វចនានុក្រមខ្មែរ

ជីវន្តី កិរិយាសព្ទ

[ជី-វ័ន-តី] chivnotei≈

(ម.ព. ជីវន្ត)។

ជីវប្បវត្តិ នាម

[ជី-វ៉ាប់-ប៉ៈ-វាត់] chivbbovotte

(ម.ព. ជីវប្រវត្តិ)។

ជីវប្រវត្តិ

សេចក្ដីតំណាលអំពីជីវភាពរបស់បុគ្គល, ពង្សាវតាររបស់មនុស្សម្នាក់ៗ តាំងពីកើតមកដរាបដល់ក្ស័យជីវិត :

ជីវប្រវត្តិ នាម

[ជី-វៈ-ប្រ-វាត់] chiveakbroveat≈

សេចក្ដីតំណាលអំពីជីវភាពរបស់បុគ្គល, ពង្សាវតាររបស់មនុស្សម្នាក់ៗ តាំងពីកើតមកដរាបដល់ក្ស័យជីវិត :

ជីវពល

ពលក្លាហាន, កងកម្លាំងដ៏អង់អាច គឺបុរសជាពលរដ្ឋធម្មតាដែលស្លៀកពាក់ជាទាហាន ក្នុងគ្រាស្រុកទេសមានភ័យអាសន្នជាជំនួយដល់ក្រុមទាហានក្នុងក្របខ័ណ្ឌ (ជាគូដៃនឹង នារីក្លាហាន)។

ជីវពល នាម

[ជី-វៈ-ពល់] chivopol

ពលក្លាហាន, កងកម្លាំងដ៏អង់អាច គឺបុរសជាពលរដ្ឋធម្មតាដែលស្លៀកពាក់ជាទាហាន ក្នុងគ្រាស្រុកទេសមានភ័យអាសន្នជាជំនួយដល់ក្រុមទាហានក្នុងក្របខ័ណ្ឌ (ជាគូដៃនឹង នារីក្លាហាន)។

ជីវព្រឹត្តិ នាម

[ជី-វៈ-ព្រឹត] chiveakproet≈

ការចិញ្ចឹមជីវិត។

ជីវភាព នាម

[ជី-វៈ-ភាប] chivopheap

ភាពនៃការរស់នៅ, ការចិញ្ចឹមជីវិត :

ជីវភូមិវិទ្យា

ការសិក្សាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីរបាយភាវៈរស់ (មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ) និងស្ថានប្រព័ន្ធទៅតាមភូមិសាស្ត្រ និងបុព្វហេតុដែលនាំឱ្យមានរបាយខុសៗគ្នា។

ជីវភូមិវិទ្យា នាម

[ជី-វៈ-ភូម-វិត-ទ្យា] chiveakphumvittyea≈

ការសិក្សាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីរបាយភាវៈរស់ (មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ) និងស្ថានប្រព័ន្ធទៅតាមភូមិសាស្ត្រ និងបុព្វហេតុដែលនាំឱ្យមានរបាយខុសៗគ្នា។

មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនានា និងសារពាង្គកាយរស់ទាំងអស់ដែលមាននៅលើឬក្នុងដី (ជីវមណ្ឌលដីគោក) ក្នុងទឹក និងនៅក្នុងបរិយាកាស រួមទាំងសារធាតុសរីរាង្គងាប់ដូចជា សំរាម កាកសំណល់បន្ទុះភ្នំភ្លើង សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី កម្ទេចកម្ទីក្នុងសមុទ្រជាដើម។

ជីវមណ្ឌល នាម

[ជី-វៈ-មន់-ឌល់] chiveakmnodlo≈

មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនានា និងសារពាង្គកាយរស់ទាំងអស់ដែលមាននៅលើឬក្នុងដី (ជីវមណ្ឌលដីគោក) ក្នុងទឹក និងនៅក្នុងបរិយាកាស រួមទាំងសារធាតុសរីរាង្គងាប់ដូចជា សំរាម កាកសំណល់បន្ទុះភ្នំភ្លើង សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី កម្ទេចកម្ទីក្នុងសមុទ្រជាដើម។

ជីវម៉ាស

កាកសំណល់សត្វ និងរុក្ខជាតិដែលគេច្នៃប្រើជាឥន្ធនៈ :

ជីវម៉ាស នាម

[ជី-វៈ-ម៉ាស់] chiveakmas≈

កាកសំណល់សត្វ និងរុក្ខជាតិដែលគេច្នៃប្រើជាឥន្ធនៈ :

ជីវរូបារម្មណ៍

រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីជីវិត ចលនា វិញ្ញាណ និងចេតនារស់រវើក។

ជីវរូបារម្មណ៍ នាម

[ជី-វៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់] chiveakrubarmo≈

រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីជីវិត ចលនា វិញ្ញាណ និងចេតនារស់រវើក។

ជីវវិទូ

អ្នកប្រាជ្ញខាងជីវវិទ្យា អ្នកមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះខាងជីវវិទ្យា។

ជីវវិទូ នាម

[ជី-វៈ-វិ-ទូ] chiveakvitu≈

អ្នកប្រាជ្ញខាងជីវវិទ្យា អ្នកមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះខាងជីវវិទ្យា។

ជីវវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីភាវៈមានជីវិត (មនុស្ស សត្វ និង រុក្ខជាតិ)។

ជីវវិទ្យា នាម

[ជី-វៈ-វិត-ទ្យា] chiveakvittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីភាវៈមានជីវិត (មនុស្ស សត្វ និង រុក្ខជាតិ)។

ជីវសាស្ត្រ

វិជ្ជាឬគម្ពីរក្បួនខ្នាតចែងអំពីជីវិតមនុស្សនិងសត្វ។

ជីវសាស្ត្រ នាម

[ជី-វៈ-សាស] chiveaksas≈

វិជ្ជាឬគម្ពីរក្បួនខ្នាតចែងអំពីជីវិតមនុស្សនិងសត្វ។

ជីវឧតុភូតវិទ្យា

ឧតុភូតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងនៃកត្តានានារបស់ធាតុអាកាសនិងសារពាង្គកាយមានជីវិត។

ជីវឧតុភូតវិទ្យា នាម

[ជី-វៈ-អ៊ុ-តុ-ភូត-វិត-ទ្យា] chiveakautophutvittyea≈

ឧតុភូតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងនៃកត្តានានារបស់ធាតុអាកាសនិងសារពាង្គកាយមានជីវិត។

ជីវា នាម

[ជី-វ៉ា] chivea

ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាគូស្នេហា ដែលទុកស្មើជីវិតរបស់ខ្លួន :

ជីវាណូ

(ម.ព. អំប្រ៊ីយ៉ុង) :

ជីវាណូ នាម

[ជី-វ៉ា-ណូ] chivanou≈

(ម.ព. អំប្រ៊ីយ៉ុង) :

ជីវិត

ដំណើររស់នៅ, អាយុ :

ជីវិត នាម

[ជី-វិត] chivit

ដំណើររស់នៅ, អាយុ :

ជីវិតក្ស័យ

ដំណើរអស់ជីវិត (សេចក្ដីស្លាប់)។

ជីវិតក្ស័យ នាម

[ជី-វិ-ត័ក-ក្សៃ] ឬ [ជី-វិត-ក្សៃ] chivitksai

ដំណើរអស់ជីវិត (សេចក្ដីស្លាប់)។

ជីវិតទាន

ការឱ្យជីវិត, ការទុកជីវិតគេឱ្យរស់, ការលើកលែងមិនសម្លាប់, ការឱ្យអភ័យចំពោះមនុស្ស, សត្វដោយមិនឱ្យគេខ្លាចភ័យពីរឿងបាត់បង់ជីវិត :

ជីវិតទាន នាម

[ជី-វិ-តៈ-ទាន] chivittean

ការឱ្យជីវិត, ការទុកជីវិតគេឱ្យរស់, ការលើកលែងមិនសម្លាប់, ការឱ្យអភ័យចំពោះមនុស្ស, សត្វដោយមិនឱ្យគេខ្លាចភ័យពីរឿងបាត់បង់ជីវិត :

ជីវិតន្តរាយ

អន្តរាយជីវិត (សេចក្ដីស្លាប់)។

ជីវិតន្តរាយ នាម

[ជី-វិ-តន់-តៈ-រ៉ាយ] chivitontreay

អន្តរាយជីវិត (សេចក្ដីស្លាប់)។

ជីវិតិន្ទ្រិយ

ឥន្ទ្រិយគឺជីវិត, អំណាចនៃជីវិត, កម្លាំងជីវិត ...។

ជីវិតិន្ទ្រិយ នាម

[ជី-វិ-តិន-ទ្រី] chivitentri≈

ឥន្ទ្រិយគឺជីវិត, អំណាចនៃជីវិត, កម្លាំងជីវិត ...។

ជីវិន

ដែលមានជីវិត។

ជីវិន គុណនាម

[ជី-វិន] chivin

ដែលមានជីវិត។

ជីវិនី

(ម.ព. ជីវិន)។

ជីវិនី នាម

[ជី-វិ-នី] chivini≈

(ម.ព. ជីវិន)។

ជីវី

(ម.ព. ជីវិន)។

ជីវី នាម

[ជី-វី] chivi

(ម.ព. ជីវិន)។

ជីវៈ នាម

[ជី-វៈ] chiveak

ជីវិត។

ជីវៈចម្រុះ

បណ្ដុំនៃសត្វ និងរុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ :

ជីវៈចម្រុះ នាម ១)

[ជី-វៈ-ចំ-រ៉ុះ] chiveakchamroah≈

ភាវរស់គ្រប់យ៉ាងដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិ ហើយមានជីវិតរស់នៅលើផែនដី។ :

ជីវៈចម្រុះ នាម ២)

[ជី-វៈ-ចំ-រ៉ុះ] chiveakchamroah≈

បណ្ដុំនៃសត្វ និងរុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ :

ជីវ៉ា

(ម.ព. ជីវា)។

ជីវ៉ា នាម

[ជី-វ៉ា] chiva

(ម.ព. ជីវា)។

ជីវ៍

បុរាណហៅព្រះពុទ្ធរូបអង្គធំក្នុងវិហារថា ព្រះប្រធាន ក៏មាន។

ជីវ៍ នាម ១)

[ជី] chiv

ពាក្យសម្រាប់ហៅព្រះពុទ្ធរូបអង្គធំៗ ដោយសន្មតថាដូចជាព្រះអង្គមានព្រះជន្មនៅ :

ជីវ៍ នាម ២)

[ជី] chiv

បុរាណហៅព្រះពុទ្ធរូបអង្គធំក្នុងវិហារថា ព្រះប្រធាន ក៏មាន។

ជីវ័ន

ការចិញ្ចឹមជីវិត; ដំណើររស់នៅ :

ជីវ័ន នាម

[ជី-វាន់] chivoan

ការចិញ្ចឹមជីវិត; ដំណើររស់នៅ :

ជីវ្ហាវិញ្ញាណ

សេចក្ដីដឹងច្បាស់នូវរសជាតិដោយសារអណ្ដាត :

ជីវ្ហាវិញ្ញាណ នាម

[ជី-វៈ-ហា-វិញ-ញាន] chiveakhavinhnhean≈

សេចក្ដីដឹងច្បាស់នូវរសជាតិដោយសារអណ្ដាត :

ជីវ្ហាសម្ផស្ស

ការប៉ះពាល់រវាងអណ្ដាតនិងរស គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា រវាងអណ្ដាតនិងរស ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។

ជីវ្ហាសម្ផស្ស នាម

[ជីវ-ហា-សំ-ផស់] chivhasamphsa≈

ការប៉ះពាល់រវាងអណ្ដាតនិងរស គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា រវាងអណ្ដាតនិងរស ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។

ជីសរីរាង្គ

ជីដែលបានមកពីការរលួយស្អុយនៃសំណល់សរីរាង្គសត្វឬរុក្ខជាតិ ក្រោមអំពើនៃបាក់តេរី :

ជីសរីរាង្គ នាម

[ជី-សៈ-រ៉ី-រាង] chisakreireang≈

ជីដែលបានមកពីការរលួយស្អុយនៃសំណល់សរីរាង្គសត្វឬរុក្ខជាតិ ក្រោមអំពើនៃបាក់តេរី :

ជីហរិត

ជីដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ។

ជីហរិត នាម

[ជី-ហៈ-រិត] chihakrit≈

ជីដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ។

ជីឡាវ

(ម.ព. ឡាវ{¥¥}១{££})។

ជីឡាវ នាម

[ជី-ឡាវ] chilav≈

(ម.ព. ឡាវ១)។

ជុក

ដកសក់ ឬកោរសក់ក្រឡឹងជាជ្រលងតូចត្រង់កណ្ដាលទុកឱ្យមានលំនាំដូចជាជុក ជាលម្អដោយយ៉ាងរបស់ស្ត្រី (ទុកសក់បែបនេះមានប្រើខ្លះតែក្នុងសម័យពីដើម, លើកលែងប្រើតាំងពីក្នុងកាលចុងរាជ្យ នៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមរៀងមក)។

ជុក គុ.កិ., គុ.

[ជុក] chuk

ដែលទ្រុបទ្រុល, ណែនណាន់, ទ្រលោម :

ជុក នាម

[ជុក] chuk

កំប៉ូតសក់ ឬផ្នួងសក់ (នៃកុមារឬកុមារី) ដែលកោរទុកឱ្យនៅតែត្រង់បង្ហើយ :

ជុក កិរិយាសព្ទ

[កាត់-ជុក] chuk

(ម.ព. ដកជុក)។

ជុក កិរិយាសព្ទ

[ដក-ជុក] chuk

ដកសក់ ឬកោរសក់ក្រឡឹងជាជ្រលងតូចត្រង់កណ្ដាលទុកឱ្យមានលំនាំដូចជាជុក ជាលម្អដោយយ៉ាងរបស់ស្ត្រី (ទុកសក់បែបនេះមានប្រើខ្លះតែក្នុងសម័យពីដើម, លើកលែងប្រើតាំងពីក្នុងកាលចុងរាជ្យ នៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមរៀងមក)។

ជុច

ប្រដាប់នេសាទត្រីមួយប្រភេទ ត្បាញប្រទាក់ជាក្រឡាដោយបន្ទោះផ្ដៅជាដើម មានសណ្ឋានទ្រវែង ត្បាញភ្ជិតបាត ទុកមាត់ឱ្យនៅច្រហ សម្រាប់ដាក់ត្រីធំឱ្យស្ទុះចូលជាប់ថយក្រោយពុំរួច :

ជុច នាម

[ជុច] chuch

ប្រដាប់នេសាទត្រីមួយប្រភេទ ត្បាញប្រទាក់ជាក្រឡាដោយបន្ទោះផ្ដៅជាដើម មានសណ្ឋានទ្រវែង ត្បាញភ្ជិតបាត ទុកមាត់ឱ្យនៅច្រហ សម្រាប់ដាក់ត្រីធំឱ្យស្ទុះចូលជាប់ថយក្រោយពុំរួច :