វចនានុក្រមខ្មែរ

ឆ្អន់ កិ., គុ.

[ឆ្អន់] chhaan

ទ្រាន់; ច្រើនប្រើជាបរិវារសព្ទរបស់ពាក្យ ជិន និង ឆ្អែត :

ឆ្អល់

ទល់ខ្យល់; ដែលទល់ខ្យល់ក្នុងពោះ :

ឆ្អល់ កិ., គុ.

[ឆ្អល់] chhaal

ទល់ខ្យល់; ដែលទល់ខ្យល់ក្នុងពោះ :

ឆ្អាប

ដែលមានរសជាតិអាក្រក់នាំឱ្យឆ្អើម :

ឆ្អាប គុណនាម

[ឆ្អាប] chhaab

ដែលមានរសជាតិអាក្រក់នាំឱ្យឆ្អើម :

ឆ្អិត

ល្អួត, ល្មួត, ឆ្ងិត :

ឆ្អិត គុណនាម

[ឆ្អិត] chhaet

ល្អួត, ល្មួត, ឆ្ងិត :

ឆ្អិន

ហ្មត់ហ្មង (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ឆ្អិន គុណនាម

[ឆ្អិន] chhaen

ទីទៃពីឆៅ គឺអ្វីៗដែលចម្អិនហើយ :

ឆ្អិន នាម ១)

[មាស-ឆ្អិន] chhaen

មាសដែលមានសម្បុរបរិសុទ្ធ។

ឆ្អិន នាម ២)

[មាស-ឆ្អិន] chhaen

ហ្មត់ហ្មង (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ឆ្អិនឆ្អៅ

ដែលហ្មត់ហ្មងស្រងៅ, ដែលចាស់ចិត្តចាស់គំនិត, ហ្មត់ចត់។

ឆ្អិនឆ្អៅ គុណនាម

[ឆ្អិន-ឆ្អៅ] chhaenchhaav≈

ដែលហ្មត់ហ្មងស្រងៅ, ដែលចាស់ចិត្តចាស់គំនិត, ហ្មត់ចត់។

ឆ្អឹង

អាការៈរឹងដែលមានក្នុងកាយសត្វលោក។

ឆ្អឹង នាម

[ឆ្អឹង] ch'eung

អាការៈរឹងដែលមានក្នុងកាយសត្វលោក។

ឆ្អឹងខ្នង

(សំនួន.) អ្វីៗដែលសំខាន់បំផុត ដែលជាជន្ទល់ ដែលជាបង្គោលឬជាបង្អែកដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកណាម្នាក់ គ្រួសារ។ល។ :

ឆ្អឹងខ្នង នាម ១)

[ឆ្អឹង-ខ្នង] chhaoengkhanng≈

កងឆ្អឹងជាប់បន្តគ្នាសណ្ដូកនៅកណ្ដាលខ្នងសម្រាប់ទ្រទ្រង់រាងកាយ :

ឆ្អឹងខ្នង នាម ២)

[ឆ្អឹង-ខ្នង] chhaoengkhanng≈

(សំនួន.) អ្វីៗដែលសំខាន់បំផុត ដែលជាជន្ទល់ ដែលជាបង្គោលឬជាបង្អែកដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកណាម្នាក់ គ្រួសារ។ល។ :

ឆ្អឹងជំនីរ

ឆ្អឹងទាំងពីរខាងដែលជាប់ពីឆ្អឹងខ្នងមក។

ឆ្អឹងជំនីរ នាម

[ឆ្អឹង-ជំ-នី] chhaoengchumni

ឆ្អឹងទាំងពីរខាងដែលជាប់ពីឆ្អឹងខ្នងមក។

ឆ្អឹងដែក

(សំនួន.) មនុស្សដែលមានឆ្អឹងរឹងមាំនិងកាយសម្បទាមាំមួន :

ឆ្អឹងដែក នាម ១)

[ឆ្អឹង-ដែក] chhaoengdaek≈

ឧបករណ៍ឬសម្ភារៈសំណង់ដែលយកដែកមកធ្វើជាគ្រោងឆ្អឹង ជារណបដើម្បីឱ្យមានភាពរឹងមាំ :

ឆ្អឹងដែក នាម ២)

[ឆ្អឹង-ដែក] chhaoengdaek≈

បរិក្ខារពេទ្យដែលប្រើដែកតូចៗ អបឆ្អឹងបាក់ឬគ្រេចដើម្បីឱ្យឆ្អឹងតជាប់ឬមានសភាពដូចដើមវិញ :

ឆ្អឹងដែក នាម ៣)

[ឆ្អឹង-ដែក] chhaoengdaek≈

(សំនួន.) មនុស្សដែលមានឆ្អឹងរឹងមាំនិងកាយសម្បទាមាំមួន :

ឆ្អឺស

ដែលតឹងពោះខ្លាំងព្រោះបរិភោគអាហារច្រើនជ្រុល :

ឆ្អឺស គុណនាម

[ឆ្អឺស] chhaeus

ដែលតឹងពោះខ្លាំងព្រោះបរិភោគអាហារច្រើនជ្រុល :

ឆ្អើម

ទ្រាន់, ខ្ពើម ដោយរសជាតិឆ្អាបជាដើម :

ឆ្អើម កិ., គុ.

[ឆ្អើម] chhaaeum

ទ្រាន់, ខ្ពើម ដោយរសជាតិឆ្អាបជាដើម :

ឆ្អើរ

ដេកលើដំណេកដែលមានភ្លើងកម្ដៅពីក្រោម។

ឆ្អើរ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្អើ] chhaaeur

ចម្អិនឬកម្ដៅដោយដាក់លើរាន ដុតភ្លើងពីក្រោម ដើម្បីនឹងទុកឱ្យបានយូរឬគ្រាន់តែឱ្យស្រស់ស្ងួតទឹក :

ឆ្អើរ គុណនាម

[ឆ្អើ] chhaaeur

ដែលឆ្អើរស្រេចហើយ, ដែលឆ្អិន, ដែលក្រៀមដោយឆ្អើរ :

ឆ្អើរ កិរិយាសព្ទ

[ដេក-ឆ្អើ-ភ្លើង] chhaaeur

ដេកលើដំណេកដែលមានភ្លើងកម្ដៅពីក្រោម។

ឆ្អើសឆ្អើម

ច្បិចច្បើម, ដែលស្ទាក់ស្ទើរ :

ឆ្អើសឆ្អើម គុ.កិ., គុ.

[ឆ្អើស-ឆ្អើម] chhaaeuschhaaeum

ច្បិចច្បើម, ដែលស្ទាក់ស្ទើរ :

ឆ្អេះ

ដែលមានក្លិនក្រពុលខ្មោះ ស្ទើរឆ្អាបស្ទើរស្អុយ :

ឆ្អេះ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្អេះ] chhaeh

ឱ្យក្លិនក្រពុលខ្មោះ ស្ទើរឆ្អាបស្ទើរស្អុយ, ស្អុយក្លិនទឹកនោម :

ឆ្អេះ គុណនាម

[ឆ្អេះ] chhaeh

ដែលមានក្លិនក្រពុលខ្មោះ ស្ទើរឆ្អាបស្ទើរស្អុយ :

ឆ្អែង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឆ្អឹង :

ឆ្អែង បុព្វបទ

[ឆ្អែង] chhaaeng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឆ្អឹង :

ឆ្អែត

ឆ្អែតត្រាតែឆ្អល់ពោះ។

ឆ្អែត កិរិយាសព្ទ

[ឆ្អែត] jlart

អស់ឃ្លាន, អស់ស្រេក, បានចម្អែតហើយ, ស្រេចការបរិភោគហើយ; គ្រប់គ្រាន់, បរិបូរ។

ឆ្អែត កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆ្អែត-ឆ្អន់] jlart

ឆ្អែតបរិបូណ៌ដរាបដល់ជិនឆ្អន់លែងត្រូវការបរិភោគទៀត។

ឆ្អែត កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆ្អែត-ឆ្អន់] jlart

ណាយ អស់ចិត្ត លែងចង់ជួបទៀត។

ឆ្អែត កិរិយាសព្ទ

[ឆ្អែត-ចិត] jlart

(សំនួន.) ខកចិត្ត អស់ចិត្តនឹងអ្វីដែលខ្លួនបានធ្វើឬកើតមានកន្លងមក :

ឆ្អែត កិរិយាសព្ទ

[ឆ្អែត-ឆ្អល់] jlart

ឆ្អែតត្រាតែឆ្អល់ពោះ។

ឆ្អៅ

ងៅ, ច្រាល :

ឆ្អៅ គុណនាម

[ឆ្អៅ] chhaau

ងៅ, ច្រាល :

ឆៗ

(ម.ព. ឆ{¥¥}២{££})។

ឆៗ ឧទានសព្ទ

[ឆ-ឆ] chhachha≈

(ម.ព. ឆ២)។

ជ នាម

[ជ] cho≈

តួព្យញ្ជនៈទី៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [c] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។

ជក់

ស្លុងអារម្មណ៍ ជាប់អារម្មណ៍ :

ជក់ នាម

[ជក់] jouk

ប្រដាប់ធ្វើដោយរោមសត្វឬសរសៃសំបកឈើ សម្រាប់គូរ, សម្រាប់សរសេរ, សម្រាប់លាបថ្នាំទឹក។

ជក់ កិរិយាសព្ទ

[ជក់] jouk

បឺតស្រូបផ្សែង :

ជក់ កិរិយាសព្ទ

[ជក់] jouk

បឺតខ្យល់ :

ជក់ កិរិយាសព្ទ

[ជក់] jouk

ស្រូប បឺតវត្ថុរាវខ្លះ :

ជក់ នាម

[ជក់] jouk

សរសៃតូចៗនៃសំបកផ្លែដូងឬស្រទបគល់ធាងត្នោត ដែលគេទាញចេញបន្ទាប់ពីដំឱ្យទក់ សម្រាប់កែច្នៃជាសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ :

ជក់ កិរិយាសព្ទ

[ជក់] jouk

ជាប់ចិត្តយ៉ាងខ្លាំង, វក់ឬងប់នឹងអ្វីមួយ :

ជក់ កិ., គុ.កិ.

[ជក់-ចិត] jouk

ស្លុងចិត្ត ដក់ចិត្ត ជាប់ចិត្ត :

ជក់ កិរិយាសព្ទ

[ជក់-ភ្នែក] jouk

ខំសម្លឹងមើលអ្វីមួយជាប់សឹងមិនដាក់ភ្នែក :

ជក់ កិរិយាសព្ទ

[ជក់-អា-រ៉ម់] jouk

ស្លុងអារម្មណ៍ ជាប់អារម្មណ៍ :

ជក់មាត់

(សំនួន.) ជ្រុលមាត់ឬជាប់មាត់និយាយស្ដីបន្តអ្វីមួយ :

ជក់មាត់ គុណកិរិយា ១)

[ជក់-មាត់] chkameat≈

ដែលត្រូវមាត់ ជាប់មាត់នឹងរសជាតិអ្វីមួយ :

ជក់មាត់ កិ., គុ.កិ. ២)

[ជក់-មាត់] chkameat≈

(សំនួន.) ជ្រុលមាត់ឬជាប់មាត់និយាយស្ដីបន្តអ្វីមួយ :

ជគត

សត្វលោក, មហាជន ...។ ពាក្យនេះប្រទះឃើញជាញឹកញយនៅសិលាចារឹកសម័យមហានគរ (នគរធំ, នគរវត្ត)។

ជគត នាម

[ជៈ-គត់] chokot

សត្វលោក, មហាជន ...។ ពាក្យនេះប្រទះឃើញជាញឹកញយនៅសិលាចារឹកសម័យមហានគរ (នគរធំ, នគរវត្ត)។

ជង នាម

[ជង] jorng

មនុស្សជាតិមួយនៅក្នុងដែនកម្ពុជា (ពួកស្ទៀង)។

ជង ឧទានសព្ទ

[អា-ជង] jorng

ពាក្យជេរបន្ថោកបន្ទាប ប្រដូចទៅនឹងជង។ អាជងក្ង! ពាក្យជេរប្រដូចថា ក្ង ឥតឱនលំទោនដូចជាជង។

ជង់

អន្ទាក់តឿឥតដង មានជើងស្រួច សម្រាប់ដោតនឹងដី :

ជង់ កិរិយាសព្ទ

[ជង់] chong

ដោតតាមបណ្ដោយខ្លួនចុះទល់ពីក្រោម :

ជង់ នាម

[ជង់] chong

អន្ទាក់តឿឥតដង មានជើងស្រួច សម្រាប់ដោតនឹងដី :

ជង្គង់

អវយវៈត្រង់ប្រជុំភ្លៅនិងស្មង :

ជង្គង់ នាម

[ជង់-គង់] jkong

អវយវៈត្រង់ប្រជុំភ្លៅនិងស្មង :

ជង្ឃ

ស្មងជើង។

ជង្ឃ នាម

[ជ័ង-ឃៈ] ឬ [ជង់] chongkhor

ស្មងជើង។

ជង្ឃមគ្គ

ផ្លូវជើង (ព.កា.), ហៅ ជង្ឃមាគ៌ា ក៏បាន។

ជង្ឃមគ្គ នាម

[ជ័ង-ឃៈ-មាក់] chongkhomokk

ផ្លូវជើង (ព.កា.), ហៅ ជង្ឃមាគ៌ា ក៏បាន។

ជង្ឃមាគ៌ា

(ម.ព. ជង្ឃមគ្គ)។

ជង្ឃមាគ៌ា នាម

[ជ័ង-ឃៈ-មា-គា] chongkhomeakrea

(ម.ព. ជង្ឃមគ្គ)។

ជង្ឃា

(ម.ព. ជង្ឃ)។

ជង្ឃា នាម

[ជង់-ឃា] chongkhea

(ម.ព. ជង្ឃ)។

ជង្ហុក

ដីដែលរូងខូងជារណ្ដៅដោយទឹកហូរច្រោះជាដើម :

ជង្ហុក នាម

[ជង់-ហ៊ុក] chonghuk

ដីដែលរូងខូងជារណ្ដៅដោយទឹកហូរច្រោះជាដើម :

ជច់

ដែលគ្រេច, ពាប់, ដាប, ស្រុញ។

ជច់ គុណនាម

[ជច់] choch

ដែលគ្រេច, ពាប់, ដាប, ស្រុញ។

ជជីក

ទទូចសួរ, សួរឈ្លេចឈ្លី, សួររកបាតរកជម្រៅឱ្យឃើញឫសឃើញគល់ :

ជជីក កិ., គុ.កិ.

[ជ-ជីក] chochik

ទទូចសួរ, សួរឈ្លេចឈ្លី, សួររកបាតរកជម្រៅឱ្យឃើញឫសឃើញគល់ :

ជជុះ

ដែលមិនស្របច្បាប់ :

ជជុះ កិរិយាសព្ទ

[ជ-ជុះ] chochuh

រលាស់ឱ្យជ្រុះ, រំសោះរលាក់ទង្គិចជម្រុះ :

ជជុះ គុណនាម ១)

[ជ-ជុះ] chochuh

ដែលប្រើរួចហើយ :

ជជុះ គុណនាម ២)

[ជ-ជុះ] chochuh

ដែលមិនស្របច្បាប់ :

ជជុះជជាយ

រលាស់ដាក់ចោលរាត់រាយ ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់។

ជជុះជជាយ កិរិយាសព្ទ

[ជ-ជុះ-ជ-ជាយ] chochuhchocheay

រលាស់ដាក់ចោលរាត់រាយ ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់។

ជជួរ

ស្លុយជាយជជួរស្ទើរនឹងអូសដី។

ជជួរ គុណកិរិយា

[ជ-ជួ] chochuor

ដែលស្រុង, ស្លុយហៀរកែង :

ជជួរ គុណកិរិយា

[ជ-ជួ-ជ-ជាយ] chochuor

ស្លុយជាយជជួរស្ទើរនឹងអូសដី។

ជជើល

ងងើល, ចចើស :

ជជើល គុ.កិ., គុ.

[ជ-ជើល] chochaul

ងងើល, ចចើស :

ជជែក

ជជែកឆ្ការដៃវាសវែកចេញក្រៅ។

ជជែក កិរិយាសព្ទ

[ជ-ជែក] chocheaek

និយាយពិគ្រោះគ្នាឱ្យឃើញសេចក្ដីប្រាកដ។

ជជែក កិរិយាសព្ទ

[ជ-ជែក-វែក-ដៃ] chocheaek

ជជែកឆ្ការដៃវាសវែកចេញក្រៅ។