ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
សំខ្យាសព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា "ច្រើន" គឺ សត, សហស្ស កុំប្រែថា "រយ, ពាន់" ឱ្យប្រែថា "ច្រើន" ឬថា "អនេក" វិញ, ដូចជា សតបទី, សហស្សបទី "សត្វមានជើងច្រើន" គឺម្រើមព្រះ, ក្អែប; សតតេជះ "មានតេជះច្រើន", សហស្សរំសី "មានរស្មីច្រើន" (ព្រះអាទិត្យ) ; សតបុញ្ញលក្ខណៈ "មានលក្ខណៈនៃបុណ្យច្
[អៈ-ណេ-ក័ត-ថៈ-ស័ង-ខ្យា] aanektthasamkhya
សំខ្យាសព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា "ច្រើន" គឺ សត, សហស្ស កុំប្រែថា "រយ, ពាន់" ឱ្យប្រែថា "ច្រើន" ឬថា "អនេក" វិញ, ដូចជា សតបទី, សហស្សបទី "សត្វមានជើងច្រើន" គឺម្រើមព្រះ, ក្អែប; សតតេជះ "មានតេជះច្រើន", សហស្សរំសី "មានរស្មីច្រើន" (ព្រះអាទិត្យ) ; សតបុញ្ញលក្ខណៈ "មានលក្ខណៈនៃបុណ្យច្
ការច្រើន; ដែលមានប្រការច្រើន។
[អៈ-ណែ-ក័ប-ប៉ៈ-កា] aaknaekbabakka≈
ការច្រើន; ដែលមានប្រការច្រើន។
(ម.ព. អនេក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-ណេ-កៈ—] aaknekak—≈
(ម.ព. អនេក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. អនេសនៈ)។
[អៈ-នេ-សៈ-ណា] aaknesakna≈
(ម.ព. អនេសនៈ)។
ការលះអនេសនៈ គឺការស្វែងរកត្រូវតាមធម៌។
[អៈ-នេ-សៈ-ណៈ] aanesaneak
ការស្វែងរកពុំត្រូវតាមធម៌ឬពុំត្រូវតាមបែបបទ :
[អៈ-នេ-សៈ-ណៈ] aanesaneak
ការចិញ្ចឹមជីវិតដោយដំណើរស្វែងរកចតុប្បច្ច័យ មិនត្រូវតាមធម៌វិន័យ :
[អៈ-ណេ-សៈ-ណ័ប-ប៉ៈ-ហាន] aanesaneak
ការលះអនេសនៈ គឺការស្វែងរកត្រូវតាមធម៌។
(ម.ព. អនេសនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-នេ-សៈ-ណៈ—] aaknesaknak—≈
(ម.ព. អនេសនៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ទីដែលមិនមានឱកាស, ទីមិនទំនេរ។
[អៈ-ណោ-កាស] aonoukas
ដែលមិនមានឱកាស :
[អៈ-ណោ-កាស] aonoukas
ប្រទេសឬទីដែលមិនទំនេរ :
[អៈ-ណោ-កា-សៈ-គ្រឹះ] aonoukas
ផ្ទះដែលមិនទំនេរ។
[អ-ណោ-កា-ស័ត-ឋាន] aonoukas
ទីដែលមិនមានឱកាស, ទីមិនទំនេរ។
ឈ្មោះស្រះធំឬបឹងធំមួយក្នុងពួកស្រះធំឬបឹងធំដែលហៅ មហាស្រះ ទាំង ៧ក្នុងទីប្រជុំភ្នំហិមពាន្ត :
[អៈ-ណោ-ត័ត] aanoutatt
ឈ្មោះស្រះធំឬបឹងធំមួយក្នុងពួកស្រះធំឬបឹងធំដែលហៅ មហាស្រះ ទាំង ៧ក្នុងទីប្រជុំភ្នំហិមពាន្ត :
(ម.ព. អនោតត្ត)។
[អៈ-ណោ-ត័ត-តៈ-ស្រះ] aanoutttasrah
(ម.ព. អនោតត្ត)។
(ម.ព. អនោតត្ត)។
[អៈ-ណោ-តៈ-ស្រះ] aaknaotaksreah≈
(ម.ព. អនោតត្ត)។
ដែលគ្មានទឹក។
[អៈ-ណោ-ទៈ-កៈ] aaknaoteakkak≈
ដែលគ្មានទឹក។
(ម.ព. អនោមសត្ត)។
[អៈ-ណោ-មៈ] ឬ [អៈ-ណោម] aanoum
ដែលមិនថោកទាប, មិនទន់ទាប, មិនថយថោក, មិនមែនល្មាក់ល្មម (លើសលែង, ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា, ខ្ពង់ខ្ពស់)។
[អៈ-ណោ-មៈ-កៈ-ស័ត] aanoum
(ម.ព. អនោមសត្ត)។
[អៈ-ណោ-មៈ-គុន] aanoum
គុណខ្ពង់ខ្ពស់; ដែលមានគុណខ្ពង់ខ្ពស់ :
[អៈ-ណោ-ម័ញ-ញាន] aanoum
ញាណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់; ដែលមានញាណខ្ពង់ខ្ពស់។
[អៈ-ណោ-ម័ប-ប៉័ញ-ញ៉ា] aanoum
ប្រាជ្ញាស្រួចស្រាល់, ប្រាជ្ញាមុត។
[អៈ-ណោ-មៈ-ស័ត] aanoum
សត្វប្រសើរ (បរមពោធិសត្វ, មហាសត្វ) ; ប្រើជា អនោមសត្វ ក៏បាន។
ព្រះនាមព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធមួយព្រះអង្គ បានត្រាស់ក្នុងអតីតកាលយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ ប៉ុន្តែមានសេចក្ដីតំណាលញឹកញយក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។
[អៈ-ណោ-ម៉ៈ-ទ័ស-សី] aanoumtossei
ព្រះនាមព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធមួយព្រះអង្គ បានត្រាស់ក្នុងអតីតកាលយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ ប៉ុន្តែមានសេចក្ដីតំណាលញឹកញយក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។
(ម.ព. អនោម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[អៈ-ណោ-មៈ—] aaknaomeak—≈
(ម.ព. អនោម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ការមិនលះបង់ព្យាយាមឬគំនិតឬក៏កិច្ចការណាមួយ :
[អៈ-ណោ-ស័ច-ជៈ-ភាប] aanouschchopheap
ការមិនលះបង់ព្យាយាមឬគំនិតឬក៏កិច្ចការណាមួយ :
មានថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត, ខឹងសម្បាបន្តិចបន្តួច, អន់ចិត្តមានថ្នាំងថ្នាក់ឬស្រយង់ចិត្ត, តូចចិត្ត, រវាតគំនិតបន្តិចៗ; អន់ចិត្តស្រឡេត។
[អន់] aan
ដែលថយចុះ, ទន់ចុះ; តិចចុះ; ខ្សោយ :
[ចំ-ណេះ-អន់] aan
ចំណេះខ្សោយ។
[អន់-ចិត] aan
ស្រពន់ចិត្ត, តូចចិត្ត។
[អន់-ឈឺ] aan
ស្រាលឈឺ។
[អាក់-អន់] aan
មានថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត, ខឹងសម្បាបន្តិចបន្តួច, អន់ចិត្តមានថ្នាំងថ្នាក់ឬស្រយង់ចិត្ត, តូចចិត្ត, រវាតគំនិតបន្តិចៗ; អន់ចិត្តស្រឡេត។
(ម.ព. អនគ្ឃ)។
[អៈ-ន័ក] aaknka≈
(ម.ព. អនគ្ឃ)។
ច្រើនកាត់ថ្លៃពុំបាន, ច្រើនឥតបើគណនា :
[អៈ-ន័ក-អៈ-ណែក] aaknkaaaknaek≈
ច្រើនកាត់ថ្លៃពុំបាន, ច្រើនឥតបើគណនា :
[អន់-តៈ] ឬ [អន់] aantor
ដែលជាទីបំផុត; ដែលចប់, ស្រេច; លាមក; អាក្រក់; ថោកទាប, ខ្ជីខ្ជា, ពុំប្រសើរ។
[អន់-តៈ] ឬ [អន់] aantor
ទីបំផុត; ការស្រេច; សេចក្ដីវិនាស, សេចក្ដីស្លាប់; ជាតិ, ធម្មតា; អារម្មណ៍; ចំណែក; ខេត្តដែន; អវយវៈ។
[អន់-តៈ-កាំ] aantor
អំពើអាក្រក់; ការថោកទាប; ការជាចុងបំផុត។
[អន់-តៈ-ក] aantor
អ្នកធ្វើនូវទីបំផុតទុក្ខ (ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត)។
[អន់-តៈ-កាល] aantor
កាលជាទីបំផុត; ពេលស្លាប់។
[អន់-តៈ-គត់] aantor
ដែលស្លាប់ហើយ។
[អន់-តៈ-គៈ-តា] aantor
(ម.ព. អន្តគត)។
[អន់-តៈ-គូ] aantor
អ្នកដល់នូវទីបំផុតទុក្ខ (ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត)។
[អន់-តៈ-ជាត] aantor
ជាតិទាប; អ្នកដែលមានជាតិថោកទាប។
[អន់-តៈ-ធ័រ] aantor
(ព.ពុ.) ធម៌លាមកឬធម៌អមខាង; មាន ២យ៉ាងគឺ ១កាមសុខល្លិកានុយោគ សេចក្ដីព្យាយាមខំប្រឹងប្រព្រឹត្តវត្តប្រតិបត្តិខ្ជីខ្ជាតាមតែបាន; ២អត្តកិលមថានុយោគ សេចក្ដីព្យាយាមខំប្រឹងប្រព្រឹត្តវត្តប្រតិបត្តិតឹងពេកធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកហួសហេតុឃ្វាងខុសផ្លូវប្រតិបត្តិល្អ។
[អន់-តៈ-ព័រ] aantor
មនុស្សជាតិទាប, ជនជាតិសូទ្រៈ។
[អន់-តៈ-វ័ន] aantor
(ម.ព. អន្តព័ណ៌)។
[អន់-តៈ-វ៉ា-សិន] aantor
សិស្ស, កូនសិស្ស។
[អន់-តៈ-វ៉ា-សិ-នី] aantor
(ម.ព. អន្តវាសិន)។
[អន់-តៈ-គុន] aantokun
ពោះវៀនរង, ពោះវៀនបន្ទាប់ (ពោះវៀនតូច), (រ.ស.) ព្រះអន្តគុណ ឬ ព្រះអន្តគុណំ។
(ម.ព. អន្តគុណ)។
[អន់-តៈ-គុ-ណ័ង] antakkunngo≈
(ម.ព. អន្តគុណ)។
តយង៉យអៀនប្រៀន :
[អន់-តយ] aantoy
តយង៉យអៀនប្រៀន :
អាបត្តិក្នុងចន្លោះគឺអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដែលភិក្ខុត្រូវក្នុងកាលកំពុងនៅបរិវាស (ព.វិ.)។
[អ័ន-ដ] ឬ [អន់-តៈ-រ៉ៈ] and]arue[antakrak≈
ចន្លោះ, រវាង; ដទៃ; រយៈ; ប្រហោង, រូង, រន្ធ; ទោសភ្លាំងភ្លាត់; ឱកាស; ចំណែកឬប៉ែកខាងក្នុង; ចិត្ត, វិញ្ញាណ; សំពត់, សំពត់ស្លៀក។
[អន់-ដ-រ៉ៈ-ក័ប] ឬ [អន-ដ-ក័ប] andarakkb]arue[andakba≈
កប្បជាចន្លោះឬក្នុងរវាងនៃកប្បមួយៗ។
[អន់-ដ-រ៉ៈ-ក័ប] ឬ [អន-ដ-ក័ប] andarakkb]arue[andakba≈
ខ្មែរច្រើននិយាយថា កើតអន្តរកប្បសំដៅសេចក្ដីថា "កើតជម្លោះវាយកាប់ចាក់គ្នា" :
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កា] antakrakka≈
ការណ៍ដែលនាំឱ្យទើសទាក់, រឿងហេតុទើសទាក់, ឧបសគ្គ; ហេតុជាទោស។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-គៈ-វេ-សិ-នី] antakrakkeakveseni≈
(ម.ព. អន្តរគវេសី)។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-គៈ-វេ-សី] antakrakkeakvesei≈
អ្នកស្វែងឬរំពៃរកទោសគេ។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-គ្រឹះ] antakrakkroeeah≈
ចន្លោះផ្ទះ។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-សៈ-ម៉ៃ] antakraksakmai≈
(ម.ព. អន្តរកាល)។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-ហែត] antakrakhaet≈
(ម.ព. អន្តរការណ៍)។
[អន់-តៈ-រ៉ា-ត្មា] antakratmea≈
(ម.ព. អន្តរាត្ម័ន)។
[អន់-តៈ-រ៉ា-ត្មាន់] antakratmean≈
ចិត្តឯង, ខ្លួនឯង; ក្នុងចិត្ត; ក្នុងខ្លួន។
[អន់-តៈ-រ៉ា-ប័ត] antakrabta≈
អាបត្តិក្នុងចន្លោះគឺអាបត្តិសង្ឃាទិសេសដែលភិក្ខុត្រូវក្នុងកាលកំពុងនៅបរិវាស (ព.វិ.)។
ពាក្យជេរសាមញ្ញប្រើកាត់ខ្លីអំពីពាក្យ អន្តរធាន! ជេរគ្នាលេងដោយសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាលស្មោះស្មើ :
[អន់-ដ] anda≈
ពាក្យជេរសាមញ្ញប្រើកាត់ខ្លីអំពីពាក្យ អន្តរធាន! ជេរគ្នាលេងដោយសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាលស្មោះស្មើ :
អំពើឬឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមក :
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាំ] aantorokamm
អំពើឬឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមក :
(ប.ព.) ទំនាក់ទំនងទៅវិញទៅមករវាងបណ្ដាញពីរឬច្រើន (ពាក្យនេះអាចសម្គាល់ទៅលើផលិតផល នីតិវិធី ឬបច្ចេកវិទ្យា)។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាំ-និ-យំ] antakrakkaamniyum≈
(ទស្សនៈ.) ទស្សនៈរបស់ពួកទ្វិកនិយមដែលអះអាងថា ថ្វីបើចិត្តនិងកាយជាសារធាតុពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក៏ដោយ ក៏វាជះឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមកតាមទំនាក់ទំនងហេតុផល :
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាំ-នៃ-បន់-ដាញ] antakrakkaamneybnodanh≈
(ប.ព.) ទំនាក់ទំនងទៅវិញទៅមករវាងបណ្ដាញពីរឬច្រើន (ពាក្យនេះអាចសម្គាល់ទៅលើផលិតផល នីតិវិធី ឬបច្ចេកវិទ្យា)។
ភ្នាក់ងារកណ្ដាលឬអ្នកភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងភាគី។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កា-រ៉ី] antakrakkarei≈
ភ្នាក់ងារកណ្ដាលឬអ្នកភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងភាគី។
ដំណើរការឬកំឡុងពេលនៃការផ្លាស់ប្ដូរពីស្ថានភាព (ឬលក្ខខណ្ឌ) មួយទៅស្ថានភាព (ឬលក្ខខណ្ឌ) មួយទៀត :
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាល] aontorokal
កាលឬសម័យដែលមានហេតុនាំឱ្យទើសទាក់ពុំស្រួល.។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាល] aontorokal
ដែលនៅចន្លោះពេលពីរផ្សេងគ្នា, ដែលនៅចន្លោះព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងគ្នា :
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាល] aontorokal
ដំណើរការឬកំឡុងពេលនៃការផ្លាស់ប្ដូរពីស្ថានភាព (ឬលក្ខខណ្ឌ) មួយទៅស្ថានភាព (ឬលក្ខខណ្ឌ) មួយទៀត :
រវាងក្រសួង, ដែលមានក្រសួងជាច្រើនរួមគ្នាដើម្បីធ្វើការអ្វីមួយ :
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-ក្រ-សួង] antakrakkrosuong≈
រវាងក្រសួង, ដែលមានក្រសួងជាច្រើនរួមគ្នាដើម្បីធ្វើការអ្វីមួយ :
វិទ្យាដែលសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងចិត្តនិងចិត្ត។
[អន់-តៈ-រ៉ៈ-ចិត-វិច-ជា] antakrakchetvichchea≈
វិទ្យាដែលសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងចិត្តនិងចិត្ត។
រវាងជាតិ; ជាតិដទៃ, ជាតិនានា, ជាតិទូទៅ :