វចនានុក្រមខ្មែរ

ជាពិសេស

ជាសំខាន់ ជាចម្បង :

ជាពិសេស គុ.កិ., ឈ.

[ជា-ពិ-សែស] cheapises

ជាសំខាន់ ជាចម្បង :

ជាម

ឈ្មោះចានមួយប្រភេទ ធំជំទើររាងក្រឡូមតែរាក់ល្មម :

ជាម នាម

[ជាម] cheam

ឈ្មោះចានមួយប្រភេទ ធំជំទើររាងក្រឡូមតែរាក់ល្មម :

ជាមាតា

(រ.ស.) កូនប្រសាប្រុស :

ជាមាតា នាម

[ជា-មា-ដា] cheameada≈

(រ.ស.) កូនប្រសាប្រុស :

ជាមួយ

រួមគ្នា, រួមផង, រួមផងដែរ :

ជាមួយ ធ.

[ជា-មួយ] jmuy

រួមគ្នា, រួមផង, រួមផងដែរ :

ជាមួយនឹង

ព្រមទាំងអ្នកដទៃឬអ្វីៗផង :

ជាមួយនឹង ធ.

[ជា-មួយ-នឹង] cheamuoynoeng≈

ព្រមទាំងអ្នកដទៃឬអ្វីៗផង :

ជាយ

ប៉ែកខាងចុង, រឹមក្បែរខាង :

ជាយ នាម

[ជាយ] cheay

ប៉ែកខាងចុង, រឹមក្បែរខាង :

ជាយក្រុង

កន្លែងដែលជាផ្នែកនៃក្រុង ហើយស្ថិតក្រៅពីកណ្ដាលក្រុង។ ជាទូទៅជាយក្រុងជាកន្លែងអភិវឌ្ឍថ្មីឬកំពុងដំណើរការអភិវឌ្ឍ :

ជាយក្រុង នាម

[ជាយ-ក្រុង] cheaykrung≈

កន្លែងដែលជាផ្នែកនៃក្រុង ហើយស្ថិតក្រៅពីកណ្ដាលក្រុង។ ជាទូទៅជាយក្រុងជាកន្លែងអភិវឌ្ឍថ្មីឬកំពុងដំណើរការអភិវឌ្ឍ :

ជាយគ្រែង

សរីរាវយវៈទាំងពីរខាងនៃខ្លួនកន្ធាយឬបបែល។

ជាយគ្រែង នាម

[ជាយ-គ្រែង] cheaykreaeng

សំពត់សំយុងពីខាងមុខគ្របលើភ្លៅទាំងពីរ (គ្រឿងល្ខោន)។

ជាយគ្រែង នាម

[ជាយ-គ្រែង] cheaykreaeng

សក់ត្រង់ជាយខាងៗ ដែលសល់ពីកន្លែងថ្ពែក។

ជាយគ្រែង នាម

[ជាយ-គ្រែង] cheaykreaeng

សរីរាវយវៈទាំងពីរខាងនៃខ្លួនកន្ធាយឬបបែល។

ជាយទ្វីប

តំបន់បាតសមុទ្រ ដែលនៅចន្លោះឆ្នេរនិងសមុទ្រជ្រៅ មានសណ្ឋានដីរាបស្មើ ហើយមានជម្រៅមិនលើសពី ២០០ម៉ែត្រ។

ជាយទ្វីប នាម

[ជាយ-ទ្វីប] cheaytvib≈

តំបន់បាតសមុទ្រ ដែលនៅចន្លោះឆ្នេរនិងសមុទ្រជ្រៅ មានសណ្ឋានដីរាបស្មើ ហើយមានជម្រៅមិនលើសពី ២០០ម៉ែត្រ។

ជាយផ្លូវ

ផ្នែកសងខាងនៃទ្រូងផ្លូវដែលនៅក្រៅទីប្រជុំជន ហើយអាចចតយានជំនិះនៅទីនោះបានក្នុងករណីចាំបាច់។

ជាយផ្លូវ នាម

[ជាយ-ផ្លូវ] cheayphluv≈

ផ្នែកសងខាងនៃទ្រូងផ្លូវដែលនៅក្រៅទីប្រជុំជន ហើយអាចចតយានជំនិះនៅទីនោះបានក្នុងករណីចាំបាច់។

ជាយា

ប្រពន្ធ (រ.ស.)។

ជាយា នាម

[ជា-យា] cheayea

ប្រពន្ធ (រ.ស.)។

ជារួម

សរុបមក, ជាសង្ខេប :

ជារួម គុ.កិ., គុ.

[ជា-រួម] chearuom≈

សរុបមក, ជាសង្ខេប :

ជាល

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ ច្រើនធ្វើពីម្សៅដំណើបលាយស្ករដាក់ក្នុងជាលតូចៗ ដែលទ្រាប់ស្លឹកចេកនៅបាត និងនៅរង្វង់ជុំវិញជាល ចម្អិនដោយចំហុយ :

ជាល នាម

[ជាល] cheal

ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះមានក្រឡាប្រហោងសណ្ឋានក្រឡាសំណាញ់ :

ជាល នាម

[ជាល] cheal

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ ច្រើនធ្វើពីម្សៅដំណើបលាយស្ករដាក់ក្នុងជាលតូចៗ ដែលទ្រាប់ស្លឹកចេកនៅបាត និងនៅរង្វង់ជុំវិញជាល ចម្អិនដោយចំហុយ :

ជាលបត្តសត្វ

លំដាប់នៃបាណកសត្វមានស្លាបបួនស្ដើងជាក្រឡាដូចស្បៃ។

ជាលបត្តសត្វ នាម

[ជា-លៈ-ប៉ាត់-តៈ-សាត់] chealeakbattaksat≈

លំដាប់នៃបាណកសត្វមានស្លាបបួនស្ដើងជាក្រឡាដូចស្បៃ។

ជាលភណ្ឌ

សំណាញ់, របស់ដែលមានសណ្ឋានជាក្រឡាសំណាញ់។

ជាលភណ្ឌ នាម

[ជា-លៈ-ភាន់] chealeakphean≈

សំណាញ់, របស់ដែលមានសណ្ឋានជាក្រឡាសំណាញ់។

ជាលា

(ម.ព. ជ្វាលា)។

ជាលា នាម

[ជា-លា] chealea

(ម.ព. ជ្វាលា)។

ជាលិកា

សំណុំកោសិកាដែលមានទម្រង់ រចនាសម្ព័ន្ធ និងមុខងារដូចគ្នាបង្កើតបានជាសរីរាង្គមួយឬផ្នែកមួយនៃសរីរាង្គ :

ជាលិកា នាម

[ជា-លិ-កា] chealika≈

សំណុំកោសិកាដែលមានទម្រង់ រចនាសម្ព័ន្ធ និងមុខងារដូចគ្នាបង្កើតបានជាសរីរាង្គមួយឬផ្នែកមួយនៃសរីរាង្គ :

ជាលិកាវិទ្យា

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ល្អិតនៃជាលិកាគ្រប់ប្រភេទ, មីក្រូកាយវិភាគវិទ្យានៃជាលិកា។

ជាលិកាវិទ្យា នាម

[ជា-លិ-កា-វិត-ទ្យា] chealikavittyea≈

វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ល្អិតនៃជាលិកាគ្រប់ប្រភេទ, មីក្រូកាយវិភាគវិទ្យានៃជាលិកា។

ជាលិកាសាស្ត្រ

(ម.ព. ជាលិកាវិទ្យា)។

ជាលិកាសាស្ត្រ នាម

[ជា-លិ-កា-សាស] chealikasas≈

(ម.ព. ជាលិកាវិទ្យា)។

ជាលិនី

ដែលមានបណ្ដាញ, ដែលមានសំណាញ់ (តណ្ហា)។

ជាលិនី គុ., ន.

[ជា-លិ-នី] chealini

ដែលមានបណ្ដាញ, ដែលមានសំណាញ់ (តណ្ហា)។

ជាលី

ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រ នៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ (ក្នុងវេស្សន្តរជាតក) ; ច្រើននិយាយថា :

ជាលី នាម

[ជា-លី] cheali

ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រ នៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ (ក្នុងវេស្សន្តរជាតក) ; ច្រើននិយាយថា :

ជាវ

លក់ ឬទិញ (ពាក្យគោរព) :

ជាវ កិរិយាសព្ទ

[ជាវ] cheav

លក់ ឬទិញ (ពាក្យគោរព) :

ជាស

ឈ្មោះសត្វមួយប្រភេទ សន្តានបង្កួយ មានរន្ធនៅក្នុងដី :

ជាស នាម

[ជាស] cheas

ឈ្មោះសត្វមួយប្រភេទ សន្តានបង្កួយ មានរន្ធនៅក្នុងដី :

ជាំ

ដែលជោកបៀមទឹក :

ជាំ គុណនាម a

[ជាំ] choam

ដែលឡើងសម្បុរខ្មៅសៅហ្មង, ខ្មៅខៀវ :

ជាំ គុណនាម b

[ជាំ] choam

ប្រើជាមួយនឹងពាក្យក្រហមក៏បាន :

ជាំ គុណនាម

[ជាំ] choam

ដែលជោកបៀមទឹក :

ជិឃច្ឆា

(រ.ស.) ឃ្លាន :

ជិឃច្ឆា កិរិយាសព្ទ

[ជិ-ឃ័ច-ឆា] chikhchachha≈

(រ.ស.) ឃ្លាន :

ជិញ្ជុវប្បកម្ម

ការដាំទំពាំងបាយជូរ។

ជិញ្ជុវប្បកម្ម នាម

[ជិញ-ជុ-វ័ប-ប៉ៈ-កាំ] chinhchuvbabakkaam≈

ការដាំទំពាំងបាយជូរ។

ជិញ្ជុវប្បករ

អ្នកដាំទំពាំងបាយជូរ។

ជិញ្ជុវប្បករ នាម

[ជិញ-ជុ-វ័ប-ប៉ៈ-ក] chinhchuvbabakka≈

អ្នកដាំទំពាំងបាយជូរ។

ជិណ្ណ

ដែលចាស់ ដែលទ្រុឌទ្រោម ដែលទន់ខ្សោយ។

ជិណ្ណ គុណនាម

[ជិន] chinn

ដែលចាស់ ដែលទ្រុឌទ្រោម ដែលទន់ខ្សោយ។

ជិណ្ណកាយ

កាយចាស់; ដែលមានរូបកាយចាស់គ្រាំគ្រា ទ្រុឌទ្រោម, ទ្រម។

ជិណ្ណកាយ គុ., ន.

[ជិន-ណៈ-កាយ] chinnokay

កាយចាស់; ដែលមានរូបកាយចាស់គ្រាំគ្រា ទ្រុឌទ្រោម, ទ្រម។

ជិណ្ណពាណិជ្ជ

ជំនួញវត្ថុចាស់ៗ។

ជិណ្ណពាណិជ្ជ នាម

[ជិន-ណៈ-ពា-និច] chinnakpeanich≈

ជំនួញវត្ថុចាស់ៗ។

ជិណ្ណពាណិជ្ជករ

ឈ្មួញដែលជួញដូរវត្ថុចាស់ៗ។

ជិណ្ណពាណិជ្ជករ នាម

[ជិន-ណៈ-ពា-និច-ជៈ-ក] chinnakpeanichcheakka≈

ឈ្មួញដែលជួញដូរវត្ថុចាស់ៗ។

ជិណ្ណភាព

ភាពចាស់ ភាពទ្រុឌទ្រោម ភាពទន់ខ្សោយ ភាពគ្មានតម្លៃ។

ជិណ្ណភាព នាម

[ជិន-ណៈ-ភាប] chinnakpheab≈

ភាពចាស់ ភាពទ្រុឌទ្រោម ភាពទន់ខ្សោយ ភាពគ្មានតម្លៃ។

ជិណ្ណរូប

(ម.ព. ជិណ្ណកាយ)។

ជិណ្ណរូប នាម

[ជិន-ណៈ-រូប] chinnakrub≈

(ម.ព. ជិណ្ណកាយ)។

ជិត

ដែលមានសាច់ហាប់ស្និទ្ធជិត; ដែលគ្មានចន្លោះធ្លុះធ្លាយ, គ្មានប្រហោង គ្មានច្រកចេញចូល :

ជិត គុ.កិ., គុ.

[ជិត] chit

ដែលទីទៃពីឆ្ងាយ គឺ ទៀប, ក្បែរ, ខាងគ្នា; ដែលទៅមកឆាប់ដល់ :

ជិត គុ.កិ., គុ.

[ជិត] chit

ដែលមានសាច់ហាប់ស្និទ្ធជិត; ដែលគ្មានចន្លោះធ្លុះធ្លាយ, គ្មានប្រហោង គ្មានច្រកចេញចូល :

ជិត!

សូរសម្ដីហៅដំរីឱ្យដើរចូលមកជិត :

ជិត! ឧទានសព្ទ

[ជិត] chit≈

សូរសម្ដីហៅដំរីឱ្យដើរចូលមកជិត :

ជិតខាង

ដែលនៅក្បែរខាង, ដែលរស់នៅជិតគ្នា, ដែលនៅជាប់របងគ្នា :

ជិតខាង គុណនាម

[ជិត-ខាង] chitkhang≈

ដែលនៅក្បែរខាង, ដែលរស់នៅជិតគ្នា, ដែលនៅជាប់របងគ្នា :

ជិតឈឹង

ជិតស្លុង ជិតមិនលេចសោះ, ដែលមិនលេចឮចេញទៅក្រៅ :

ជិតឈឹង គុណនាម

[ជិត-ឈឹង] chitchhoeng≈

ជិតស្លុង ជិតមិនលេចសោះ, ដែលមិនលេចឮចេញទៅក្រៅ :

ជិតដិត

មិនឆ្ងាយ, ជិតស្និទ្ធ, ស្និទ្ធស្នាល; ដិតដល់ :

ជិតដិត គុណនាម

[ជិត-ដិត] chitdet≈

មិនឆ្ងាយ, ជិតស្និទ្ធ, ស្និទ្ធស្នាល; ដិតដល់ :

ជិតម៏!

(ម.ព. ជិត!) :

ជិតម៏! ឧទានសព្ទ

[ជិត-ម] chitmo≈

(ម.ព. ជិត!) :

ជិតស្និទ្ធ

ជិតដិតណាស់, ស្និទ្ធស្នាល :

ជិតស្និទ្ធ គុណនាម

[ជិត-ស្និត] jitsnet

ជិតដិតណាស់, ស្និទ្ធស្នាល :

ជិតិន្ទ្រិយ

អ្នកដែលសង្រួមភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, ចិត្ត មិនឱ្យទាសទៅរកអំពើអាក្រក់។

ជិតិន្ទ្រិយ គុ., ន.

[ជិ-តិន-ទ្រី] chitentri≈

ដែលមានឥន្ទ្រិយឈ្នះហើយ (ដែលឈ្នះឥន្ទ្រិយ),។

ជិតិន្ទ្រិយ នាម

[នាក់-សង់-រួម-អិន-ទ្រី] neaksngoruomaentri≈

អ្នកដែលសង្រួមភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, ចិត្ត មិនឱ្យទាសទៅរកអំពើអាក្រក់។

ជិតំ! កិ., គុ., ឧ.

[ជិ-ត័ង] chitngo≈

ពាក្យសម្រាប់ស្រែកបន្លឺថា ឈ្នះហើយ! ឬ ឈ្នះហើយៗ!

ជិតំជិតំ!

(ម.ព. ជិតំ!)។

ជិតំជិតំ! កិ., គុ., ឧ.

[ជិ-ត័ង-ជិ-ត័ង] chitngochitngo≈

(ម.ព. ជិតំ!)។

ជិន

ទើសចិត្ត ណាយចិត្ត ទាស់ចិត្តនឹងអាកប្បកិរិយាឬទង្វើអ្នកណាម្នាក់ :

ជិន កិរិយាសព្ទ

[ជិន] chin

ទ្រាន់ចិត្ត, ណាយចិត្ត, ទាស់ចិត្ត។

ជិន កិរិយាសព្ទ

[ជឹន-រឹក] chin

ទើសចិត្ត ណាយចិត្ត ទាស់ចិត្តនឹងអាកប្បកិរិយាឬទង្វើអ្នកណាម្នាក់ :

ជិនបុត្រ

បុត្ររបស់លោកអ្នកឈ្នះ (ច្រើនហៅបុព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសំដៅសេចក្ដីថា ទុកស្មើដូចបុត្រនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់ឈ្នះកិលេសហើយ)។

ជិនបុត្រ នាម

[ជិ-នៈ-បុត] chinbot

បុត្ររបស់លោកអ្នកឈ្នះ (ច្រើនហៅបុព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសំដៅសេចក្ដីថា ទុកស្មើដូចបុត្រនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់ឈ្នះកិលេសហើយ)។

ជិនវង្ស

វង្សនៃអ្នកឈ្នះ។ ព្រះនាមក្សត្រ ១ព្រះអង្គក្នុងរឿងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យសម្រាយ; រឿងនុ៎ះឯងក៏ហៅថា រឿងជិនវង្ស ដែរ (ជារឿងប្រតិដ្ឋ "ប្រឌិដ្ឋ")។

ជិនវង្ស នាម

[ជិ-នៈ-វង់] chinvong

វង្សនៃអ្នកឈ្នះ។ ព្រះនាមក្សត្រ ១ព្រះអង្គក្នុងរឿងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យសម្រាយ; រឿងនុ៎ះឯងក៏ហៅថា រឿងជិនវង្ស ដែរ (ជារឿងប្រតិដ្ឋ "ប្រឌិដ្ឋ")។

ជិនស្រី

លោកអ្នកឈ្នះមានស្រីសួស្ដី (ព្រះពុទ្ធ) :