់សម្រាប់ដំឡើងដាក់បញ្ឈរពីមុខគ្រែធម្មាសន៍តម្កល់គម្ពីរទេសនា។

ជើងអាធារ នាម

[ជើង-អា-ធា-រៀន] chaungaathear

ជើងអាធារតូចសម្រាប់ដំឡើងទ្រសាស្ត្រារៀន។

ជើងឧបោសថ៍

(ព.ប្រ.) ព្រះសង្ឃដែលធ្វើឧបោសថ៍ សុទ្ធតែមានសាមគ្គីព្រមព្រៀងគ្នា ឥតមានសេចក្ដីរង្កៀសគ្នាទៅវិញទៅមកទើបធ្វើបាន។ គេច្រើនយកពាក្យនេះមកប្រៀបនឹងមនុស្សទាំងពួង ដែលមានគ្នាតាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅ ហើយដែលមានសេចក្ដីស្រឡាញ់រាប់រកគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ទោះបីទៅណា ឬធ្វើការអ្វី ក៏តែងតែទៅ, តែង

ជើងឧបោសថ៍ នាម

[ជើង-អ៊ុ-បោស] chaungobaosath

(ព.ប្រ.) ព្រះសង្ឃដែលធ្វើឧបោសថ៍ សុទ្ធតែមានសាមគ្គីព្រមព្រៀងគ្នា ឥតមានសេចក្ដីរង្កៀសគ្នាទៅវិញទៅមកទើបធ្វើបាន។ គេច្រើនយកពាក្យនេះមកប្រៀបនឹងមនុស្សទាំងពួង ដែលមានគ្នាតាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅ ហើយដែលមានសេចក្ដីស្រឡាញ់រាប់រកគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ទោះបីទៅណា ឬធ្វើការអ្វី ក៏តែងតែទៅ, តែង

ជើងឯក

វត្ថុឬវិញ្ញាសាដែលពួកអ្នកប្រកួតពីកីឡាបានទទួលដោយមានជ័យជម្នះផ្ដាច់គេ :

ជើងឯក នាម

[ជើង-អែក] chaungok

អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញយ៉ាងឆើតក្នុងមុខការអ្វីមួយ :

ជើងឯក នាម

[ជើង-អែក] chaungok

វត្ថុឬវិញ្ញាសាដែលពួកអ្នកប្រកួតពីកីឡាបានទទួលដោយមានជ័យជម្នះផ្ដាច់គេ :

ជើជើ!

(ម.ព. ជើ!)។

ជើជើ! ឧទានសព្ទ

[ជើ-ជើ] cheucheu≈

(ម.ព. ជើ!)។

ជើត

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយយ៉ាង វាយតន្ថើនស្គរធំមិនដាច់សូរ :

ជើត នាម

[ជើត] chaut

ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយយ៉ាង វាយតន្ថើនស្គរធំមិនដាច់សូរ :

ជើតឈិង

ឈ្មោះបទភ្លេងជើតដែលមានគោះឈិងផ្សំផង :

ជើតឈិង នាម

[ជើត-ឈិង] cheutchhing≈

ឈ្មោះបទភ្លេងជើតដែលមានគោះឈិងផ្សំផង :

ជើយ

ព្រងើយ, តាមសម្រួលឥតខំ :

ជើយ គុ.កិ., គុ.

[ជើយ] chauy

ព្រងើយ, តាមសម្រួលឥតខំ :

ជឿ

យករបស់គេមកមុន ដោយទិញមិនទាន់សងថ្លៃ ព្រោះអ្នកលក់ទុកចិត្តថាអ្នកទិញនឹងសងថ្លៃជាប្រាកដ :

ជឿ កិរិយាសព្ទ

[ជឿ] jir

ចុះចិត្តស៊ប់ដោយយល់ថាពិត, យកចិត្តទុកដាក់ថាជាការមែន :

ជឿ កិ., គុ.កិ.

[ជឿ] jir

យករបស់គេមកមុន ដោយទិញមិនទាន់សងថ្លៃ ព្រោះអ្នកលក់ទុកចិត្តថាអ្នកទិញនឹងសងថ្លៃជាប្រាកដ :

ជឿជាក់

មានទំនុកចិត្តលើនរណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ :

ជឿជាក់ កិរិយាសព្ទ

[ជឿ-ជាក់] cheucheak≈

មានទំនុកចិត្តលើនរណាម្នាក់ឬអ្វីមួយ :

ជឿន

មានជំនឿន, ចម្រើនឡើង :

ជឿន គុណកិរិយា

[ជឿន] choean

មានជំនឿន, ចម្រើនឡើង :

ជឿនលឿន

រីកចម្រើន ដែលរីកចម្រើនទៅមុខ ដែលមានសន្ទុះឬល្បឿនទៅមុខ។

ជឿនលឿន គុណកិរិយា

[ជឿន-លឿន] choeanlern

រីកចម្រើន ដែលរីកចម្រើនទៅមុខ ដែលមានសន្ទុះឬល្បឿនទៅមុខ។

ជៀងជាក់

ច្បាស់លាស់, ពិតប្រាកដ, ជាក់លាក់, មិនប្លម។

ជៀងជាក់ គុណកិរិយា

[ជៀង-ជាក់] chiengcheak

ច្បាស់លាស់, ពិតប្រាកដ, ជាក់លាក់, មិនប្លម។

ជៀត

ជ្រែកចូល, ដាក់បញ្ចូល, ដាក់ថែម :

ជៀត កិរិយាសព្ទ

[ជៀត] chiet

ជ្រែកចូល, ដាក់បញ្ចូល, ដាក់ថែម :

ជៀន

ឈ្មោះម្ហូបឬចំណីដែលជៀន :

ជៀន កិរិយាសព្ទ

[ជៀន] chien

ចម្អិនម្ហូបឬចំណីដោយចម្រាញ់នឹងខ្លាញ់ឬនឹងប្រេង :

ជៀន នាម

[ជៀន] chien

ឈ្មោះម្ហូបឬចំណីដែលជៀន :

ជៀនជួន

ឈ្មោះម្ហូបទឹកមួយប្រភេទ ធ្វើដោយផ្សំគ្រឿងមានលាយខ្ញីនិងសៀងផង។

ជៀនជួន នាម

[ជៀន-ជួន] chienchuon

ឈ្មោះម្ហូបទឹកមួយប្រភេទ ធ្វើដោយផ្សំគ្រឿងមានលាយខ្ញីនិងសៀងផង។

ជៀប

ដែលទើបនឹងចេញក្ដឹបតូចៗ។ (ច្រើននិយាយចំពោះតែក្ដឹបកប្បាសតូចៗ) :

ជៀប នាម

[ជៀប] chieb

ដែលទើបនឹងចេញក្ដឹបតូចៗ។ (ច្រើននិយាយចំពោះតែក្ដឹបកប្បាសតូចៗ) :

ជៀបកប្បាស

ឈ្មោះសត្វចាបមួយប្រភេទ មានខ្លួនតូចជាងចាបទាំងពួង; ហៅថា ចាបដង្កូវ ក៏បាន។

ជៀបកប្បាស នាម

[ជៀប-កាប់-បាស] chiebkobbas

ក្ដឹបកប្បាស។

ជៀបកប្បាស នាម

[ជៀប-កាប់-បាស] chiebkobbas

ឈ្មោះសត្វចាបមួយប្រភេទ មានខ្លួនតូចជាងចាបទាំងពួង; ហៅថា ចាបដង្កូវ ក៏បាន។

ជៀវ

ដែលជុំគ្នានិយាយឬស្រែកជៀវ។

ជៀវ គុណកិរិយា

[ជៀវ] chiev

ទ្រហឹង, អឺងអាប់ដោយសម្ដីមនុស្សឬសត្វស្លាបច្រើន :

ជៀវ គុណកិរិយា

[ជៀវ-ជុំ] chiev

ដែលជុំគ្នានិយាយឬស្រែកជៀវ។

ជៀស

(ម.ព. ចៀស)។

ជៀស កិរិយាសព្ទ

[ជៀស] chies

(ម.ព. ចៀស)។

ជៀស្ឋជ័យ

ដែលជាធំបំផុត, ចម្រើនបំផុត, ជាចម្បង, ជាច្បងទាំងមានជ័យជម្នះផង; ឬមានជ័យជម្នះលើអ្នកដែលជាចម្បង (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

ជៀស្ឋជ័យ គុ., ន.

[ជៀស-ជៃ] chiesthachey

ដែលជាធំបំផុត, ចម្រើនបំផុត, ជាចម្បង, ជាច្បងទាំងមានជ័យជម្នះផង; ឬមានជ័យជម្នះលើអ្នកដែលជាចម្បង (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :

ជេដ្ឋមាស

ខែជេស្ឋ។

ជេដ្ឋមាស នាម

[ជេត-ឋៈ-មាស] chedthmeas

ខែជេស្ឋ។

ជេដ្ឋមូល

ខែជេស្ឋ។

ជេដ្ឋមូល នាម

[ជេត-ឋៈ-មូល] chetthakmul≈

ខែជេស្ឋ។

ជេដ្ឋមូលមាស

ខែជេស្ឋ។

ជេដ្ឋមូលមាស នាម

[ជេត-ឋៈ-មូ-លៈ-មាស] chetthakmuleakmeas≈

ខែជេស្ឋ។

ជេដ្ឋា

ដែលជាធំបំផុត, ចម្រើនបំផុត, ជាចម្បង, ជាច្បង; ច្រើនប្រើជា (រ.ស.) ថា "បង" :

ជេដ្ឋា គុ., ន.

[ជេត-ឋា] chedtha

ដែលជាធំបំផុត, ចម្រើនបំផុត, ជាចម្បង, ជាច្បង; ច្រើនប្រើជា (រ.ស.) ថា "បង" :

ជេដ្ឋាធិរាជ

ស្ដេចចម្បងក្រៃលែង, ស្ដេចចម្បងបំផុត, ស្ដេចធំបំផុត។

ជេដ្ឋាធិរាជ នាម

[ជេត-ឋា-ធិ-រាច] chetthathireach≈

ស្ដេចចម្បងក្រៃលែង, ស្ដេចចម្បងបំផុត, ស្ដេចធំបំផុត។

ជេដ្ឋាមន្ត្រី

មន្ត្រីចម្បងបំផុត, មន្ត្រីធំ, មន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់។ ឋានៈរបស់មន្ត្រីរាជការ ស្មើនឹងឋានៈញាណរង្សីជាសមណសក្ដិរបស់បព្វជិត។

ជេដ្ឋាមន្ត្រី នាម

[ជេត-ឋា-មន់-ត្រី] chetthamnotri≈

មន្ត្រីចម្បងបំផុត, មន្ត្រីធំ, មន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់។ ឋានៈរបស់មន្ត្រីរាជការ ស្មើនឹងឋានៈញាណរង្សីជាសមណសក្ដិរបស់បព្វជិត។

ជេតពន

ពាក្យក្លាយមកអំពី ជេតវន ឬ ជេតវ័ន។

ជេតពន នាម

[ជេ-តៈ-ពន់] chetapon

ពាក្យក្លាយមកអំពី ជេតវន ឬ ជេតវ័ន។

ជេតវន នាម

[ជេ-តៈ-វ័ន] chetovon

ឈ្មោះអារាមមួយធំ (ក្នុងពុទ្ធសម័យ) នៅជិតក្រុងសាវត្ថីក្នុងដែនកោសល, ដែលអនាថបិណ្ឌិកមហាសេដ្ឋី (សុទត្ត) ជាវដីជាឧទ្យានរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ជេតកសាងជាវត្ត ហើយវេរចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាប្រធាន; ហៅក្លាយជា ជេតពន ឬជេតុពន (ពន់) ក៏មាន។

ជេតវ័ន

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេតវ័ន នាម

[ជេ-តៈ-វ័ន] chetakvno≈

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេតុត្តរ

ឈ្មោះក្រុងមួយមាននិយាយក្នុងរឿងវេស្សន្តរជាតក ជានគរដែលព្រះបាទវេស្សន្តរទ្រង់គង់។ ក្រុងកបិលវត្ថុ ឬ កបិលពស្ដុ ក៏គឺក្រុង ជេតុត្តរ ពីដើមនុ៎ះឯង។

ជេតុត្តរ នាម

[ជេ-តុត-ដ] chetottor

ឈ្មោះក្រុងមួយមាននិយាយក្នុងរឿងវេស្សន្តរជាតក ជានគរដែលព្រះបាទវេស្សន្តរទ្រង់គង់។ ក្រុងកបិលវត្ថុ ឬ កបិលពស្ដុ ក៏គឺក្រុង ជេតុត្តរ ពីដើមនុ៎ះឯង។

ជេតុពន

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេតុពន នាម

[ជេ-តុ-ពន់] chetopno≈

(ម.ព. ជេតវន)។

ជេន

ឈ្មោះសាសនាឬអ្នកកាន់សាសនារបស់គ្រូជាមេលទ្ធិម្នាក់ឈ្មោះ ជិន ឬ មហាវីរៈ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា :

ជេន នាម

[ជេន] chen

ឈ្មោះសាសនាឬអ្នកកាន់សាសនារបស់គ្រូជាមេលទ្ធិម្នាក់ឈ្មោះ ជិន ឬ មហាវីរៈ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា :

ជេរ

ពោលពាក្យអសប្បុរស ដោយកំហឹង ឬដោយអាការៈឡេះឡោះផងក៏មាន។

ជេរ កិរិយាសព្ទ

[ជេ] cher

ពោលពាក្យអសប្បុរស ដោយកំហឹង ឬដោយអាការៈឡេះឡោះផងក៏មាន។

ជេស្ឋ

ឈ្មោះខែទី ៧នៃចន្ទគតិ មាន ២៩ឬ ៣០ថ្ងៃ :

ជេស្ឋ នាម

[ជេស] jesth

ឈ្មោះផ្កាយ ៣ដួង, មួយដួងមានរូបដូចជាខ្ទួយ ហៅរួមទាំង ៣ដួងថា ជេស្ឋនក្សត្រ ឬ ជ្យេស្ឋនក្សត្រ, រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកផ្កាយ ទុកជានក្សត្រទី ១៨។

ជេស្ឋ នាម

[ជេស] jesth

ឈ្មោះខែទី ៧នៃចន្ទគតិ មាន ២៩ឬ ៣០ថ្ងៃ :

ជេស្ឋជ័យ

(ម.ព. ជៀស្ឋជ័យ)។

ជេស្ឋជ័យ នាម

[ជេស-ជៃ] chesthchey

(ម.ព. ជៀស្ឋជ័យ)។

ជេះ

ដូចគ្នានឹងពាក្យ កញ្ជេះស្រូវ ដែរ។

ជេះ កិរិយាសព្ទ

[ជេះ] cheh

វាយបេះវត្ថុរឹងមានក្រមរឈើនិងថ្មជាដើម ឱ្យរបេះ ឬឱ្យរបើកបន្តិចៗ :

ជេះ នាម

[ជេះ-ស្រូវ] cheh

ដូចគ្នានឹងពាក្យ កញ្ជេះស្រូវ ដែរ។

ជែក

ញែកចេញ, ញែកចូល :

ជែក កិរិយាសព្ទ

[ជែក] cheaek

ញែកចេញ, ញែកចូល :

ជែង

កងធ្វើដោយដែកជាដើមចងនឹងព្រ័ត្រឬខ្សែ សម្រាប់វាយត្រគាកដំរីឱ្យបោល, ហៅថា វាយជែង។

ជែង កិរិយាសព្ទ

[ជែង] cheaeng

ដណ្ដើមយកឈ្នះ, ដណ្ដើមទៅឱ្យបាននៅពីខាងមុខ :

ជែង នាម

[ជែង] cheaeng

ត្រគាកដំរី :